Commandant der Strijdkrachten Tom Middendorp sprak maandag op een klimaatconferentie in het Haagse Vredespaleis.
Commandant der Strijdkrachten Tom Middendorp sprak maandag op een klimaatconferentie in het Haagse Vredespaleis. © ANP

Paul Brill: Nederlands hoogste militair ontdekt een nieuwe vijand

De week van Paul Brill

Dictatoriale regimes, economisch wanbeleid, incompetent bestuur, sektarisme, religieus fanatisme, politieke islam, antiwesterse rancune, regionale heerszucht, overbevolking, ongeletterdheid - ik durf te wedden dat deze oorzaken bij u opkomen als het gaat om de bloedige conflicten die de Arabische wereld teisteren. Maar u zit er helemaal naast. Althans volgens de Commandant der Strijdkrachten (CDS), generaal Tom Middendorp.

It is the climate change, stupid.

Middendorp sprak afgelopen maandag op een klimaatconferentie in het Haagse Vredespaleis. De toespraak had het karakter van een spirituele wedergeboorte: Nederlands hoogste militair is tot de slotsom gekomen dat het onderwerp klimaatverandering niet langer is voorbehouden aan natuurbeschermers en boomknuffelaars. De opwarming van de aarde is een regelrechte bedreiging van onze veiligheid. Ze ligt ten grondslag aan spanningen en gewapende conflicten. Ze is niets minder dan een 'security game changer'.

De opwarming van de aarde is een bedreiging van onze veiligheid

Tom Middendorp, Commandant der Strijdkrachten

Hij spitste dit toe op het Midden-Oosten. Niet nader genoemde studies 'suggereren' dat tekort aan water en voedsel een beslissende factor was in de revoltes die we kennen als de 'Arabische Lente'. Dat tekort was het gevolg van droogte en tegenvallende oogsten, ook elders in de wereld. In Syrië migreerden veel boeren naar de grote steden. Jonge mannen zonder veel uitzicht op werk raakten in de ban van extremistische groepen en gingen over tot de gewapende strijd, die al snel escaleerde tot een algehele burgeroorlog en een massale vluchtelingenstroom op gang bracht. Wordt de klimaatverandering op haar beloop gelaten, dan zal ze 'onze veiligheid ondermijnen en chaos nabij onze grenzen veroorzaken', aldus Middendorp.

Op zich valt het toe te juichen dat de CDS zich verdiept in de gevolgen van klimaatverandering voor de internationale stabiliteit. En het is ontegenzeglijk waar dat er een veiligheidsaspect is. Maar wie de 'Arabische Lente' en de bloedige ontsporing daarvan geheel in dat teken plaatst en geen andere factoren tenminste even aanstipt, die geeft een wel zeer selectieve, misleidende draai aan de werkelijkheid.

Een draai die ook in schril contrast staat met de opgetogenheid waarmee in 2011, toen verscheidene Arabische regimes onder vuur kwamen te liggen, op de protestbeweging werd gereageerd. Niemand had het toen over het klimaat. Nee, hier kwam een lang sluimerend verzet tegen repressie en tirannie tot uitbarsting, hier was sprake van een breed gedeelde vrijheidsdrang, hier waren we getuige van de Arabische variant van de democratiseringsgolf die eerder Oost-Europa had verlost van zijn ketenen.

Het is onzinnig om het klimaat als de ware gamechanger te zien

Zoals die rooskleurige voorstelling van zaken een tragische simplificatie bleek, en een grove onderschatting van de religieuze en etnische tegenstellingen in de Arabische wereld, zo onzinnig is het om nu ineens het klimaat als de ware game changer ten tonele te voeren. Natuurlijk zijn klimatologische omstandigheden van belang. Met name in 2008 had de oogst in het Midden-Oosten (en elders) zwaar te lijden onder de droogte. Maar het effect ervan verschilde nogal. Middendorp was het kennelijk even vergeten, maar Israël ligt in dezelfde regio als Syrië. Het land wist de tegenspoed uitstekend op te vangen. Het geldt misschien als gewaagd om Israël voor een internationaal gehoor aan te prijzen, maar zou het toch niet kunnen zijn dat op dit punt geavanceerde technologie (irrigatie), een ontwikkelde markteconomie en een solide rechtsstaat een beslissend verschil maken?

Een ander kenmerkend geval is Irak. Dit is in potentie een rijk land. Het heeft grote oliereserves. Het water van twee grote rivieren, de Eufraat en de Tigris, biedt geweldige mogelijkheden voor de landbouw. Maar Saddam Hussein doofde het particulier initiatief en offerde 's lands rijkdom aan zijn megalomane ambities. Na zijn val bleken de nieuwe leiders onmachtig dan wel onwillig om een nationale verzoening tot stand te brengen. (De ondoordachte zuiveringspolitiek van de Amerikanen hielp ook niet, evenmin als de onzalige Iraanse invloed.) Ook als het kalifaat wordt verslagen, is het zeer de vraag of Irak nog een levenskrachtige staat kan worden.

Het zijn bovenal politieke en culturele factoren die het Midden-Oosten tot zo'n miserabel, explosief deel van de wereld maken. Juist van iemand die moet waken over onze veiligheid, mag je verwachten dat hij acute bedreigingen onbevreesd benoemt, inclusief de religieuze component, en dat hij niet retireert naar een uithoek van zijn verantwoordelijkheid om daar groene broodjes te bakken. Dat laatste kan hij met een gerust hart overlaten aan Liesbeth van Tongeren en Marianne Thieme.

Paul Brill is buitenlandcommentator van de Volkskrant. Reageren? p.brill@volkskrant.nl

Volg en lees meer over:

Reacties (45)

U hebt javascript nodig om een reactie achter te laten.
Plaats een reactie Nog 600 tekens
  • Harrie Vrijmans -
    Al in de 50er jaren werden gedragswetenschap, economie en technologie door de VS misbruikt ter wereldoverheersing d.m.v. aldus Frankensteinsiaans geperfectioneerde duivelswapens, hersenspoeling, leugenpropaganda, ge[re]construeerde werkelijkheid, geknoei met aarde en weer, etc. Maar¿ uit dit enorme kennisarsenaal kan de macht óók, zelfs als de gruwelijkste misdaden met voorbedachte -maar verheimelijkte!- rade [oorlog, genocide + daartoe ophitsende politiek] `uitgelegd/verkocht¿ moeten worden, altijd wel een `ratio¿ en/of `rechtvaardiging/legitimatie¿ knutselen, zoals bv. Middendorp hier toont¿
  • WTJGM -
    frank§vrij---U geeft de oplossing in de tweede zin al aan, vermits het westen de handen er vanaf trekt. In het dierenrijk worden tekorten doorgaans op natuurlijke wijze opgelost door geboortebeperking, of zich verplaatsen naar andere gebieden waar wel / nog te leven valt, hoewel dat sinds de menselijke monsters hun intrede hebben gedaan bepaalt niet meevalt.
  • Harrie Vrijmans -
    Al in de 50er jaren werden gedragswetenschap, economie en technologie door de VS misbruikt ter wereldoverheersing d.m.v. aldus Frankensteinsiaans geperfectioneerde duivelswapens, hersenspoeling, leugenpropaganda, ge[re]construeerde werkelijkheid, geknoei met aarde en weer, etc. Maar¿ uit dit enorme kennisarsenaal kan de macht óók, zelfs als de gruwelijkste misdaden met voorbedachte -maar verheimelijkte!- rade [oorlog, genocide + daartoe ophitsende politiek] `uitgelegd/verkocht¿ moeten worden, altijd wel een `ratio¿ en/of `rechtvaardiging/legitimatie¿ knutselen, zoals bv. Middendorp hier toont¿
  • evm -
    The Council on Foreign Relations bepaald al langer dan een eeuw waar oorlogen beginnen en eindigen, waar hongersnood en overvloed is, wat de beurskoersen doen of wat het inflatiecijfer (inflatie bestaat niet eens) is of er een EU moet komen en wie er gestraft moet worden omdat hij/zij de olie niet in dollars betaald wil krijgen. Maar de CDS is een trekpop van dit genootschap zonder dat hij dat zelf weet. Dat is pas erg.
  • Annelore -
    Geweldig stuk. Feiten vliegen om de oren van Middendorp. Middendorp heeft gelijk water en voedsel zijn zeer belangrijk. Maar de enorme overbevolking in Arabische landen wordt aan voorbij gegaan. Islamitische landen stikken van de grondstoffen maar hun religie is een van de reden dat ontwikkeling wordt tegengehouden. Is er opbouw en ontwikkeling op gebied grondstof olie/gas dan is de afhankelijkheid van kennis en kunde uit het Westen nog steeds hard nodig. Stammen hebben nooit vrede tenzij een dictator ze met veel geweld in bedwang heeft.
  • frisons -
    Een feit is dat de staat opeens besloot in Syrië de boeren geen subsidie meer te geven, wat tot een boze reactie tegen het regime leidde. Dus toch gelijk, dat de slechte oogst en het ontbreken van subsidie tot trek naar de steden leidde en tot veel ongenoegen Israël heeft veel kapitaal ter beschikking om irrigatie te betalen, wat niet het geval is voor de landen er rond omheen
  • frank§vrij -
    'het zijn bovenal politieke en culturele factoren' die het in het MO bepalen, aldus Brill. Dat klopt dus wel.@WTJGM om dan voor bevolkingskrimp daar te pleiten, is kort door de bocht. Hoe wilt u dat doen, als ze elkaar als ongeleide projectielen te lijf gaan? @barometer.over wiens consumptie en kinderen hebt u het hier? Als het de onze zijn, dan lost dat daar niks op; als het daar is (het MO), hoe wilt u ervoor zorgen dat ze daar minder kinderen krijgen. Kort gezegd: we kunnen wat verwachten.
  • henk vos -
    Goed dat iemand - in dit geval Paul Bril - het lef heeft om tegen de CDS te zeggen: Schoenmaker hou je bij je leest. Henk de Vos
  • FelixD -
    Een belangrijk rapport is het Arab Development Challenges Report uit 2011 die de toon zette. Culturele achtergronden zijn inderdaad belangrijk maar de invloed van klimaatverandering zorgt ervoor dat onze veiligheid nu al in het geding is. Neem Basra, een stad van een half miljoen in Zuid-Iraq, afgelopen augustus was het er soms tegen de 54 graden. Neem Egypte waar de bevolking over de afgelopen 50 jaar verviervoudigde en men de helft van het voedsel en vrijwel alle energie van buiten moet importeren zonder voldoende handel. 500 tekens? Wie heeft dit verzonnen? Ben net begonnen met mijn arg
  • whatyoudontreadinthepapers -
    Wat is nu precies je punt Paul? Dat de mate waarin landen in staat zijn om te gaan met de gevolgen van klimaatverandering invloed heeft op de kwaliteit van het leven in deze landen neemt niet weg dat klimaatverandering een belangrijke driver is. Lijkt me goed dat een hoogeplaatst militair dit onderkent. Theorie van Homer-Dixon die gebrek aan toegang tot natuurlijke hulpbronnen linkt aan conflict en massamigratie informeert bijvoorbeeld al jaren Amerikaans militair beleid. Je suggestie om dit vraagstuk te beperken tot de agenda van groene partijen is 20e-eeuws, en kan echt niet meer in 2016.