Opinieblog - Optimisme over Duitse verkiezingsuitslag

Een selectie van interessante debatten op internet en in andere media, bij elkaar geblogd door opinieredacteuren van de Volkskrant.

Berichten

Bekijk nieuwe update(s).
  1. Duitse verkiezingen

    De uitslag van de verkiezingen voor de Duitse Bondsdag, met de spectaculaire overwinning van de rechtspopulisten, geeft niet alleen maar aanleiding tot somberheid. Commentator Dirk Kurbjuweit van Der Spiegel ziet zes lichtpuntjes:

    1. Het is een zegen dat de sociaaldemocraten in de oppositie gaan, want een liberale democratie heeft een sterke oppositie nodig van een liberale partij.
    2. Een nieuwe constellatie dient zich aan: de Jamaica-variant (CDU/CSU, FDP, Groenen). Dat biedt hoop op modernisering van de Duitse economie in de richting van duurzaamheid.
    3. Merkel begon koninginnegedrag te vertonen. Daaraan komt een einde door haar nederlaag en een nieuwe coalitie die niet makkelijk in de hand te houden zal zijn.
    4. Martin Schulz ontpopte zich zondagavond al als een veelbelovende oppositieleider. Hij kan zowel de nieuwe regering als de AfD op hun plaats zetten.
    5. Hoe groter de fractie van de AfD wordt, hoe meer ruziemakers hun opwachting in de Bondsdag zullen maken. Het zal niet lang duren voordat de interne strijd losbarst, die misschien wel tot scheuring zal leiden.
    6. Zelfs het vooruitzicht dat Merkel bondskanselier blijft, heeft een voordeel. Anders dan in Duitsland staat ze in het buitenland in hoog aanzien. Met al haar ervaring kan ze nuttig werk doen als topdiplomaat in het Trump-tijdperk.

    Ook The Economist geeft blijk van optimisme over de verkiezingsuitslag. De opkomst van de kleinere partijen komt tegemoet aan het onbehagen van veel kiezers na 12 jaar Merkel, waarvan acht in een 'volvette' coalitie met de SPD. Dit is een goed antwoord op een vermoeid en oppervlakkig politiek establishment. Na deze slaperige coalitie kan Merkel een oppepper van de liberale FDP en de Groenen goed gebruiken.

    De verschillen tussen die twee partijen werden in de campagne overdreven, stelt The Economist, want de leiders van de twee mogelijke regeringspartijen, Christian Lindner en Cem Özdemir tutoyeren elkaar. Dat is in het formalistische Duitsland een teken aan de wand. Een beetje ruzie in de nieuwe coalitie kan sowieso geen kwaad, om wat spinrag op te ruimen. En wie weet gaat Duitsland nu eindelijk aan de slag met lang verwaarloosde onderwerpen als het terugdringen van de bureaucratie en digitalisering.

    Christian Lindner (FDP) en Cem Özdemir (Groenen) tutoyeren elkaar. Dat is een teken aan de wand

  2. Duitse verkiezingen

    De partij van Duitse bondskanselier Merkel heeft de verkiezingen gewonnen, maar de uitslag was historisch laag. Ze verloor veel stemmen aan de rechtse AfD, die nu de derde partij in het parlement is. Voor historicus Willem Melching kwam de overwinningsnederlaag van Merkel niet als verrassing.

    ‘Zelf dacht ik dat Merkel 35 procent van de stemmen zou halen, maar het viel slechter uit. Het is een tamelijk beroerd resultaat. Om te begrijpen waarom ze verloren heeft, moet je kijken waar de stemmen naartoe zijn gegaan: deels naar de liberale FDP en naar de rechtse AfD. Beide partijen hebben duidelijke standpunten over Europa en immigratie. De liberalen willen een hardere immigratiepolitiek dan tot nu toe gebruikelijk is in Duitsland. De kiezer heeft altijd gelijk in een democratie. Merkel heeft niet goed geluisterd naar de onvrede van de bevolking.’

    Voor het eerst na de oorlog komt een partij in het parlement die rechtser is dan CDU/CSU. Wat betekent dat?

    ‘Merkel is naar het midden gegaan, waar de meeste kiezers zijn. Maar als je consequent naar het midden blijft trekken dan blijft links en rechts een gat open. Links werd gevuld door Die Linke, die hebben ook aardig wat stemmen gekregen. En op rechts ontstond een gat voor de liberalen en vooral de AfD. Ik denk dat er binnen Merkels partij een grote heisa komt. Vooral in Beieren heeft de CSU een enorme klap gekregen van de AfD. Zij komen in opstand tegen Merkel, wat haar positie zal verzwakken.’

    Met wat voor gevolgen?

    ‘Ik houd er rekening mee dat ze over twee jaar het bijltje erbij neergooit. Als een partij verliest, moet iemand daarvoor opdraaien. Voor Merkel zal het even duren omdat ze een zwaargewicht is, maar ze zal op een hakblok eindigen. Er zijn genoeg liefhebbers om haar ten val te brengen.’

    Wat betekent haar overwinningsnederlaag voor de toekomst van Europa?

    ‘Europa gaat zware tijden tegemoet ondanks de goede wil van Merkel om er iets van te maken. Wat betreft de Frans-Duitse as moet Macron eerst de winter nog overleven. Hij belooft drastische hervorming maar de vakbonden slijpen hun messen. Aan de andere kant is Merkel ook gebonden omdat ze te maken krijgt met de liberale FDP die niet nog meer geld en bevoegdheden naar Europa wil sturen. De CSU in Beieren is ook tegen meer macht voor Europa. Met een ‘ever closer union’ win je blijkbaar geen verkiezingen. Daar heeft Merkel dus een probleem.’

    Lees het hele interview met Willem Melching dinsdag in de Volkskrant.

  3. De 3 columns die u moet lezen

    Lees vandaag de column van Aleid Truijens over de Week Tegen het Pesten en de genderneutrale kleding van de Hema. ‘Pesten en kleding, voor mij hoor ze bij elkaar.’ (…) ‘Er zijn beslist ergere dingen in de wereld, maar als ik de groepsfoto terugzie krijg ik nog steeds buikpijn: alle meisjes zijn beeldschone feeën en danseressen, alleen ik draag een cowboyhoed, een vierkant jasje met sheriff-ster en een riem met holster. Het pistool prikt in mijn buik. Ik staar beschaamd naar de neuzen van mijn grote zwarte laarzen. De jongens vonden me grappig. De meisje lachten me keihard uit.
    Die dag begon het pesten. Door de meisjes, altijd de meisjes.'

    Paul Onkenhout schrijft in zijn column over amateurclub AVV Swift die Vitesse uit het bekertoernooi stootte. ‘Wat begon als een onverwachte uitslag op een doordeweekse avond, werd een uitbundig en ontroerend eerbetoon aan het amateurvoetbal. De overwinning van Swift relativeerde de crisis. Het herinnerde ons eraan dat voetbal veel meer te bieden heeft dan een zwalkende nationale ploeg, een kwaliteits-arme profsector en overvloedig chagrijn.’

    Dat een film die niets onthult toch geslaagd kan zijn, ervoer Arjan Peters bij een preview van Echt Herman Koch. 'Niemand durft te zeggen dat hij Herman Koch echt kent, merkt regisseur Pieter Verhoeff op. Afgaande op de beelden die hij toont - van een signerende, joggende, en voor volle zalen ondervraagde Koch, altijd op zijn hoede, nooit excentriek -, hoeft daar ook niemand mee te zitten.'


  4. Spanje en de deelstaatregering van Catalonië liggen op ramkoers. Madrid pleegde woensdag ‘een staatsgreep’, in de woorden van voorstanders van het referendum dat Catalonië op 1 oktober wil houden. Dat is een illegale daad, volgens Madrid. Elf hoge ambtenaren betrokken bij de organisatie van het referendum zijn woensdag gearresteerd en drie ondernemers. Zelfs het drukken van stembiljetten ziet Madrid als een criminele activiteit. De Spaanse regering trok ook het financiële beheer in Catalonië naar zich toe, waardoor de Catalaanse premier Carles Puigdemont eigenlijk niets meer kan betalen. Wat doet de rest Europa met dit geschil?

    O Diário de Notícias

    ‘De onverantwoorde Catalaanse droom’ is de kop boven het commentaar van Paulo Tavares in het Portugese dagblad.

    ‘Hoe romantisch het idee van een referendum over zelfbeschikking van Catalonië ook mag lijken, hoe kleurrijk de strijd van de Catalanen ook is en hoezeer we sympathiseren met de argumenten van de 7,5 miljoen inwoners van die autonome Spaanse gemeenschap, het essentiële punt in de discussie rond die volksraadpleging is dat die tegen de wet ingaat, tegen de regels van de rechtstaat.

    ‘Wat we in Catalonië zien, is een periode van onbegrensd populisme, van het grijpen naar argumenten die steeds minder rationeel zijn, om Madrid maar tot het onmogelijke te bewegen. Zoals met elke populistische golf voedt deze zich met onvrede die, deels, weinig of niets te maken heeft met autonomie of een verlangen naar onafhankelijkheid. Op de lawine aan opruiende taal heeft Rajoy legalistisch en totaal onflexibel gereageerd. Ik weet niet of het anders had kunnen zijn, maar deze hele geschiedenis begint er behoorlijk explosief uit te zien. Heeft het referendum enige zin, in een Europa dat in enkele decennia een federatie zal zijn? Misschien. Maar in onze huidige Unie hebben we wat meer nodig dan een onverantwoorde en gevaarlijke uitdaging.

    Die Tageszeitung

    Europa kijkt weg bij schendingen van de burgerrechten in Catalonië, schrijft Reiner Wandler, Spanje-correspondent in een commentaar voor de Duitse krant.

    'Voorafgaand aan de voorgenomen volksstemming op 1 oktober over onafhankelijkheid van Catalonië stelt Spanje de democratische grondrechten buiten werking. Tegen meer dan 700 burgemeesters, parlementsleden en leden van de autonome regering zijn zaken aangespannen wegens delicten die kunnen leiden tot gevangenisstraffen.

    ‘Het is niet de eerste keer dat de conservatieve regering van de door corruptieschandalen achtervolgde Partido Popular onder Mariano Rajoy de burgerrechten schendt. Twee jaar geleden al werd het strafrecht aangepast. Door de zogenoemde ‘knevelwet’ kan oproepen tot en deelname aan spontane demonstraties worden beboet met tussen de 100.000 en 600.000 euro.

    ‘En de Europese Unie kijkt weg. Het gaat hier om een zaak tussen Spanjaarden onderling, is het argument. Maar dan dient zich de vraag aan met welk recht Brussel zich wel inmengt in Polen en Hongarije. Burger- en mensenrechten gelden overal en horen niet ondergeschikt te worden gemaakt aan opportunistische politieke belangen.’




  5. Spanje-specialist Jean-Jacques Kourliandsky zegt in Le Monde: ‘De Catalanen willen in de EU blijven; Carles Puigdemont heeft dit dossier geprobeerd te verdedigen terwijl hij van het ene naar het andere EU-land ging. Maar niemand heeft hem willen ontvangen. Hij is in mei naar Brussel gegaan om de president van de Europese Commissie, Jean-Claude Juncker, te ontmoeten. Maar die heeft hem niet willen spreken, terwijl hij wel de president van de Baskische regering heeft ontvangen. Verder heeft Juncker op 13 september in het Europese parlement gezegd dat de fundamentele basis van Europa berust op respect voor wetten en constituties.’

    Toch maakt Puigdemont een flinke kans het referendum te winnen denkt Kourliandsky, specialist van het Institut de relations internationales et stratégiques (IRIS). In 2010 was 15 procent van de Catalanen voorstander van onafhankelijkheid, nu meer dan 40 procent. Hij zegt dat premier Puigdemont ‘zonder twijfel tot het einde zal gaan’. ‘De uitslag zal ‘ja’ zijn want zij die het gezag van Madrid erkennen, gaan niet stemmen. De wet die het referendum regelt, geeft het Catalaanse parlement de bevoegdheid de onafhankelijkheid uit te roepen, hoeveel stemonthoudingen er ook mogen zijn.’

    Het enige land dat tot nu toe heeft gezegd zo’n Catalonië te zullen erkennen is Hongarije, constateert Politico. De regering van Viktor Orbán heeft gezegd dat Hongarije ‘de wil van het volk zal respecteren’. ‘De wil van de bevolking is het enige dat altijd telt, dat is ons standpunt, zei Zoltán Kovács, woordvoerder van premier Orbán op een persconferentie, gevraagd naar Hongarije’s standpunt over Catalonië. ‘Het is een interne zaak van de Spaanse en Catalaanse bevolking en het is hun besluit. Wij moeten allemaal respect voor de bevolking hebben, dat heet democratie.’

  6. Trumps 'harde waarheden'

    In zijn hoofdcommentaar toont de Wall Street Journal zich grotendeels tevreden over het optreden van Trump tijdens zijn toespraak tot de Verenigde Naties:

    'Donald Trump gebruikt zijn speeches op het wereldpodium vaak om diplomatieke conventies te verstoren, en dat deed hij dinsdag in zijn toespraak tot de Verenigde Naties opnieuw. Geen zelfvoldaan gezelschap verdient deze openhartigheid meer. Bij het aan de kaak stellen van de ‘schurkenregimes’ in Noord Korea en Iran liet de president elke nuance varen. Noord-Korea noemde hij een ‘verdorven regime’. Dit zijn geen termen die je vaak hoort bij de VN, waar andere verdorvenen zitting hebben in de Raad voor de Mensenrechten, zoals Trump zo brutaal was om op te merken.

    Maar hij schokte de zaal pas echt met zijn dreigement op te treden tegen Noord-Korea als de VN dat niet zou doen. ‘Geen natie ter wereld heeft er belang bij te zien hoe deze bende criminelen zichzelf bewapent met kernwapens en kruisraketten’, zei Trump. ‘Als de VS gedwongen wordt zichzelf of zijn bondgenoten te verdedigen, hebben we geen andere keuze dan Noord Korea totaal te vernietigen. Rocket Man is op zelfmoordmissie voor zichzelf en zijn regime.’ Dit dreigement ergerde de buitenland-deskundigen die Trump een barbaar vinden. ‘Rocket Man’ als benaming van Kim Jong Un klinkt als een scheldwoord op het schoolplein.

    Maar toch, Trump heeft de atoomcrisis Noord-Korea geërfd, en hij probeert een cynische wereld erop te attenderen dat hij van plan is er iets aan te doen. Na de jarenlange diplomatieke subtiliteiten van Obama, die het probleem ontweken, moet de wereld wellicht op de hoogte worden gebracht van de onplezierige waarheid over een kwaadaardig regime.

    Trump voegde nog een uitdaging hieraan toe: de VS zijn hiertoe bereid en in staat, maar hopelijk zal het niet nodig zijn. Daar is de VN voor. Laten we eens kijken hoe zij dat gaat doen.’ En dat is nog een harde waarheid. De VN werden opgericht met de belofte om te zorgen voor wat Obama vaak ‘collectieve veiligheid’ noemde. Maar zij zijn daar bijna nooit in geslaagd.

    Trump heeft gelijk dat hij de VN uitdaagt, maar hij kan ook een harde waarheid leren: dat als hij in naam van Amerikaanse belangen en waarden een vreedzamer wereld wil bouwen, er geen substituut is voor het Amerikaanse leiderschap.'

  7. Onhelder

    Het Britse weekblad The Economist meent dat Trump in zijn toespraak tot de VN meet met twee maten:

    'President Trump hield een lange lofrede op de zegeningen van het populistisch nationalisme, of het patriottisme, zoals hij het liever noemde. In navolging van landen als China en Rusland, die prediken dat je je niet moet inlaten met de aangelegenheden van soevereine naties, verklaarde Trump dat Amerika niet verwacht dat landen culturen, tradities en bestuursmodellen ter discussie willen stellen met buitenstaanders.

    In plaats daarvan prees hij het werk van ‘verantwoordelijke’ landen in de strijd tegen terrorisme, waarbij hij verwees naar vruchtbare gesprekken met meer dan 50 Arabische en moslimregeringen onder regie van Saoedi-Arabië.

    Omdat Trump het Witte Huis veroverde met zijn America First populisme, dat vooral ontevreden kiezers aansprak, lijkt hij geneigd te geloven dat de wereld beter af zou zijn als andere leiders een voorbeeld aan hem zouden nemen. Maar zelfs dit veronderstelt een wereldbeeld met meer samenhang dan Trump bij de Verenigde Naties ten beste gaf. Wanneer het hem uitkwam, klonk hij als een traditionele Republikeinse president. Bijvoorbeeld wanneer hij schold op de Iraniërs vanwege hun opsluiten van politieke tegenstanders en hun censuur van het internet.

    Trump hekelde het linkse regime in Venezuela, dat hij een schoolvoorbeeld noemde van de ellende en mislukkingen die het socialisme altijd met zich meebrengt. Hij kondigde ‘verdere actie’ aan wanneer de regering daar verder gaat op de weg naar autoritair bestuur.

    Hoe lost Trump de spanning op tussen soevereiniteit en universele mensenrechten? Wie maakt in Trumps doctrine uit of regeringen barbaars zijn of juist hun volk de manier van leven bieden die ze verdienen? Trumps toespraak was daar niet helder over. In wezen beschreef Trump een wereldorde waarin het goede het kwade verslaat uit nationaal eigenbelang. Dat werkt beter als het plot voor een actiefilm dan als een strategie voor nationale veiligheid.

  8. 'Prinsjesdag zonder debat heeft geen zin

    Henk te Velde, hoogleraar vaderlandse geschiedenis aan Universiteit Leiden

    ‘Het uitblijven van de Algemene Politieke Beschouwingen accentueert onbedoeld dat een Prinsjesdag zonder daaropvolgend debat onbevredigend is. Deze situatie is een extra pleidooi om beide nadrukkelijker te verbinden en niet als geïsoleerde verschijnselen te behandelen. Het is belangrijk dat Prinsjesdag een politiek feest is dat het politieke strijdtoneel toont als niet alleen plaats van meningsverschil maar ook van een gezamenlijk kader. Maar ik vind dat Prinsjesdag zonder een substantiële discussie zijn zin verliest.

    In loop van de jaren zijn Prinsjesdag en de Algemene Beschouwingen al meer verbonden. Sinds 1993 vindt het debat de dag na Prinsjesdag plaats. Daarvoor zaten er soms wel weken tussen. Ik vind dat de Algemene Beschouwingen op dezelfde dag moeten beginnen, dat lijkt me veel spannender. Als het debat in de Kamer begint, is Prinsjesdag al uit beeld. Maar als beide op dezelfde dag worden gehouden, dwingt de beeldvorming af dat Prinsjesdag geen feest van de koning alleen is. Nu eindigt de troonrede met ‘Leve de koning’. Hoezo? Leve de democratie, zou ik zeggen.

    Het ritueel van Prinsjesdag is hetzelfde als voorgaande jaren. Mensen die daarvan houden, komen ook dit jaar aan hun trekken. Maar de plannen die in de Troonrede en Miljoenennota gepresenteerd worden, hangen in de lucht. Iedereen weet namelijk dat er binnenkort een ander kabinet is. De plannen houden zo veel mogelijk rekening met wat het nieuwe kabinet wil.

    De commentaren zullen de dag na Prinsjesdag dan ook zowel voorspelbaar als schimmig zijn. Men weet dat de helft van het kabinet straks niet meer in de regering zit. Een discussie krijgt pas scherpte en helderheid als de rollen duidelijk zijn. Dat is nu niet het geval.’

  9. Prinsjesdag

    De Glazen Koets, de hoedjesparade en de jaarlijkse Troonrede. Het lijkt op een gewone Prinsjesdag vandaag, maar de politieke plannen blijven uit omdat het kabinet demissionair is. Hoogleraar staatsrecht Wim Voermans vindt dat geen probleem.

    Een Prinsjesdag waarbij het politieke debat uitblijft. Wat vindt u daarvan?

    ‘Het parlementaire jaar moet worden geopend. Er moet een uiteenzetting van het kabinetsbeleid worden afgegeven. Oftewel: Prinsjesdag is volgens de Grondwet verplicht.

    De formatie duurt erg lang, dus je kunt zeggen: ‘Wat een schande, nu is met Prinsjesdag niets te vertellen. Wat een getreuzel.' Maar het lijkt mij veel verstandiger dat de onderhandelaars de tijd nemen en zich niet haasten om voor Prinsjesdag een akkoord te bereiken. Het zijn namelijk ingewikkelde onderhandelingen tussen vier onwaarschijnlijke partijen.

    We krijgen daardoor wel een Prinsjesdag met als grote verschil dat de Algemene Beschouwingen zijn uitgesteld. Prima, dat vind ik verstandig. Dat debat moet plaatsvinden zijn als de politieke prioriteiten bekend zijn.

    Het voorlezen van het voorgenomen kabinetsbeleid in de Ridderzaal is overigens niet meer dan een aankondiging van wat erna in de Tweede Kamer wordt besproken. Het is een enorm opgedirkt persbericht met allerlei franje. Die ceremonie is leuk, maar om de inhoud zelf gaat het niet in de Ridderzaal.’

    Wat is dan het nut van Prinsjesdag vandaag? Is het iets dat Nederland bindt?

    ‘Ja, het brengt Nederlanders samen. De ceremonie viert Nederland. Het staatshoofd rijdt in een koets naar de Ridderzaal en opent op de troon het parlementaire jaar. Dat laatste is vandaag het belangrijkste.

    In het Verenigd Koninkrijk wordt de datum van de Queen’s speech (Engelse Prinsjesdag) nog wel eens verschoven. Dat geeft vaak een enorm gelazer omdat er dan een opportuun moment wordt geprikt. De politiek gaat zich erin mengen.

    Het afgelopen jaar vielen de Britse verkiezingen voor premier May tegen en werd de Queen’s speech plots uitgesteld vanwege kabinetsonderhandelingen. Het moment van de opening van het politieke jaar en de speech van het staatshoofd worden dan helemaal afhankelijk van de prime minister en onderwerp van politieke spelletjes. Moet je dat willen? Een gefixeerde datum zoals in Nederland is wat mij betreft verstandiger.’

    Zal de Troonrede anders zijn omdat het politieke debat uitblijft?

    ‘Nu kan Koning Willem-Alexander waarschijnlijk iets inhoudelijks kwijt, iets wat hem aan het hart gaat. Hij kan meer van zichzelf laten zien. Het zal minder over politiek gaan, omdat de politieke route voor komende jaren nog niet bekend is.

    Ik denk dat de Koning zal spreken over de situatie in de wereld, en ook bijvoorbeeld over Sint Maarten. Hij zal het hebben over de verbondenheid tussen Nederlanders en het belang van Europa. Ik verwacht een peptalk: ‘Schouders eronder, de crisis is voorbij’, zullen we horen. ‘Het is zaak dat het land nu samenkomt.’ Ik ben benieuwd wat er gaat gebeuren.’

  10. Zwangerschapsdiscriminatie

    Geen contractverlenging, geen kans op promotie of een afwijzing na een sollicitatie. Bijna de helft van de zwangere vrouwen krijgt te maken met discriminatie op de werkvloer. Demissionair minister Asscher start deze week een campagne voor gelijke behandeling van zwangere vrouwen. Jannes van der Velde van werkgeversorganisatie AWVN vindt het benadelen van die vrouwen onwenselijk.

    Volgens het College voor de Rechten van de Mens wordt bijna de helft van de zwangere vrouwen benadeeld vanwege hun zwangerschap(splannen). Wat zijn uw ervaringen?

    ‘We hebben niet de indruk dat het onder onze leden een wijdverspreid fenomeen is. Maar zwangerschapsdiscriminatie mag niet. Het is onwenselijk, omdat het niet meer om de kwaliteit van het werk gaat maar om iets heel anders. Discriminatie op grond van etniciteit of sekse is bij wet verboden en daar zijn goede redenen voor. Wij vinden dus dat werkgevers zich daaraan moeten houden.’

    Als een vrouw kiest om moeder te worden, waarom moet de werkgever daar dan voor opdraaien?

    ‘Er zijn maatschappelijke belangen mee gemoeid. Een zwangere vrouw brengt een kind op de wereld en dat kind maakt deel uit van de volgende generatie werknemers. Die gaat uiteindelijk bijdragen aan onze aow. Als er geen mensen zijn die loon verdienen dan wordt zo’n regeling onbetaalbaar. Ook mensen die kinderloos zijn, kunnen er op lange termijn van profiteren.
    Op korte termijn hebben we ook baat bij vrouwen op de werkvloer. Het is namelijk belangrijk dat er evenwicht is op de arbeidsmarkt. Zwangerschapsdiscriminatie kan een ongewenst effect hebben op de al moeizame doorstroom van vrouwen naar de top.’

    Dus een werkgever moet ook akkoord gaan met kolven onder werktijd?

    ‘Ook hier geldt simpelweg het maatschappelijk belang. Kolven is inderdaad iets wat er dan bijkomt. Goede werkgevers maken daar ruimte voor. We hebben voldoende baat bij meer diversiteit op werkvloer. Teams die niet alleen uit mannen, maar ook uit vrouwen bestaan functioneren beter. Het brengt misschien extra kosten mee, maar die zijn te overzien. De campagne van Asscher is een goede stap om het bewustzijn van zwangerschapsdiscriminatie te verhogen.’