Opinieblog - De drie columns die u dit weekend moet lezen

Een selectie van interessante debatten op internet en in andere media, bij elkaar geblogd door opinieredacteuren van de Volkskrant.

Berichten

Bekijk nieuwe update(s).
  1. Duitse commentaren 1/2

    Duitse kranten: 'Uitslag Duitse verkiezingen is een gevaar voor Europa'

    Angela Merkel won de Duitse verkiezingen, maar haar partij CDU/CSU kreeg een flinke klap. De rechtspopulisten wisten het tot derde partij te schoppen. Wat schrijven de Duitse kranten over de politieke aardverschuiving? In sommige commentaren wordt gevreesd voor het einde van de Europese Unie. Anderen zien het vertrek van Merkel naderen.

    Daniel Brössler becommentarieert in Süddeutsche Zeitung dat het einde van de pro-Europese consensus in Duitsland het einde kan betekenen van de EU.

    ‘Twee weken geleden zei Claude Juncker nog dat de EU de wind in de zeilen heeft. In Brussel dacht men dat er bij de Duitse verkiezingen niets mis kon gaan. Maar uitgerekend de verkiezingen waar de EU zich het minst zorgen over maakte, bezorgen nu de meeste last. De koers die Juncker met zijn schip wilde zeilen – snelle Frans-Duitse plannen over hervorming van de eurozone - kan hij voorlopig vergeten.

    In Nederland zijn ze al een half jaar bezig een coalitie te smeden. Dat beïnvloedt de loop der dingen in de EU nauwelijks. Maar zolang Duitsland naar een regering zoekt, hult heel Europa zich in een nevel. Niet alleen omdat Duitsland het grootste en economisch sterkste land van de Unie is. Maar ook omdat Angela Merkel in de loop der jaren een leiderspositie is gaan innemen waarvoor vervanging niet in zicht is.

    De aanwezigheid van extreemrechts is in het parlement is in veel EU-landen normaal. Dat uitgerekend Duitsland geen uitzondering meer is, maakt de zaak er niet beter op, maar slechter. Belangrijk wordt de vraag in hoeverre de rechtse minderheid er in slaagt de Europese agenda te bepalen. Het einde van de pro-Europese consensus in Duitsland zou het einde betekenen van de EU. In welke richting het EU-schip vaart, is na de Duitse verkiezingen onduidelijker geworden.'

    Volgens Sebastian Fischer van Der Spiegel staat Duitsland een lange kabinetsformatie te wachten. Voordat Merkel überhaupt kan denken aan een Jamaica-coalitie met de liberale FDP en de Groenen, moet zij eerst tot een vergelijk komen met de Beierse CSU van Horst Seehofer. Die staat onder zeer zware druk omdat zijn partij met meer dan 10 procent de grootste verliezer is. Seehofer moet dan ook half november op het partijcongres van de CSU vechten voor zijn politieke leven. Vandaar dat hij van Merkel eist dat zij het midden opgeeft en opschuift naar rechts.

    Concreet houdt dat in dat Merkel akkoord moet gaan met een bovengrens aan het aantal vluchtelingen dat Duitsland zal toelaten. Want zonder die bovengrens verliest de CSU volgend jaar de gegarandeerd absolute meerderheid in Beieren, realiseert Seehofer zich.

    Volgens Fischer is het steeds moeilijker om het ‘strategische conflict’ tussen de CDU, ‘een vooruitstrevende middenpartij die met iedereen een coalitie kan aangaan’, en de CSU, ‘een centrumrechtse partij die aanspraak maakt op de absolute meerderheid’ op te lossen. ‘Als dat de komende weken niet lukt, gaat het helemaal niet meer om Jamaica. Want dan is de unie tussen CDU en CSU in gevaar.’

  2. Duitse commentaren 2/2

    B.Z Berlin schrijft in hun commentaar dat Merkel als bondskanselier is herkozen omdat overtuigende alternatieve ontbreken en ze de pragmatische Duitse consensus vertegenwoordigt. Reinhard Mohr schrijft:

    'Het is haar dus weer gelukt en is goed op weg richting Helmut Kohls 16-jarige kanselierschap, in de huidige tijd een eeuwigheid. Jonge mensen kennen überhaupt geen andere bondskanselier. Maar ze kreeg een flinke klap: meer dan 8 procent verlies vergeleken met de vorige verkiezingen, dat is een duidelijk signaal van ontevredenheid met haar politiek. Leidend daarin zou Merkels omstreden migratie- en vluchtelingenbeleid zijn geweest, die onder veel burgers onrust veroorzaakt.

    Waarom werd ze dan toch weer herkozen? Het makkelijkste antwoord is: omdat er geen overtuigende alternatieven waren. In elk geval niet de brave Martin Schulz. Merkel profiteert al tien jaar van de zwakke concurrentie om het bondskanselierschap.

    Tegelijk vertegenwoordigt Merkel nog altijd die pragmatische Duitse consensus, waarin zekerheid, betrouwbaarheid en welvaart hoge ogen gooien. Adenauers’ ‘Keine Experimente’ werkte ook nu weer. Zijn we dan zo aartsconservatief? Wie naar de buren kijkt, ziet wat anders: vooral Frankrijk en Italië verkeren al jaren in stagnatie. Dus misschien is het uiteindelijk gewoon die in Europa zo bijzondere stabiliteit, die de Duitsers sinds 1945 zozeer op waarde schatten, waarop de huidige maatschappelijke veranderingen zich voltrekken. Een overmaat aan persoonlijke en politieke continuïteit kan de wil tot een abrupte wissel versterken, Adenauer ervoer dat in 1963, Kohl in 1998. Merkel zou het de komende jaren kunnen beleven.’

    In het Handelsblatt schrijft Gabor Steingart dat de intrede van de AfD in het parlement pijn doet, maar zeker niet leidt tot de ondergang van het Avondland. 'Duitsland wordt overspoeld door een golf van polarisering: Men wil zijn tegenstander niet overtuigen, maar ‘opjagen’ (Gauland). De SPD revancheert zich al te graag met een retoriek van verzet. Men wil in de Bondsdag een ‘bolwerk’ (Schulz) opwerpen, om van daaruit de AfD te ‘verdrijven’ (Stegner). Sinds zondagavond wordt teruggehaat. En haast terloops bouwt Schulz de SPD om tot een niet-regeringsorganisatie.

    Maar in een democratie moeten verkiezingsresultaten niet slechts geaccepteerd, maar ook begrepen worden. Een wegwijzer:
    1. De energie die de opkomst van de rechtspopulistische partij heeft bevorderd, is ontstaan in het midden van de samenleving. Als de meerderheid der kiezers hun zin kregen, zou de Bondsdag morgen al kunnen besluiten tot een rem op de huurprijzen, het aantal vluchtelingen en de modernisering. Zoals Bernd Ulrich van die Zeit schrijft, correspondeert de woede van een minderheid ondergronds met de angsten van een meerderheid.

    2. De vluchteling is het symbool van een diffuus onbehagen. Een wereld met een hoge snelheid en van een grote complexiteit roept wantrouwen en verzet op ook bij diegenen die er objectief gezien van profiteren. Angsten worden niet in geld omgerekend.

    3. Al op de verkiezingsdag werd duidelijk dat het bij de AfD niet om een partij gaat maar om een indigestie. Zonder haar medestrijders een blik waardig te keuren ging partijvoorzitter Petry er vandoor. Ze belichaamt een groepering die mogelijk zelf een vluchtbeweging is. Misschien bestrijdt men deze troepen het beste door hun verval niet al te zeer te storen.’

  3. Duitse verkiezingen

    De uitslag van de verkiezingen voor de Duitse Bondsdag, met de spectaculaire overwinning van de rechtspopulisten, geeft niet alleen maar aanleiding tot somberheid. Commentator Dirk Kurbjuweit van Der Spiegel ziet zes lichtpuntjes:

    1. Het is een zegen dat de sociaaldemocraten in de oppositie gaan, want een liberale democratie heeft een sterke oppositie nodig van een liberale partij.
    2. Een nieuwe constellatie dient zich aan: de Jamaica-variant (CDU/CSU, FDP, Groenen). Dat biedt hoop op modernisering van de Duitse economie in de richting van duurzaamheid.
    3. Merkel begon koninginnegedrag te vertonen. Daaraan komt een einde door haar nederlaag en een nieuwe coalitie die niet makkelijk in de hand te houden zal zijn.
    4. Martin Schulz ontpopte zich zondagavond al als een veelbelovende oppositieleider. Hij kan zowel de nieuwe regering als de AfD op hun plaats zetten.
    5. Hoe groter de fractie van de AfD wordt, hoe meer ruziemakers hun opwachting in de Bondsdag zullen maken. Het zal niet lang duren voordat de interne strijd losbarst, die misschien wel tot scheuring zal leiden.
    6. Zelfs het vooruitzicht dat Merkel bondskanselier blijft, heeft een voordeel. Anders dan in Duitsland staat ze in het buitenland in hoog aanzien. Met al haar ervaring kan ze nuttig werk doen als topdiplomaat in het Trump-tijdperk.

    Ook The Economist geeft blijk van optimisme over de verkiezingsuitslag. De opkomst van de kleinere partijen komt tegemoet aan het onbehagen van veel kiezers na 12 jaar Merkel, waarvan acht in een 'volvette' coalitie met de SPD. Dit is een goed antwoord op een vermoeid en oppervlakkig politiek establishment. Na deze slaperige coalitie kan Merkel een oppepper van de liberale FDP en de Groenen goed gebruiken.

    De verschillen tussen die twee partijen werden in de campagne overdreven, stelt The Economist, want de leiders van de twee mogelijke regeringspartijen, Christian Lindner en Cem Özdemir tutoyeren elkaar. Dat is in het formalistische Duitsland een teken aan de wand. Een beetje ruzie in de nieuwe coalitie kan sowieso geen kwaad, om wat spinrag op te ruimen. En wie weet gaat Duitsland nu eindelijk aan de slag met lang verwaarloosde onderwerpen als het terugdringen van de bureaucratie en digitalisering.

    Christian Lindner (FDP) en Cem Özdemir (Groenen) tutoyeren elkaar. Dat is een teken aan de wand

  4. Duitse verkiezingen

    De partij van Duitse bondskanselier Merkel heeft de verkiezingen gewonnen, maar de uitslag was historisch laag. Ze verloor veel stemmen aan de rechtse AfD, die nu de derde partij in het parlement is. Voor historicus Willem Melching kwam de overwinningsnederlaag van Merkel niet als verrassing.

    ‘Zelf dacht ik dat Merkel 35 procent van de stemmen zou halen, maar het viel slechter uit. Het is een tamelijk beroerd resultaat. Om te begrijpen waarom ze verloren heeft, moet je kijken waar de stemmen naartoe zijn gegaan: deels naar de liberale FDP en naar de rechtse AfD. Beide partijen hebben duidelijke standpunten over Europa en immigratie. De liberalen willen een hardere immigratiepolitiek dan tot nu toe gebruikelijk is in Duitsland. De kiezer heeft altijd gelijk in een democratie. Merkel heeft niet goed geluisterd naar de onvrede van de bevolking.’

    Voor het eerst na de oorlog komt een partij in het parlement die rechtser is dan CDU/CSU. Wat betekent dat?

    ‘Merkel is naar het midden gegaan, waar de meeste kiezers zijn. Maar als je consequent naar het midden blijft trekken dan blijft links en rechts een gat open. Links werd gevuld door Die Linke, die hebben ook aardig wat stemmen gekregen. En op rechts ontstond een gat voor de liberalen en vooral de AfD. Ik denk dat er binnen Merkels partij een grote heisa komt. Vooral in Beieren heeft de CSU een enorme klap gekregen van de AfD. Zij komen in opstand tegen Merkel, wat haar positie zal verzwakken.’

    Met wat voor gevolgen?

    ‘Ik houd er rekening mee dat ze over twee jaar het bijltje erbij neergooit. Als een partij verliest, moet iemand daarvoor opdraaien. Voor Merkel zal het even duren omdat ze een zwaargewicht is, maar ze zal op een hakblok eindigen. Er zijn genoeg liefhebbers om haar ten val te brengen.’

    Wat betekent haar overwinningsnederlaag voor de toekomst van Europa?

    ‘Europa gaat zware tijden tegemoet ondanks de goede wil van Merkel om er iets van te maken. Wat betreft de Frans-Duitse as moet Macron eerst de winter nog overleven. Hij belooft drastische hervorming maar de vakbonden slijpen hun messen. Aan de andere kant is Merkel ook gebonden omdat ze te maken krijgt met de liberale FDP die niet nog meer geld en bevoegdheden naar Europa wil sturen. De CSU in Beieren is ook tegen meer macht voor Europa. Met een ‘ever closer union’ win je blijkbaar geen verkiezingen. Daar heeft Merkel dus een probleem.’

    Lees het hele interview met Willem Melching dinsdag in de Volkskrant.

  5. De 3 columns die u moet lezen

    Lees vandaag de column van Aleid Truijens over de Week Tegen het Pesten en de genderneutrale kleding van de Hema. ‘Pesten en kleding, voor mij hoor ze bij elkaar.’ (…) ‘Er zijn beslist ergere dingen in de wereld, maar als ik de groepsfoto terugzie krijg ik nog steeds buikpijn: alle meisjes zijn beeldschone feeën en danseressen, alleen ik draag een cowboyhoed, een vierkant jasje met sheriff-ster en een riem met holster. Het pistool prikt in mijn buik. Ik staar beschaamd naar de neuzen van mijn grote zwarte laarzen. De jongens vonden me grappig. De meisje lachten me keihard uit.
    Die dag begon het pesten. Door de meisjes, altijd de meisjes.'

    Paul Onkenhout schrijft in zijn column over amateurclub AVV Swift die Vitesse uit het bekertoernooi stootte. ‘Wat begon als een onverwachte uitslag op een doordeweekse avond, werd een uitbundig en ontroerend eerbetoon aan het amateurvoetbal. De overwinning van Swift relativeerde de crisis. Het herinnerde ons eraan dat voetbal veel meer te bieden heeft dan een zwalkende nationale ploeg, een kwaliteits-arme profsector en overvloedig chagrijn.’

    Dat een film die niets onthult toch geslaagd kan zijn, ervoer Arjan Peters bij een preview van Echt Herman Koch. 'Niemand durft te zeggen dat hij Herman Koch echt kent, merkt regisseur Pieter Verhoeff op. Afgaande op de beelden die hij toont - van een signerende, joggende, en voor volle zalen ondervraagde Koch, altijd op zijn hoede, nooit excentriek -, hoeft daar ook niemand mee te zitten.'


  6. Spanje en de deelstaatregering van Catalonië liggen op ramkoers. Madrid pleegde woensdag ‘een staatsgreep’, in de woorden van voorstanders van het referendum dat Catalonië op 1 oktober wil houden. Dat is een illegale daad, volgens Madrid. Elf hoge ambtenaren betrokken bij de organisatie van het referendum zijn woensdag gearresteerd en drie ondernemers. Zelfs het drukken van stembiljetten ziet Madrid als een criminele activiteit. De Spaanse regering trok ook het financiële beheer in Catalonië naar zich toe, waardoor de Catalaanse premier Carles Puigdemont eigenlijk niets meer kan betalen. Wat doet de rest Europa met dit geschil?

    O Diário de Notícias

    ‘De onverantwoorde Catalaanse droom’ is de kop boven het commentaar van Paulo Tavares in het Portugese dagblad.

    ‘Hoe romantisch het idee van een referendum over zelfbeschikking van Catalonië ook mag lijken, hoe kleurrijk de strijd van de Catalanen ook is en hoezeer we sympathiseren met de argumenten van de 7,5 miljoen inwoners van die autonome Spaanse gemeenschap, het essentiële punt in de discussie rond die volksraadpleging is dat die tegen de wet ingaat, tegen de regels van de rechtstaat.

    ‘Wat we in Catalonië zien, is een periode van onbegrensd populisme, van het grijpen naar argumenten die steeds minder rationeel zijn, om Madrid maar tot het onmogelijke te bewegen. Zoals met elke populistische golf voedt deze zich met onvrede die, deels, weinig of niets te maken heeft met autonomie of een verlangen naar onafhankelijkheid. Op de lawine aan opruiende taal heeft Rajoy legalistisch en totaal onflexibel gereageerd. Ik weet niet of het anders had kunnen zijn, maar deze hele geschiedenis begint er behoorlijk explosief uit te zien. Heeft het referendum enige zin, in een Europa dat in enkele decennia een federatie zal zijn? Misschien. Maar in onze huidige Unie hebben we wat meer nodig dan een onverantwoorde en gevaarlijke uitdaging.

    Die Tageszeitung

    Europa kijkt weg bij schendingen van de burgerrechten in Catalonië, schrijft Reiner Wandler, Spanje-correspondent in een commentaar voor de Duitse krant.

    'Voorafgaand aan de voorgenomen volksstemming op 1 oktober over onafhankelijkheid van Catalonië stelt Spanje de democratische grondrechten buiten werking. Tegen meer dan 700 burgemeesters, parlementsleden en leden van de autonome regering zijn zaken aangespannen wegens delicten die kunnen leiden tot gevangenisstraffen.

    ‘Het is niet de eerste keer dat de conservatieve regering van de door corruptieschandalen achtervolgde Partido Popular onder Mariano Rajoy de burgerrechten schendt. Twee jaar geleden al werd het strafrecht aangepast. Door de zogenoemde ‘knevelwet’ kan oproepen tot en deelname aan spontane demonstraties worden beboet met tussen de 100.000 en 600.000 euro.

    ‘En de Europese Unie kijkt weg. Het gaat hier om een zaak tussen Spanjaarden onderling, is het argument. Maar dan dient zich de vraag aan met welk recht Brussel zich wel inmengt in Polen en Hongarije. Burger- en mensenrechten gelden overal en horen niet ondergeschikt te worden gemaakt aan opportunistische politieke belangen.’




  7. Spanje-specialist Jean-Jacques Kourliandsky zegt in Le Monde: ‘De Catalanen willen in de EU blijven; Carles Puigdemont heeft dit dossier geprobeerd te verdedigen terwijl hij van het ene naar het andere EU-land ging. Maar niemand heeft hem willen ontvangen. Hij is in mei naar Brussel gegaan om de president van de Europese Commissie, Jean-Claude Juncker, te ontmoeten. Maar die heeft hem niet willen spreken, terwijl hij wel de president van de Baskische regering heeft ontvangen. Verder heeft Juncker op 13 september in het Europese parlement gezegd dat de fundamentele basis van Europa berust op respect voor wetten en constituties.’

    Toch maakt Puigdemont een flinke kans het referendum te winnen denkt Kourliandsky, specialist van het Institut de relations internationales et stratégiques (IRIS). In 2010 was 15 procent van de Catalanen voorstander van onafhankelijkheid, nu meer dan 40 procent. Hij zegt dat premier Puigdemont ‘zonder twijfel tot het einde zal gaan’. ‘De uitslag zal ‘ja’ zijn want zij die het gezag van Madrid erkennen, gaan niet stemmen. De wet die het referendum regelt, geeft het Catalaanse parlement de bevoegdheid de onafhankelijkheid uit te roepen, hoeveel stemonthoudingen er ook mogen zijn.’

    Het enige land dat tot nu toe heeft gezegd zo’n Catalonië te zullen erkennen is Hongarije, constateert Politico. De regering van Viktor Orbán heeft gezegd dat Hongarije ‘de wil van het volk zal respecteren’. ‘De wil van de bevolking is het enige dat altijd telt, dat is ons standpunt, zei Zoltán Kovács, woordvoerder van premier Orbán op een persconferentie, gevraagd naar Hongarije’s standpunt over Catalonië. ‘Het is een interne zaak van de Spaanse en Catalaanse bevolking en het is hun besluit. Wij moeten allemaal respect voor de bevolking hebben, dat heet democratie.’

  8. Trumps 'harde waarheden'

    In zijn hoofdcommentaar toont de Wall Street Journal zich grotendeels tevreden over het optreden van Trump tijdens zijn toespraak tot de Verenigde Naties:

    'Donald Trump gebruikt zijn speeches op het wereldpodium vaak om diplomatieke conventies te verstoren, en dat deed hij dinsdag in zijn toespraak tot de Verenigde Naties opnieuw. Geen zelfvoldaan gezelschap verdient deze openhartigheid meer. Bij het aan de kaak stellen van de ‘schurkenregimes’ in Noord Korea en Iran liet de president elke nuance varen. Noord-Korea noemde hij een ‘verdorven regime’. Dit zijn geen termen die je vaak hoort bij de VN, waar andere verdorvenen zitting hebben in de Raad voor de Mensenrechten, zoals Trump zo brutaal was om op te merken.

    Maar hij schokte de zaal pas echt met zijn dreigement op te treden tegen Noord-Korea als de VN dat niet zou doen. ‘Geen natie ter wereld heeft er belang bij te zien hoe deze bende criminelen zichzelf bewapent met kernwapens en kruisraketten’, zei Trump. ‘Als de VS gedwongen wordt zichzelf of zijn bondgenoten te verdedigen, hebben we geen andere keuze dan Noord Korea totaal te vernietigen. Rocket Man is op zelfmoordmissie voor zichzelf en zijn regime.’ Dit dreigement ergerde de buitenland-deskundigen die Trump een barbaar vinden. ‘Rocket Man’ als benaming van Kim Jong Un klinkt als een scheldwoord op het schoolplein.

    Maar toch, Trump heeft de atoomcrisis Noord-Korea geërfd, en hij probeert een cynische wereld erop te attenderen dat hij van plan is er iets aan te doen. Na de jarenlange diplomatieke subtiliteiten van Obama, die het probleem ontweken, moet de wereld wellicht op de hoogte worden gebracht van de onplezierige waarheid over een kwaadaardig regime.

    Trump voegde nog een uitdaging hieraan toe: de VS zijn hiertoe bereid en in staat, maar hopelijk zal het niet nodig zijn. Daar is de VN voor. Laten we eens kijken hoe zij dat gaat doen.’ En dat is nog een harde waarheid. De VN werden opgericht met de belofte om te zorgen voor wat Obama vaak ‘collectieve veiligheid’ noemde. Maar zij zijn daar bijna nooit in geslaagd.

    Trump heeft gelijk dat hij de VN uitdaagt, maar hij kan ook een harde waarheid leren: dat als hij in naam van Amerikaanse belangen en waarden een vreedzamer wereld wil bouwen, er geen substituut is voor het Amerikaanse leiderschap.'

  9. Onhelder

    Het Britse weekblad The Economist meent dat Trump in zijn toespraak tot de VN meet met twee maten:

    'President Trump hield een lange lofrede op de zegeningen van het populistisch nationalisme, of het patriottisme, zoals hij het liever noemde. In navolging van landen als China en Rusland, die prediken dat je je niet moet inlaten met de aangelegenheden van soevereine naties, verklaarde Trump dat Amerika niet verwacht dat landen culturen, tradities en bestuursmodellen ter discussie willen stellen met buitenstaanders.

    In plaats daarvan prees hij het werk van ‘verantwoordelijke’ landen in de strijd tegen terrorisme, waarbij hij verwees naar vruchtbare gesprekken met meer dan 50 Arabische en moslimregeringen onder regie van Saoedi-Arabië.

    Omdat Trump het Witte Huis veroverde met zijn America First populisme, dat vooral ontevreden kiezers aansprak, lijkt hij geneigd te geloven dat de wereld beter af zou zijn als andere leiders een voorbeeld aan hem zouden nemen. Maar zelfs dit veronderstelt een wereldbeeld met meer samenhang dan Trump bij de Verenigde Naties ten beste gaf. Wanneer het hem uitkwam, klonk hij als een traditionele Republikeinse president. Bijvoorbeeld wanneer hij schold op de Iraniërs vanwege hun opsluiten van politieke tegenstanders en hun censuur van het internet.

    Trump hekelde het linkse regime in Venezuela, dat hij een schoolvoorbeeld noemde van de ellende en mislukkingen die het socialisme altijd met zich meebrengt. Hij kondigde ‘verdere actie’ aan wanneer de regering daar verder gaat op de weg naar autoritair bestuur.

    Hoe lost Trump de spanning op tussen soevereiniteit en universele mensenrechten? Wie maakt in Trumps doctrine uit of regeringen barbaars zijn of juist hun volk de manier van leven bieden die ze verdienen? Trumps toespraak was daar niet helder over. In wezen beschreef Trump een wereldorde waarin het goede het kwade verslaat uit nationaal eigenbelang. Dat werkt beter als het plot voor een actiefilm dan als een strategie voor nationale veiligheid.

  10. 'Prinsjesdag zonder debat heeft geen zin

    Henk te Velde, hoogleraar vaderlandse geschiedenis aan Universiteit Leiden

    ‘Het uitblijven van de Algemene Politieke Beschouwingen accentueert onbedoeld dat een Prinsjesdag zonder daaropvolgend debat onbevredigend is. Deze situatie is een extra pleidooi om beide nadrukkelijker te verbinden en niet als geïsoleerde verschijnselen te behandelen. Het is belangrijk dat Prinsjesdag een politiek feest is dat het politieke strijdtoneel toont als niet alleen plaats van meningsverschil maar ook van een gezamenlijk kader. Maar ik vind dat Prinsjesdag zonder een substantiële discussie zijn zin verliest.

    In loop van de jaren zijn Prinsjesdag en de Algemene Beschouwingen al meer verbonden. Sinds 1993 vindt het debat de dag na Prinsjesdag plaats. Daarvoor zaten er soms wel weken tussen. Ik vind dat de Algemene Beschouwingen op dezelfde dag moeten beginnen, dat lijkt me veel spannender. Als het debat in de Kamer begint, is Prinsjesdag al uit beeld. Maar als beide op dezelfde dag worden gehouden, dwingt de beeldvorming af dat Prinsjesdag geen feest van de koning alleen is. Nu eindigt de troonrede met ‘Leve de koning’. Hoezo? Leve de democratie, zou ik zeggen.

    Het ritueel van Prinsjesdag is hetzelfde als voorgaande jaren. Mensen die daarvan houden, komen ook dit jaar aan hun trekken. Maar de plannen die in de Troonrede en Miljoenennota gepresenteerd worden, hangen in de lucht. Iedereen weet namelijk dat er binnenkort een ander kabinet is. De plannen houden zo veel mogelijk rekening met wat het nieuwe kabinet wil.

    De commentaren zullen de dag na Prinsjesdag dan ook zowel voorspelbaar als schimmig zijn. Men weet dat de helft van het kabinet straks niet meer in de regering zit. Een discussie krijgt pas scherpte en helderheid als de rollen duidelijk zijn. Dat is nu niet het geval.’

  11. Prinsjesdag

    De Glazen Koets, de hoedjesparade en de jaarlijkse Troonrede. Het lijkt op een gewone Prinsjesdag vandaag, maar de politieke plannen blijven uit omdat het kabinet demissionair is. Hoogleraar staatsrecht Wim Voermans vindt dat geen probleem.

    Een Prinsjesdag waarbij het politieke debat uitblijft. Wat vindt u daarvan?

    ‘Het parlementaire jaar moet worden geopend. Er moet een uiteenzetting van het kabinetsbeleid worden afgegeven. Oftewel: Prinsjesdag is volgens de Grondwet verplicht.

    De formatie duurt erg lang, dus je kunt zeggen: ‘Wat een schande, nu is met Prinsjesdag niets te vertellen. Wat een getreuzel.' Maar het lijkt mij veel verstandiger dat de onderhandelaars de tijd nemen en zich niet haasten om voor Prinsjesdag een akkoord te bereiken. Het zijn namelijk ingewikkelde onderhandelingen tussen vier onwaarschijnlijke partijen.

    We krijgen daardoor wel een Prinsjesdag met als grote verschil dat de Algemene Beschouwingen zijn uitgesteld. Prima, dat vind ik verstandig. Dat debat moet plaatsvinden zijn als de politieke prioriteiten bekend zijn.

    Het voorlezen van het voorgenomen kabinetsbeleid in de Ridderzaal is overigens niet meer dan een aankondiging van wat erna in de Tweede Kamer wordt besproken. Het is een enorm opgedirkt persbericht met allerlei franje. Die ceremonie is leuk, maar om de inhoud zelf gaat het niet in de Ridderzaal.’

    Wat is dan het nut van Prinsjesdag vandaag? Is het iets dat Nederland bindt?

    ‘Ja, het brengt Nederlanders samen. De ceremonie viert Nederland. Het staatshoofd rijdt in een koets naar de Ridderzaal en opent op de troon het parlementaire jaar. Dat laatste is vandaag het belangrijkste.

    In het Verenigd Koninkrijk wordt de datum van de Queen’s speech (Engelse Prinsjesdag) nog wel eens verschoven. Dat geeft vaak een enorm gelazer omdat er dan een opportuun moment wordt geprikt. De politiek gaat zich erin mengen.

    Het afgelopen jaar vielen de Britse verkiezingen voor premier May tegen en werd de Queen’s speech plots uitgesteld vanwege kabinetsonderhandelingen. Het moment van de opening van het politieke jaar en de speech van het staatshoofd worden dan helemaal afhankelijk van de prime minister en onderwerp van politieke spelletjes. Moet je dat willen? Een gefixeerde datum zoals in Nederland is wat mij betreft verstandiger.’

    Zal de Troonrede anders zijn omdat het politieke debat uitblijft?

    ‘Nu kan Koning Willem-Alexander waarschijnlijk iets inhoudelijks kwijt, iets wat hem aan het hart gaat. Hij kan meer van zichzelf laten zien. Het zal minder over politiek gaan, omdat de politieke route voor komende jaren nog niet bekend is.

    Ik denk dat de Koning zal spreken over de situatie in de wereld, en ook bijvoorbeeld over Sint Maarten. Hij zal het hebben over de verbondenheid tussen Nederlanders en het belang van Europa. Ik verwacht een peptalk: ‘Schouders eronder, de crisis is voorbij’, zullen we horen. ‘Het is zaak dat het land nu samenkomt.’ Ik ben benieuwd wat er gaat gebeuren.’

  12. Zwangerschapsdiscriminatie

    Geen contractverlenging, geen kans op promotie of een afwijzing na een sollicitatie. Bijna de helft van de zwangere vrouwen krijgt te maken met discriminatie op de werkvloer. Demissionair minister Asscher start deze week een campagne voor gelijke behandeling van zwangere vrouwen. Jannes van der Velde van werkgeversorganisatie AWVN vindt het benadelen van die vrouwen onwenselijk.

    Volgens het College voor de Rechten van de Mens wordt bijna de helft van de zwangere vrouwen benadeeld vanwege hun zwangerschap(splannen). Wat zijn uw ervaringen?

    ‘We hebben niet de indruk dat het onder onze leden een wijdverspreid fenomeen is. Maar zwangerschapsdiscriminatie mag niet. Het is onwenselijk, omdat het niet meer om de kwaliteit van het werk gaat maar om iets heel anders. Discriminatie op grond van etniciteit of sekse is bij wet verboden en daar zijn goede redenen voor. Wij vinden dus dat werkgevers zich daaraan moeten houden.’

    Als een vrouw kiest om moeder te worden, waarom moet de werkgever daar dan voor opdraaien?

    ‘Er zijn maatschappelijke belangen mee gemoeid. Een zwangere vrouw brengt een kind op de wereld en dat kind maakt deel uit van de volgende generatie werknemers. Die gaat uiteindelijk bijdragen aan onze aow. Als er geen mensen zijn die loon verdienen dan wordt zo’n regeling onbetaalbaar. Ook mensen die kinderloos zijn, kunnen er op lange termijn van profiteren.
    Op korte termijn hebben we ook baat bij vrouwen op de werkvloer. Het is namelijk belangrijk dat er evenwicht is op de arbeidsmarkt. Zwangerschapsdiscriminatie kan een ongewenst effect hebben op de al moeizame doorstroom van vrouwen naar de top.’

    Dus een werkgever moet ook akkoord gaan met kolven onder werktijd?

    ‘Ook hier geldt simpelweg het maatschappelijk belang. Kolven is inderdaad iets wat er dan bijkomt. Goede werkgevers maken daar ruimte voor. We hebben voldoende baat bij meer diversiteit op werkvloer. Teams die niet alleen uit mannen, maar ook uit vrouwen bestaan functioneren beter. Het brengt misschien extra kosten mee, maar die zijn te overzien. De campagne van Asscher is een goede stap om het bewustzijn van zwangerschapsdiscriminatie te verhogen.’

  13. columns

    Bert Wagendorp verbaast zich erover dat de onderhandelaars niet alleen weigeren iets te vertellen over de voortgang van de formatie, maar zelfs afzien van het strategisch lekken naar de pers om een puntje te scoren.

    ‘Als de irritatie over de lange duur van de formatie ergens door wordt veroorzaakt, is het doordat een klein groepje mannen en vrouwen in het diepste geheim maandenlang zit te sleutelen aan de toekomst, compromissen sluit, inlevert en binnenhaalt - en wij, hun kiezers, weten niks, zien niks en horen niks. We staan als sukkels langs de kant. Dat irriteert en het heeft iets hopeloos achterhaalds.’

    Frank Kalshoven rekent voor dat 200 duizend huiseigenaren met een aflossingsvrije hypotheek in de problemen komen voor gemiddeld 2 ton. Maar negen van de tien denken dat ‘het wel los zal lopen’.

    Niet dus. Om die reden moeten de banken niet afwachten totdat de huiseigenaren zelf wakker worden en maatregelen nemen. Kalshoven: ‘Het gaat om bestaande hypotheekcontracten met bestaande klanten, en banken hoeven dus niet te wachten tot klanten contact opnemen. Ze kunnen zelf in de telefoon klimmen.’

    Na 10 jaar eurocrisis is volgens Martin Sommer duidelijk dat de zuidelijke landen zichzelf niet kunnen redden. Sommer: ‘Duitsland en Nederland presteren gewoon beter, hun instellingen zijn betrouwbaarder en werken sneller en een afspraak is een afspraak. Ooit, bij het instellen van de euro, was er sprake van 'benchmarking', met de bedoeling dat achterblijvers zich zouden optrekken aan de koplopers.’

    Nu is het andersom, constateert Sommer. ‘De ECB is onder Draghi een politieke, 'zuidelijke' bank geworden; de rente moet wel laag blijven anders is het over en uit voor Italië; noordelijke landen moeten de risico's van hun zuidelijke broeders delen; in Brussel wordt hard gewerkt aan een steeds centralistischer - Franser - regime. Dit alles met de zegen van de deftige Adviesraad Internationale Vraagstukken.
    Maar dat dit in het Nederlands belang is, gaat er bij mij beslist niet in.’

  14. Orkaan Irma

    Tijdens de nationale actiedag voor het verwoeste Sint Maarten staat de solidariteit met de zwaar getroffen eilandbewoners centraal. Geef gul op giro 5125 van het Rode Kruis, dat als enige hulporganisatie effect op Sint Maarten kan helpen. (Vandaar dat giro 555 van de samenwerkende hulporganisatie SHO bij deze actie niet meedoet.)

    Maar als de directe nood gelenigd is, komt onvermijdelijk de vraag: wie moet de rekening betalen van de wederopbouw? Voor Saint Martin, het Franse deel van het eiland, is dat heel duidelijk: Parijs betaalt de publieke infrastructuur: de wegen, de scholen, de ziekenhuizen. Bovendien maakt Saint Martin, als departement van Frankrijk overzee, deel uit van de Europese Unie. Daardoor kan het putten uit het solidariteitsfonds voor natuurrampen van de EU, legt Joost de Vries uit in de krant van vandaag.

    Voor Sint Maarten is volstrekt onduidelijk bij wie de rekening voor herstel van de infrastructuur terecht komt. Het kan een lening zijn van Nederland aan Sint Maarten (zoals in 1995 na de orkaan Luiz) , het kan – in theorie – Sint Maarten zelf zijn of de Nederlandse belastingbetaler. Premier Rutte en de verantwoordelijke minister Plasterk ontwijken elk antwoord op deze dringende vraag.

    In Volkskrant Opinie van zaterdag 16 september legt Piet Emmer, als historicus gespecialiseerd in het Europese kolonialisme en in migratie, de vinger op de zere plek onder de veelzeggende titel ‘Het koninkrijk in de orkaan’. Hij schrijft:

    ‘Ook in het verleden waren de banden met de Antillen nooit echt goed geregeld. Om onze gekrenkte trots bij het verlies van het ondankbare Indonesië te vergeten, bedachten we in 1954 het 'Statuut', dat Suriname en de Nederlandse Antillen niet alleen dwong tot in lengte van dagen lief en leed met Nederland te delen, maar ook om meteen maar gelijkwaardig aan het voormalige moederland te zijn. Een kind kon zien dat dit een fictie was. In werkelijkheid heeft het Statuut Nederland gedwongen de afgelopen vijftig jaar aanzienlijke bedragen over te maken naar gebieden, die anders nooit in aanmerking zouden zijn gekomen voor onze hulp.’

    Emmer pleit dan ook voor hetzij het Britse model (volledige onafhankelijkheid), hetzij het Franse model (een overzees departement). Lees zijn betoog morgen in de Volkskrant.

  15. Opmerkelijk optimistisch en vol goede moed was Jean-Claude Juncker, voorzitter van de Europese Commissie woensdag bij zijn ‘Troonrede’: de rest van zijn termijn gaat hij gebruiken om de Europese Unie op alle vlakken sterker te maken. Over de huiver bij lidstaten voor een Brusselse supermacht maakt hij zich niet zulke zorgen. Commentaren in Europese kranten.

    Der Spiegel
    Het Duitse weekblad ziet niets in Junckers benadering, zeker niet in uitbreiding van de eurolanden: ‘Meer ‘euro’ moet ook meer eenheid brengen? Dat is onzin. Want nu al zijn de verschillen tussen de huidige eurolanden eigenlijk te groot. Die munteenheid ketent een economische dwerg als Griekenland aan een economische grootmacht als Duitsland. Gelukkig werden geen van beide partijen daarvan de afgelopen jaren.

    ‘In het geval dat Juncker onverdroten aan dit plan vasthoudt, versterkt hij twee voorbehouden tegen de EU: ten eerste dat de statenbond bovenal economische belangen dient, ten tweede dat Brussel bij crises altijd maar één antwoord heeft: meer integratie, buigen of barsten. Dat beeld van een almachtige EU die niet wil leren, speelt alleen maar de rechtse populisten in de kaart.’

    Le Monde
    Een inspirerende visie, vindt het Franse dagblad: ‘Tussen de Europese lyriek van Emmanuel Macron en de betrouwbare voorzichtigheid van Angela Merkel over dit onderwerp, bestaat de weg van Jean-Claude Juncker: het geïnspireerde realisme. De Luxemburger, die de Europese Commissie in Brussel voorzit, heeft op woensdag 13 september enkele solide waarheden over de staat van de Europese Unie te berde gebracht. Het gaat niet zo slecht met haar, ze zal meetellen in de wereld van morgen, dat te vaak beschimpte Europa. De unie is meer nodig dan ooit, als zij maar het vertrouwen van de volkeren van het Oude Continent weet terug te winnen.

    ‘Juncker heeft een synthese uitgestippeld waaruit zowel de Duitsers als de Fransen inspiratie kunnen putten. Maar hij is begonnen met een heilzame boodschap. Ook al bestaan er verschillen tussen haar lidstaten, de EU is de afgelopen vijf jaar op de weg van herstel.

    ‘Juncker ontkent de grote problemen van de EU niet, met name de breuklijn die loopt tussen het westen en het oosten van het continent, over de kwestie van democratie en over die van de immigratie. Hij heeft de verdienste dat hij de zaken openhartig bespreekt. Dat geeft gewicht aan de realistische ambitie die hij stimuleert.’

  16. The Irish Times
    De Ierse krant deelt Junckers optimisme: ‘De unie is in staat gebleken de crises met de eurozone en met de migratie het hoofd te bieden, met behoud van haar instellingen, en de rechts-populistische golf is voor het moment afgenomen. Brexit zelf, hoewel het de unie berooft van de economische kracht en diplomatieke invloed van het Verenigd Koninkrijk, zal de unie ook coherenter maken, door de verwijdering van een halfhartig lid dat altijd in de weg stond van het integrerende centrum.’

    Primorske novice
    De Sloveense krant hekelt de arrogantie van Brussel: ‘De belangrijkste politieke groepen, de grootste lidstaten, de economische elite en de Brusselse bureaucraten spraken via Juncker. De EU zal een volgende brok van de soevereiniteit van de lidstaten afpakken. Ja, dat zal allemaal gebeuren op basis van gelijke kansen en de rechtsstaat. Maar Europeanen ervan overtuigen dat de EU niet alleen maar over een gezamenlijke markt gaat en een gedeelde munt, vereist meer dan een paar andere scenario’s presenteren en wat mediapropaganda. Het is van vitaal belang dat de hoogste vertegenwoordigers van Europa als rolmodellen optreden en de Europeanen ervan overtuigen dat de EU ook over gedeelde waarden gaat.’

  17. Ander commentaar

    The Times
    Europa heeft daden nodig, niet Junckers fantasieën vindt de Britse krant: 'Als we Jean-Claude Juncker mogen geloven, vult een volle wind de zeilen van de Europese Unie en kan het grote schip, ongehinderd door Groot-Brittannië, recht afstevenen op de status van een supermacht. In zijn groots getitelde ‘state-of-the-union’ toespraak beloofde de commissievoorzitter dat de EU, snel na de Brexit in maart 2019, efficiënter zal zijn, meer vaart zal hebben, worden geleid door één persoon, en overal één munt zal hebben omarmd.

    ‘Dit is, natuurlijk, een wensenlijst. Het weerspiegelt het verlangen van de commissie om een dynamisch alternatief te bieden voor het pas dat Groot-Brittannië heeft gekozen. ‘Het feit is dat de opknapbeurt voor de EU niet geloofwaardig is, zolang Juncker vasthoudt aan zijn ideeën over een unitaire superstaat. (..) Dat is geen aantrekkelijk beeld voor veel lidstaten die vrezen dat het samengaan zal leiden tot concentratie van bureaucratische en uitvoerende macht. (..) Als Groot-Brittannië in de lente van 2019 afscheid neemt van Juncker, zal er van beide zijden opluchting zijn. De volgende leider van Europa heeft een beter begrip nodig van wat wenselijk is en uitvoerbaar.’

    Frankfurter Allgemeine
    ‘Realisme gevraagd’, zet de Duitse krant boven haar commentaar: ‘Commissievoorzitter Juncker roept opgewekt uit: we hebben de wind in de zeilen. Pas daarna komt de andere kant van de zaak aan de beurt. (..) De werkloosheid is in veel landen ondragelijk hoog; de kloof, die de lidstaten bijvoorbeeld bij het vluchtelingebeleid scheidt, is nog altijd diep en breed. En die kloof is niet de enige die haaks staat op het appèl tot saamhorigheid.

    ‘In de komende maanden zal veel over het Europees beleid worden gesproken. Dat is goed, tenminste als de debatten verdwaald raken in het labyrint van institutionele kwesties. Voor- en nadelen zullen rustig tegen elkaar afgewogen moeten worden. Bij menig voorstel van de Commissie krijgt men de indruk dat die alleen als doel heeft de eigen positie in het Europese bouwwerk te versterken. Realisme bij de concentratie op noodzakelijkheid moeten leidend zijn in de debatten.’

  18. Aung San Suu Kyi

    Van mensenrechtenheldin tot 'poedel van het leger': kritiek op Aung San Suu Kyi zwelt aan

    Aung San Suu Kyi komt niet naar de VN in New York, voor de algemene vergadering volgende week. Dat heeft Myanmar, het land waarvan zij de politieke leidster is, woensdag bekendgemaakt. Een blamage voor de vrouw die ooit een icoon was van de strijd voor mensenrechten, als politieke gevangene en oppositieleidster in ballingschap. Ze mijdt de kritiek die ze te verduren krijgt over de verjaging van de islamitische Rohingya-minderheid door het leger van Myanmar. Beelden van brandende dorpen, lijken in het water, vluchtende burgers en radeloze vluchtelingen in het buurland Bangladesh.

    De VN-commissaris voor de mensenrechten sprak maandag van ‘etnische zuiveringen’; de regering van Myanmar (voorheen Birma) ontkende dat dinsdag fel; vandaag is er een spoedberaad van de Veiligheidsraad. De vroegere bewonderaars van de ‘Lady’ laten zich teleurgesteld horen in de internationale pers.

    De petitie waarin wordt aangedrongen op het weer afnemen van de Nobelprijs voor de Vrede van Aung San Suu Kyi had woensdagochtend 418.639 handtekeningen vergaard. Een van de ondertekenaars is de Guardian-columnist George Monbiot: ‘Waarom? Omdat we te maken hebben met een buitengewone situatie: een Nobelprijswinnaar die medeplichtig is aan misdaden tegen de menselijkheid.’

    Heel pijnlijk voor Aung San Suu Kyi moet de open brief van vriend en mede-Nobelprijswinnaar Desmond Tutu zijn. De Zuid-Afrikaanse aartsbisschop, oud-anti-apartheidsactivist en voorvechter van de mensenrechten schreef aan haar: ‘Als de politieke prijs voor uw stijging naar de hoogste functie in Myanmar stilzwijgen is, is de prijs zeker te hoog.’

    De biograaf van de ‘Lady’, Peter Popham, schrijft in The Independent dat zijn vroegere heldin maar één keus heeft: aftreden. Ze zou nu moeten toegeven dat ze een cruciale fout heeft gemaakt toen ze in 2011 tandenknarsend instemde met de in wezen ondemocratische nieuwe grondwet, die de burgers de regering liet vormen, maar de werkelijke macht liet bij het leger (dat het land decennialang in een ijzeren dictatuur had gehouden). ‘Het was een tragische vergissing. Ze is nu dan wel de machtigste burger in de regering, maar zonder het recht zich uit te spreken, laat staan de regering te passeren in cruciale kwesties als Rakhine.’ (De streek waar de meeste moslims wonen). 'In plaats van op te staan tegen de militairen, is ze hun poedel geworden, hun speeltje, hun spreekbuis. Generaal Min Aung Hlaing – verantwoordelijk voor de operatie tegen de Rohingya – ontspringt zo de dans.’

  19. Myanmar (2)

    Maar is de ‘staatsraad’, zoals haar functie officieel heet, wel gekant tegen de legeracties? Diplomaten in Myanmar zeiden tegen The Guardian dat haar partij en ook zijzelf zich hebben verbonden met de verdrijving. Aung San Suu Kyi sprak zelf van een reactie op een terroristische aanval (op 25 augustus was een aanslag van een moslimgroep waarbij twaalf militairen omkwamen het sein voor de grote leger operatie), tegen de Turkse president Erdogan. Een diplomaat: ‘Zij voelt zich aangevallen en verdedigt haar land.’

    Benjamin Rogers van Christian Solidarity Network en Myanmar-specialist: ‘Je moet je ook afvragen welke informatie aan haar wordt gegeven, hoe ze op de hoogte wordt gehouden en met wat voor desinformatie het leger haar voedt.’

    Ook onder de slachtoffers kunnen sommigen nauwelijks geloven dat Aung San Suu Kyi schuld heeft aan hun lot. De gevluchte politicus Kyaw Win: ‘Ze is een gerespecteerde persoon. We durven haar niet te bekritiseren, te zeggen of ze goed of fout zit. We hopen maar dat ze iets goeds gaat doen.’

  20. Juncker wil meer Europa

    'Europese integratie is onomkeerbaar'

    De voorzitter van de Europese Unie, Jean-Claude Juncker pleit in zijn laatste State of the Union onomwonden voor verdere integratie van de Europese Unie.

    Is dat een goed idee?

    Dirk-Jan van Baar, Europawatcher: ‘Die integratie heeft allang plaatsgevonden als gevolg van de eurocrisis. Griekenland is gered omdat er voor Duitse, Franse en Nederlandse banken veel op het spel stond. Dat is het lelijke gezicht van de integratie: de afhankelijkheid op economisch gebied, maar ook wat betreft het beheersbaar houden van de migratie, is te groot om op het spel te zetten.’

    Is daarom de populistische revolutie tot stilstand gekomen?

    ‘Iedereen was dit jaar bang voor Marine Le Pen als mogelijke nieuwe president van Frankrijk. In plaats daarvan kwam uit het niets Emmanuel Macron opzetten, met een pro-Europees programma. De populistische nationalisten bleken minder aantrekkelijk te zijn dan de voorstanders van de Europese idee.’

    Behalve dan in Engeland.

    ‘Het gestuntel van de Britten is de beste reclame voor de Europese Unie. Ze weten zelf niet waar ze naartoe willen. Het zou me niets verbazen als ze over vijf jaar, halverwege het Brexit-proces, besluiten dat ze toch op een of andere manier bij Europa willen blijven.’

    Dus daarom juichen de eurocraten in Brussel?

    ‘Pas als de Brexit een voor iedereen zichtbaar succes wordt, moeten ze zich in Brussel zorgen maken.’

    Bent u , net als Juncker, voorstander van euro-obligaties?

    'Volgens de Brusselse logica moet je een crisis gebruiken om stappen te zetten in de richting van meer integratie. Wat dit betreft zeg ik: rustig afwachten. We zijn nog steeds niet klaar met het verorberen van de maaltijd die we in 1992 met het verdrag van Maastricht, waarin de euro werd geïntroduceerd, voorgeschoteld hebben gekregen.’