Romana Vrede bij de uitreiking van de toneelprijzen zondag.
Romana Vrede bij de uitreiking van de toneelprijzen zondag. © ANP

Opinie: Zwart in de media ben je nooit alleen

Cabaretier en acteur Jeffrey Spalburg is verheugd over Romana Vrede, die de Theo d'Or won voor de beste vrouwelijke hoofdrol. Ze is ook de eerste zwarte actrice die de prijs wint en dus een rolmodel. Maar waarom gaat het in alle berichtgeving over haar kleur alleen? Romana vroeg zich dat zelf ook af, maar ging heel goed met die vraag om, schrijft Spalburg.

Gefeliciteerd Romana! Ik was aangenaam verrast. Eindelijk, dacht ik. Dat heeft lang geduurd

De toneelprijzen zijn weer uitgereikt. 'Boeie!' hoor ik jullie denken. En inderdaad. Laten we eerlijk zijn; het is nou niet bepaald het gesprek van de dag bij de koffieautomaat van een distributiecentrum of tijdens de lunchbreak van de hardwerkende mannen (en vrouwen!) van de plantsoenendienst. Ook op de Zuidas denk ik dat ze na het zien van 'Door De Bank Genomen' wel wat anders aan hun hoofd hebben dan een avondje toneel.  

En toch was het nieuws. Waarom? Om de kleur van één van de genomineerden: actrice Romana Vrede. Zij is namelijk de eerste actrice in de Nederlandse geschiedenis die de hoogste onderscheiding in de wacht sleepte. Ze won de Theo d'Or voor beste vrouwelijke hoofdrol van het afgelopen seizoen. Nieuwswaarde heet dat. Gefeliciteerd Romana!  

Ik was aangenaam verrast. Eindelijk, dacht ik. Dat heeft lang geduurd. Met mijn eigen acteursachtergrond heb ik al vele weddenschappen afgesloten met 'kleurgenoten' hoe lang het zou duren voordat er 'één van ons' genomineerd zou worden, en nu anno 2017 is er zelfs een winnaar. Welgeteld 82 jaar na het debuut van Otto Sterman bij het Nieuw Schouwtoneel - toen nog geschreven met dubbel O. Waarschijnlijk om aan te geven wat het publiek riep toen ze voor het eerst een zwarte man in 'hun' schouwburg zagen.  

Ik weet niet of jullie Romana Vrede kennen, maar ze is een van de beste actrices die ons land rijk is. Maar waarom gaat het in alle berichtgeving over haar kleur alleen, hoorde ik als kritiek? Dat vroeg Romana zich zelf ook af. 'Ik ben me nog nooit zo bewust geweest van mijn kleur als nu', zei ze deze zomer nog in de Volkskrant toen haar nominatie net bekend was geworden. Dat zegt nogal wat uit de mond van een actrice die in haar carrière zeker weten haar portie colourcasting wel gehad zal hebben.

Vorige week in De Wereld Draait Door vroeg Matthijs van Nieuwkerk nog of ze het belangrijk vond om 'als eerste zwarte genomineerd te zijn'. Weer ging het niet over wat ze kan, maar over haar kleur. Tuurlijk, het is een legitieme vraag, want het is tenslotte nieuwswaarde. Maar het is ook iets geks. Alsof mensen eerst haar kleur zien, en dan pas haar als actrice. Het legt wel feilloos bloot hoe wij kijken. Over colourcasting gesproken.

Ruimte voor kleur

Van rolmodel word je meteen ook een spreekbuis

Tegelijkertijd drukt het haar ook in een bepaalde hoek, namelijk die van rolmodel. Niet per se iets negatiefs. Ze hoeft daar ook helemaal niets voor te doen. Heb je zelf ook niets over te zeggen. Dat bepalen anderen voor jou. Of je nou wil of niet. Zwart in de media ben je nooit alleen.  

Arme Romana. Daar zit je dan. Met een loden last op je schouders als voorbereiding op je eigen prijsuitreiking. Want je moet daar iets over zeggen. Daarvoor is het moment historisch te belangrijk. Dat kan je niet afdoen met een: 'Dank jullie wel! En ik wil graag mijn medespelers bedanken.' Tuurlijk, ze heeft alle recht van de wereld om het zo te doen, en de prijs is tenslotte een beloning voor haar acting skills en niet voor haar kleur. Maar je slaat als sociaal bewogen actrice een behoorlijke flater, en het getuigt van weinig benul wat er nu allemaal in de wereld speelt.

Hoe dan wel? Ook niet alleen over je kleur. Dat is juist je punt. Dat het niet alleen daar om draait. Het is een acteursprijs en het zou jammer zijn als daardoor de glans van je prestatie weg wordt genomen. Voel je die druk? Ga er maar aan staan. Je bent tenslotte een rolmodel. Misschien tegen wil en dank, maar die verantwoordelijkheid kan je niet ineens van je afschuiven.
  
Ik was benieuwd wat ze zou gaan doen. En ze deed het goed. Ze bracht het als een overwinning voor de toneelwereld. Dat er nu, eindelijk ook bij grote gezelschappen, ruimte is voor kleur. Je ontkomt er niet aan; ging het toch weer over kleur. Het moet. Je bent het verplicht. Van rolmodel word je meteen ook een spreekbuis. Voor iedereen die in hetzelfde schuitje zit als jij. Zwart in de media ben je nooit alleen.  

Pas als het niet meer uitmaakt iemands huidskleur ergens bij te vermelden, dan pas is de strijd tegen racisme gewonnen. Tot die tijd lijkt het bijna verplicht. Het begin is gemaakt, maar we hebben nog een lange weg te gaan.

Jeffrey Spalburg is cabaretier, acteur, comedian en schrijver.
www.spalburg.nl