Koning Willem-Alexander tijdens de opening van BioWarmteCentrale De Purmer, de centrale van Stadsverwarming Purmerend (SVP).
Koning Willem-Alexander tijdens de opening van BioWarmteCentrale De Purmer, de centrale van Stadsverwarming Purmerend (SVP). © ANP

Opinie: Wie loopt er warm voor stadsverwarming?

De consument voelt zich niet beschermd en de leveranciers voelen zich niet gehoord

Consument en leverancier staan nu nog buitenspel bij stadsverwarming als alternatief voor gas.

De komende jaren zullen tienduizenden huishoudens aangesloten worden op stadsverwarming - in 2050 moeten we immers van het gas af zijn. En stadsverwarming lijkt een duurzaam alternatief: de restwarmte van een fabriek verdwijnt niet door de schoorsteen naar buiten, maar voorziet een hele woonwijk van warmte. Mooier en groener kan niet, zou je zeggen.

Toch reageren weinig mensen enthousiast als er een brief van de gemeente op de deurmat valt met de mededeling dat hun wijk op stadsverwarming overschakelt. Even googelen en je snapt waarom: 'stadsverwarming duurder dan gas', 'stadsverwarming helemaal niet zo groen' of 'overstappen naar een andere leverancier kan niet bij stadsverwarming', lees je dan. Vereniging Eigen Huis krijgt regelmatig telefoontjes van verontruste woningbezitters.

Je kunt niet kiezen voor de goedkoopste energieleverancier, niet voor de groenste of die met de beste service

Vanwege dit soort klachten heeft de Tweede Kamer de zogenaamde Warmtewet herzien en laat zich morgen daarover tijdens een hoorzitting bijpraten. De wet is weliswaar een verbetering ten opzichte van de huidige, maar lost niet de genoemde problemen niet op. Daarvoor zou de herziene wet nog op één belangrijk punt grondig moeten worden aangepast: consumenten moeten keuzevrijheid krijgen.

Wie nu op stadsverwarming overgaat, heeft namelijk niets in te brengen. Je kunt niet kiezen voor de goedkoopste energieleverancier, niet voor de groenste of die met de beste service. Je zit vast aan één leverancier.

Om die macht aan banden te leggen werd, na tien jaar discussie, in 2014 de Warmtewet in het leven geroepen; die moest de consument beschermen. De wet regelt onder meer dat stadswarmte nooit duurder mag zijn dan verwarming via gas. Maar door onbegrijpelijke berekeningen bleek dat niet zo makkelijk te controleren. Verschillende onderzoeken suggereren inmiddels dat stadsverwarming rond de twee-, driehonderd euro per jaar duurder is.

Leveranciers stellen dat het leveren van stadsverwarming eigenlijk liefdewerk-oud-papier is

Daarbij is het vreemd om de prijs van stadsverwarming te relateren aan een product waar we vanaf willen en dat de komende jaren vermoedelijk steeds duurder zal worden om mensen aan te moedigen minder gas te verbruiken.

Leveranciers stellen daarentegen dat het leveren van stadsverwarming eigenlijk liefdewerk-oud-papier is, waar ze niks aan verdienen. Kortom: de consument voelt zich niet beschermd en de leveranciers voelen zich niet gehoord. Deze aanhoudende discussie leidt ertoe dat de Warmtewet nu al herzien moet worden.

Maar hoewel het gebrek aan keuzevrijheid de oorzaak van de problemen is, wordt dat in deze wet niet geregeld. Een gemiste kans. Als de consument vrij zou zijn om de aanbieder van stadsverwarming te kiezen, wordt stadsverwarming goedkoper, beter en aantrekkelijker. Net als bij de vrijgegeven energiemarkt zal keuzevrijheid leiden tot meer concurrentie onder de aanbieders op prijs, service en duurzaamheid. Consumenten zouden als ze de keuze hebben wel eens naar leveranciers kunnen overstappen die groenere bronnen gebruiken. Dat kan de energietransitie versnellen.

Om die keuzevrijheid te garanderen is het nodig om warmtenetten open te stellen voor meerdere aanbieders. Alleen dan kan er concurrentie ontstaan en valt er iets te kiezen.

Het is nu tijd om een fundamentele keuze te maken; de Warmtewet minimaal aanpassen en weer een paar jaar aanmodderen of de energietransitie versnellen door het organiseren van meer keuzevrijheid. Alleen op die laatste manier maak je burgers warm voor stadsverwarming.

Rob Mulder is directeur belangenbehartiging Vereniging Eigen Huis.
Maarten-Eeke van der Veen is beleidsadviseur Vereniging Eigen Huis.