Studenten in een collegezaal
Studenten in een collegezaal © ANP

Opinie: Studenten en docenten overschatten vaak hun beheersing van het Engels

Filosoferen doe je in je moedertaal

Veel studenten en docenten in het hoger onderwijs overschatten ernstig hun beheersing van het Engels.

Onder de kop 'Academisch onderwijs kan niet zonder het Engels' verdedigen drie hoogleraren en een universitair docent van de faculteit der geesteswetenschappen van de Vrije Universiteit Amsterdam het besluit om in 2018 een geheel Engelstalige bachelor filosofie aan te bieden.

De vier auteurs geven twee argumenten voor dit besluit: ze verwachten met deze bachelor meer goed betalende buitenlandse studenten aan te trekken (1) en door meer perspectieven in de collegezaal zal de kwaliteit van de opleiding verbeteren (2). Hopen zij.

Goed leren denken heeft alleen zin als je ook in staat bent die gedachten in al hun nuances te verwoorden

Het eerste argument is wel eerlijk, maar nogal dubieus (en in ieder geval niet inhoudelijk), terwijl op het tweede argument nogal wat valt af te dingen. Meer perspectieven zijn zeker verrijkend voor een filosofisch debat (al is niet duidelijk waarom dat per se 'buitenlandse' perspectieven moeten zijn).

Maar de vooronderstelling bij dit argument is dat de deelnemers aan dat debat in staat zijn hun persoonlijke perspectief helder en overtuigend te verwoorden in een taal die niet hun moedertaal is. 'Filosofie onderzoekt verborgen vooronderstellingen en stelt deze ter discussie', merken de vier VU-docenten in hun artikel terecht op. Hier hebben we zo'n verborgen vooronderstelling en we stellen deze graag ter discussie.

Meesterschap over een andere taal dan hun moedertaal bezitten maar heel weinig mensen

Bij de Hogeschool voor Toegepaste Filosofie (HTF) maken we precies de tegenovergestelde keus als de VU doet: onze filosofie-opleidingen worden principieel uitsluitend in het Nederlands aangeboden. Filosofie studeren bij de HTF betekent vooral ook: filosofie bedrijven. Dat doe je ons inziens in je moedertaal.

Hoe goed je als student filosofie ook leert nadenken, als je niet in staat in bent je gedachten in correct Nederlands onder woorden te brengen, heb je daar niet zoveel aan. Goed leren denken heeft alleen zin als je ook in staat bent die gedachten in al hun nuances te verwoorden.

Veel filosofische kwesties blijken hun oorsprong te vinden in taal en vaak opgelost te kunnen worden door middel van taalanalyse. Dat vereist meesterschap over de taal. En met alle respect voor het niveau waarop studenten en docenten tegenwoordig het Engels beheersen ('Cambridge certificate CI, advanced level'), dat meesterschap bezitten maar heel weinig mensen in een andere taal dan hun moedertaal.

'De taal is het huis van het Zijn', zei de Duitse filosoof Martin Heidegger. Afgezien van de metafysische dimensie van deze uitspraak, doelde Heidegger hier op de moedertaal, Duits in zijn geval.

Alleen in je moedertaal kun je 'wonen', dat wil zeggen: ken je de subtiele betekenisnuances van woorden, begrijp je beeldspraak en metaforen en herken je stijlfiguren als ironie en sarcasme. Daarom besteden we bij de HTF relatief veel aandacht aan (schriftelijke) taalvaardigheid. Het gaat hierbij niet alleen om spelling en stijl, maar vooral ook om het schrijven van helder en aantrekkelijk Nederlands, en uiteindelijk de ontwikkeling van een eigen schrijfstijl.

Academisch onderwijs in het Engels

Lees hier meer over dit debat

Academisch onderwijs kan niet zonder het Engels
Een filosofisch debat is vruchtbaarder als er ook buitenlandse studenten aan deelnemen

De Speld: Gebruik engels als academisch taal, niets fout met dat!
Meer en meer Engels is gebruikt op universiteiten vandaag. Critici zeggen dat zo Nederlandse taal wordt zijnde ondermijnd. Maar dat is complete nonsens, betoogt Frits de Boer, student of Dutch language in Nijmegen

Opinie: Engels als voertaal vernielt het hoger onderwijs
De massale overschakeling op het Engels is strijdig met artikel 7.2 van de wet op het hoger onderwijs

Zoals iedereen weet die wel eens schriftelijk werk van studenten in het hoger onderwijs beoordeelt (en zelf over voldoende talig vermogen beschikt om dat te kunnen!), is het erbarmelijk gesteld met hun schriftelijke taalvaardigheid. Generaliserend: een gering syntactisch vermogen, een absurd kleine woordenschat en weinig tot geen gevoel voor de connotatieve betekenis van woorden.

Het resultaat is een infantiel soort jip-en-janneke taal met vele ontspoorde zinnen (anakoloeten), een bedroevend onvermogen om concepten in woorden te vangen ('een belangrijk iets') en een ééndimensionaal taalgebruik zonder dubbele betekenissen.

Het is een vorm van magisch denken dat mensen die zich zeer gebrekkig in hun moedertaal uitdrukken, dat opeens veel beter zouden doen in het momenteel zo populaire Engels. De beheersing van een vreemde taal is per definitie nooit groter dan die van je moedertaal.

Veel studenten en docenten in het hoger onderwijs lijden wat hun beheersing van het Engels betreft aan een ernstige vorm van zelfoverschatting, gebaseerd op hun eigen gebrekkige beheersing van het Nederlands. Als daar nog zoveel winst valt te boeken, waarom zou je dan aan een vreemde taal beginnen?

Veel studenten en docenten in het hoger onderwijs lijden wat hun beheersing van het Engels betreft aan een ernstige vorm van zelfoverschatting