Opinie op zondag - Loes Reijmer: 'We denken: ach, een stokpaardje van Geert'

Opinie op zondag

Prikkelende opinie op een dag dat u er tijd voor heeft: de Volkskrant presenteert elke zondag twee bijdragen van een vaste club van acht auteurs. Later vandaag historicus Dirk-Jan van Baar, nu eerst politicoloog en journalist Loes Reijmer.

Het radicale gedachtegoed van de PVV is genormaliseerd in deze verkiezingscampagne

Bleef u er even bij hangen? Of vulde u ook gewoon pavloviaans 'oneens' in om door te gaan naar de volgende stelling? Zo ging het bij mij, toen ik de Stemwijzer invulde en deze ondertussen voordroeg aan de keukentafel. 'Staat dat er echt?', vroeg mijn tafelgenoot, zijn inlevingsvermogen nog niet murw gebeukt door een volvet mediadieet en ongezonde honger naar de ontwikkelingen in Het Haagse.

Stelling 14: 'Nederland moet de grenzen sluiten voor islamitische immigranten'. Ja, natuurlijk staat dat er, zei ik nog routineus. 'Dat wil Wilders, de PVV is een van de grootste partijen in de peilingen.' Maar de opgetrokken wenkbrauw van mijn keukentafelgenoot was een welkome herinnering aan dat dit helemaal niet zo vanzelfsprekend is.

Terwijl velen geschokt waren over de travel ban van Trump, heb ik maar weinig mensen gehoord over deze stelling in de Stemwijzer. En dat terwijl de stemhulp al meer dan 3,5 miljoen keer is ingevuld. Ik vermoed dat bij veel kiezers hetzelfde speelde als bij mij: we kijken er niet meer van op. We denken: ach, een stokpaardje van Geert. Maar in 2012 was het óók al een stokpaardje van Geert, en toen viel er geen woord over moslims of de islam in de Stemwijzer. Alleen dat bewijst al dat er iets is veranderd in Nederland.

Het radicale gedachtegoed van de PVV is genormaliseerd in deze verkiezingscampagne. 'De islam is een bedreiging voor de Nederlandse identiteit', luidde een van de stellingen in het eerste debat van RTL. Vier jaar geleden was dit nog geen thema. De lijsttrekkers, ínclusief Wilders, moesten toen van Frits Wester lekker keuvelen over de Europese Unie, zorg, bezuinigingen en leiderschap. Anno 2017 wordt niet alleen in schimmige debatzaaltjes gediscussieerd over wat een wenselijk percentage moslims in de samenleving zou zijn, maar ook gewoon aan de landelijke talkshowtafels. 'Zijn er te veel?', vroeg Jort Kelder met ernstig gezicht aan Alexander Pechtold in het programma Pauw & Jinek.

'Te veel'

De overweldigende aandacht voor de symboliek ontneemt het zicht op de individuen erachter

Wat lijkt het me verschrikkelijk als alleen al jouw aanwezigheid gepolitiseerd is. Dat je op straat, op het werk, op school en bij het doen van de boodschappen steeds beseft: een aanzienlijk deel van de Nederlanders vindt mij 'te veel'.

Toen Apotheek Van der Laan in Rotterdam werd uitgeroepen tot de beste van het land, gingen de reacties op Twitter over de hoofddoeken van een paar medewerkers. In de rubriek 'Beste Beatrijs' van dagblad Trouw, waarin Beatrijs Ritsema etiquettevragen van lezers  beantwoordt, beklaagde een kersverse vader zich over de kraamhulp. Ze functioneerde prima, maar toch was er een probleem: ze droeg een hoofddoek. 'Ik vind het geen fijn idee dat mijn dochter al in de eerste dagen van haar leven wordt geconfronteerd met zulke onprettige symbolen', mailde hij Ritsema.

Hoewel het bewonderenswaardig is dat deze jonge ouder zich in de kraamweek al met meer kan bezighouden dan de existentiële kwestie 'zal ik ooit weer normaal slapen', is zijn klacht illustratief voor de stand van het land: de overweldigende aandacht voor de symboliek ontneemt het zicht op de individuen erachter.

Dagelijkse rol

Wat doet het met je als jouw aanwezigheid onderwerp is van een gepolariseerd debat?

Na de winst van Trump waren Nederlandse media bang om ook hier de onvrede te missen. En dus is er een journalistiek kanon op PVV-stemmers gericht. De afgelopen weken zagen we ze in alle verschijningsvormen voorbij komen: boos, bezorgd, arm, rijk, hoogopgeleid, laagopgeleid, nog bozer en nog bezorgder. In Nieuwsuur vreesden Henk en Janny uit Lekkerkerk dat 'iedereen hier met hoofddoekjes moet gaan lopen'. Hoezo ben je daar bang voor, wilde de interviewer weten, zo'n hoog percentage moslims is er nou ook weer niet in Nederland. 'Maar waarom zijn ze dan zo veel in het nieuws?', luidde Henks antwoord.

Dat is, inderdaad, een belangrijke vraag. Of het nou te maken heeft met werkelijke problemen of het nieuws dat Henk en Janny tot zich nemen, feit is dat we moslims in de media nauwelijks in hun dagelijkse rol zien - gewoon, als burger of deelnemer aan een tv-programma. Hun aanwezigheid is bijna altijd politiek.

Dat realiseerde ik me pas echt bij het kijken naar The Great British Bake Off, de Britse variant van Heel Holland Bakt. In 2015 won Nadiya Hussain, een moslima die de kunst verstond om enorme hoeveelheden kleurstof in baksels te verwerken. Ze lachte, huilde, was gedreven én onzeker - kortom, het arsenaal aan emoties waarover alle deelnemers aan de taartenbakshow beschikken. Haar alledaagsheid verbaasde Groot-Brittannië en, eerlijk gezegd, mij ook.

In vergelijking met de inspanningen die journalisten leveren om PVV-stemmers te begrijpen, lijken ze minder geïnteresseerd in de ervaringen van moslims. Wat doet het met je als jouw aanwezigheid onderwerp is van een gepolariseerd debat? Dat zou weleens hét verhaal kunnen zijn dat deze campagnetijd wordt gemist. Maar nog schadelijker is het totale gebrek aan de niet-gepolitiseerde moslim op de Nederlandse tv.

Als trotse huiseigenaar in Binnenstebuiten, boze consument in Kassa of toekomstig grootgrondbezitter in Droomhuis Gezocht. Voor het komend seizoen van Heel Holland Bakt hoop ik dan ook op een Saloua, Samira of Mo, die net zo goed baklava als Friese boffert maakt. En die ook, heel  terecht en gewoon, in huilen uitbarst als het spektakelstuk aangebrand uit de oven komt.
 
Loes Reijmer is politicoloog. Als journalist van de Volkskrant schrijft ze vooral over media en online cultuur.