Het Tjalling Koopmans College van de Stichting voor Persoonlijk Onderwijs in Hurdegaryp, 2015.
Het Tjalling Koopmans College van de Stichting voor Persoonlijk Onderwijs in Hurdegaryp, 2015. © Harry Cock / de Volkskrant

Opinie: Fins onderwijs is helemaal geen goed voorbeeld voor Nederland

De Finnen geven niet minder lessen doordat ze betere lessen geven, maar doordat ze veel minder vakken geven. Wij moeten in ons onderwijs het voorbeeld van het persoonlijk onderwijs volgen, betoogt Misha van Denderen.

Finse leerlingen krijgen in de PISA-vakken juist wel veel les

Hoewel Finse docenten heel weinig uren les geven, scoort Finland hoog op de PISA-ranglijst met prestaties van leerlingen op de vakken wiskunde, 'science' en taal. De conclusie is snel getrokken: Laat docenten in Nederland ook minder les geven, dat verlaagt de werkdruk en hoeft blijkbaar niet ten koste te gaan van de resultaten.

Het achterliggende idee is dat docenten de vrijkomende tijd vanzelf gaan gebruiken om hun lessen beter voor te bereiden. Dat zou de kwaliteit van het onderwijs een impuls geven. Niets is minder waar, maar toch wordt het Finse systeem al jaren als lichtend voorbeeld aangehaald. Afgelopen week bijvoorbeeld door Aleid Truijens (2 december) en door Kim van Strien, woordvoerder van de actiegroep 'VO in actie' van docenten die minder lesuren willen (26 november).  

Het klopt dat Finse docenten weinig les geven. In Nederland besteden docenten 42 procent van hun tijd aan hun leerlingen, in Finland slechts
33 procent. Met kwaliteit van onderwijs heeft dat echter weinig te maken. Finse leerlingen krijgen weinig les omdat ze in slechts weinig vakken eindexamen hoeven doen. Niet toevallig zijn dat uitgerekend de PISA-vakken - en daarin krijgen ze juist wel veel les. Naast die vakken hoeven ze maar weinig andere vakken te volgen.

Geen brede ontwikkeling meer

Slechts 2 van de 9 Finse universiteiten, maar alle Nederlandse universiteiten staan in de wereldwijde Times Top 200

Volgens cijfers van het Finse onderwijsagentschap doet daardoor al sinds 2007 nog geen 10 procent van de Finse scholieren nog eindexamen in vakken als aardrijkskunde, biologie of geschiedenis. Sindsdien is het nog verder gedaald en wel zodanig dat sinds 2016 deze eindexamens helemaal afgeschaft zijn. Leerlingen doen sindsdien in de niet-PISA-vakken geen centrale examens meer, hooguit nog schoolexamens. Dat zijn examens samengesteld en beoordeeld door de eigen docent (waarop vaak opvallend betere resultaten behaald worden dan op vakken met centrale examens).

De Finnen hebben de lestijd weten te beperken door het curriculum in te krimpen. Ze hebben daarmee het ideaal van een brede ontwikkeling verlaten en de vraag is of dat verstandig is. Om dat te kunnen beoordelen, zouden we moeten weten hoe de Finnen het in het vervolgonderwijs doen, maar daar zijn weinig vergelijkende gegevens over. Dat slechts 2 van de 9 Finse universiteiten in de wereldwijde Times Top 200 voorkomen belooft echter weinig goeds. Ter vergelijking: In Nederland staan alle universiteiten in die top.

Geen overhead

Voor goed onderwijs heb je juist veel tijd nodig, zodat je als docent in alle rust kunt uitweiden of juist herhalen als dat nodig is

Van Strien heeft overigens wel gelijk dat haar werkdruk in het Finse systeem vrijwel nihil zou zijn. Zij is docent Frans en dat is uitgerekend één van de vakken die de Finnen vrijwel uit hun curriculum hebben geschrapt. Van Strien klaagt erover dat haar werkdruk de afgelopen tien jaar enorm is toegenomen. Als dat zo is, dan is dat bewijs dat reductie van het aantal lesuren helemaal niet werkt. De afgelopen jaren is de lestaak van docenten in het voorgezet onderwijs conform de CAO namelijk gestaag teruggelopen van 866 uur in 2000 naar 700 uur in 2015. Dat is een daling van ruim 19 procent. Als dat geen positief effect op de werkdruk heeft gehad, dan geeft dat te denken.

Als Van Strien een beperking van de werkdruk wil en een Finlandisering van ons onderwijs wil overleven, dan heb ik nog wel een tip. Wij zoeken in het hele land nog docenten Frans voor onze nieuwe scholen voor kleinschalig persoonlijk onderwijs. We hebben klassen van gemiddeld nog geen 16 leerlingen. En we bekostigen ook nog eens 20 procent extra onderwijstijd, omdat we weten dat je voor goed onderwijs juist veel tijd nodig hebt. Zodat je als docent in alle rust kunt uitweiden of juist herhalen als dat nodig is.

Als klap op de vuurpijl bieden we ook nog extra salaris. De financiële ruimte voor al dat fraais hebben we doordat we alle overhead de deur uit hebben gewerkt en alleen nog docenten nodig hebben. Want dat is het echte antwoord op werkdruk.

Misha van Denderen is voorzitter Scholen voor persoonlijk onderwijs