Onderwijsreis biedt echt geen oplossing
© ANP

Onderwijsreis biedt echt geen oplossing

Het onderwijs wordt geteisterd door vernieuwingen en een verkeerde aansturing en financiering.

Naar aanleiding van hun 'Onderwijsreis' (Ten eerste, 3 januari) zou ik Erik en Luuk Ex willen adviseren met een koel hoofd terug te keren naar Nederland om hun suggesties voor beter onderwijs te poneren. En alvast te kijken wat eerdere reizen - naar Finland bijvoorbeeld - hebben opgeleverd. Zo vermelden de verslagen van de Finlandreizen dat er daar zeer veel bevoegde leraren zijn, dat hun werkdruk lager is dan hier, dat de status van het vak hoger is en dat er meer aandacht is voor wetenschappelijk onderzoek over onderwijs. De conclusie kan alleen maar luiden dat al die reizen voor niets zijn geweest, want er is nooit iets van overgenomen.

Erik en Luuk zullen ook aanlopen tegen de situatie waarin het onderwijs verkeert door allerlei ontwikkelingen in de laatste decennia. Nederland onderscheidt zich door een onstuitbare vernieuwingsdrang in het onderwijs, soms zelfs met de beste bedoelingen. Maar die onderwijsvernieuwingen gaan nogal eens gepaard met gebrek aan analyse, slech-te bekostiging en geen aandacht voor wetenschappelijke onderbouwing. En als er dan een kritisch rapport verschijnt over onderwijsvernieuwingen, zoals dat van Commissie Dijsselbloem in 2008, dan wordt het in een la gedumpt.

Ook belangrijk is dat de overheid in onderwijsland niet meer direct aanstuurt, maar via netwerken in de vorm van raden, stuurgroepen, platforms, colleges, et cetera. Het opvallendste kenmerk van deze manier van sturen is de afwezigheid van onderwijsgevenden en ouders. De onderwijspraktijk komt praktisch niet meer aan bod. Illustratief is het onlangs door D66 geopperde idee voor een moestuin bij de school. Zelfs minister Arie Slob vond dit geen zinnige bijdrage aan het verlagen van de werkdruk. Omdat de onderwijspraktijk naar de achtergrond is gedrongen, is er veel ruimte voor de mafste ideeën en worden scholen gedwongen veel energie te steken in het afhouden daarvan. De leerlingen die het hardst hulp nodig hebben, betalen hiervoor de rekening.

Dan is er ook nog het bekostigingssysteem, de lumpsumfinanciering. Scholen worden geacht op een quasi-markt te opereren, en worden betaald op basis van marktaandeel en het aantal geproduceerde certificaten of diploma's. Dit heeft ertoe geleid dat hogescholen en universiteiten sterk afhankelijk zijn geworden van de inkomsten die buitenlandse studenten opleveren. De verengelsing van veel studies die daar weer uit voortkwam, maakt het voor veel Nederlandse studenten die het niet breed hebben of minder van thuis hebben meegekregen, moeilijker om een studie te volgen. Een verspilling van onze eigen talenten.

De laatste vernieuwing, Curriculum.nu, zou de Dijsselbloemtest niet hebben doorstaan

Er is best veel geld naar onderwijs gegaan, maar als ik de berichten lees moet ik aannemen dat er vele miljarden verdwenen zijn. Ze zijn in ieder geval niet bij de onderwijsgevenden terecht gekomen. Maar het in stand houden van al die netwerken kost natuurlijk een hoop geld.

Als Erik en Luuk weer terug zijn in Nederland, is er vast al een poging gedaan de laatste vernieuwing, Curriculum.nu (het oude Onderwijs 2032), door het parlement te jagen. Het ministerie heeft het draagvlak al voorgekookt en de bemensing van de eindfase van het project is bijna rond. Een onschuldige oud-leraar als ik denkt dan: waarom moet dit dan nog door de Tweede Kamer? Deze vernieuwing van het primair en voortgezet onderwijs zou niet door de Dijsselbloemtest gekomen zijn.

De mensen die deze vernieuwing leiden, zijn meer ideologisch dan wetenschappelijk getint. Dat zie je al snel aan hun taalgebruik. Scholen worden neergezet als instituten die niet meer bij de tijd zijn, en als dat niet snel verandert, haalt Nederland 2032 niet eens. Kinderen moeten '21ste-eeuwse vaardigheden' leren, zoals creativiteit, innovatief en kritisch denken, sociale vaardigheden.

Hierbij wordt vergeten dat die al eeuwen in ontwikkeling zijn. Anders was er bijvoorbeeld geen iPad-school. Er moet maatwerk geleverd worden. Iedereen begrijpt dat dat geld kost. Politici zien dat anders. Gewoon even efficiënter werken, zeggen ze. Dit mantra wordt al meer dan 20 jaar gebruikt om scholen met zoveel mogelijk taken op te schepen.

Erik en Luuk komen terug in het wonderbaarlijke onderwijsland dat ik net geschetst heb. Als ze met goe-de ideeën komen, zijn die natuurlijk welkom. Maar het belangrijkste is dat er een fundamentele discussie komt over de opzet van ons onderwijs. Het is duidelijk dat de netwerken en het bekostigingssysteem op de schop moeten, dat cognitieve wetenschappen serieus moeten worden genomen, zodat niet iedereen die roept 'geef het kind een iPad en een coach als leraar' meteen een school kan stichten. Wat dat betreft heb ik niet veel vertrouwen in de politici. Die zijn veel te veel verweven met de netwerken.

Eef Eerdmans heeft 36 jaar gewerkt als leraar Engels in het hbo.