Jan Roos bedankt de vrijwilligers met wie hij handtekeningen heeft opgehaald voor het Oekraïne referendum.
Jan Roos bedankt de vrijwilligers met wie hij handtekeningen heeft opgehaald voor het Oekraïne referendum. © ANP

Burgers kunnen juist goed met referenda omgaan

Het argument dat een referendum vooral aan onderbuikgevoelens appelleert, is een vals argument. Burgers in heel Europa laten zien goed met referenda om te kunnen gaan. Het Oekraïne-referendum is daar niet in de laatste plaats een voorbeeld van.

Zwaan is de verpersoonlijking van de elite die schande spreekt van het volk

Europa moeten we niet aan namaakjournalisten, neppolitici en pseudo-intellectuelen overlaten en het referendum moet worden afgeschaft, al is het maar omdat het een standaardinstrument van dictatoriale regimes is, aldus Ton Zwaan deze week in de Volkskrant. Zwaan is daarmee de verpersoonlijking van de elite die schande spreekt dat het volk soms het heft in eigen hand neemt. Na de afwijzing van het associatieverdrag met Oekraïne en de Brexit wordt het juist tijd om het referendum en de stem van het volk serieus te nemen.  

Nadat Nederlanders het associatieverdrag met Oekraïne hadden afgewezen, werd de tegenstemmers politiek hooliganisme verweten. Ook luidde de roep om aanpassing van de referendumwet. De drempels zouden omhoog moeten en internationale verdragen zouden moeten worden uitgesloten van een referendum. GeenStijl was het met haar GeenPeil-campagne veel te gemakkelijk gemaakt doordat zij met de inzet van internet eenvoudig op onderbuikgevoelens van ontevredenheid zou hebben ingespeeld.  

Maar bijna was het referendum over het associatieverdrag er helemaal niet gekomen. Een week voor de deadline waarop driehonderdduizend handtekeningen moesten worden ingeleverd, stond de teller op nog geen tweehonderdduizend, terwijl dagelijks slechts nog vijfduizend handtekeningen binnenkwamen. De internetcampagne schoot duidelijk tekort. Nadat de achterban van GeenStijl was opgeroepen zelf in actie te komen, werden in een week alsnog bijna 270.000 handtekeningen extra verzameld door vrijwilligers die als een grassroot-beweging actief de straat op gingen.

'Boots on the ground'

Terwijl het ja-kamp een manifestatie hield op de Dam, trok het Leger des Peils het land in

Tijdens de campagne zelf kwamen voor- en tegenargumenten in de media uitgebreid aan bod. Op televisie streden voor- en tegenstanders in debatten om de stem van het volk. Maar terwijl de voor-campagne, behoudens een handvol D66'ers, het niet nodig vond de straat op te gaan en serieus campagne te voeren, maakte GeenPeil een andere keuze. Vanuit het besef dat een internetcampagne alleen niet genoeg is en het effect van langs de deuren gaan twee keer zo groot is als andere vormen van campagne voeren, besloot men tot 'boots on the ground'. In korte tijd werd een leger van ruim drieduizend vrijwilligers gevormd; het campagneteam Leger des Peils. Daarvan was 30 procent jonger dan dertig jaar en 47 procent was HBO of WO geschoold.  

Terwijl het ja-kamp - omringd door partijleden van GroenLinks en D66 en talloze toeristen-   een manifestatie hield op de Dam, trok het Leger des Peils het land in. Niet ongericht, maar naar specifieke gebieden bepaald op basis van big data analyses en politieke microtargeting. De ruim drieduizend vrijwilligers werden op basis van een indeling naar zes politieke typen gematcht aan huishoudens die verspreid waren over 440.000 postcodes. Zij voerden een voor, tegen of neutrale campagne om zoveel mogelijk Nederlanders naar de stembus te krijgen. Deze zelforganiserende beweging wist uiteindelijk 1,2 miljoen huishoudens direct te bereiken en organiseerde ook huiskamerbijeenkomsten, stroopwafelacties, politieke cafés en een busreis.

Uit analyses na afloop van het referendum bleek dat het tegen-kamp significant beter in staat was om haar achterban naar de stembus te krijgen dan het voor-kamp.  

In plaats van de aanloop naar en het daadwerkelijk laten slagen van een referendum te bemoeilijken wanneer er onwelgevallige uitslagen tot stand komen, zou het serieus nemen van het referendum als instrument en het respecteren van de uitslag van een volksstemming recht doen aan de idee van democratie waarbij de macht bij het volk ligt. Een lage opkomst bij een referendum doet daar niets aan af. In Nederland werd weliswaar een paar weken campagne gevoerd, maar in de meeste andere landen wordt voor een referendum, waaronder ook de Brexit, maandenlang campagne gevoerd, zodat burgers goed geïnformeerd en betrokken raken.

Vals argument

Niemand sprak over onderbuikgevoelens toen burgers in Ierland massaal voor het homohuwelijk stemden

Het argument dat een referendum vooral aan onderbuikgevoelens appelleert, is een vals argument. Dat zou betekenen dat zowel de tegenstanders van het associatieverdrag met Oekraïne als alle voorstanders van de Brexit geen zelfstandige, weldenkende mensen zijn. Het was een argument dat we niet hoorden toen burgers in mei 2015 in katholiek Ierland massaal voor het homohuwelijk stemden.  

Ook is een volk heel goed in staat om niet alleen het eigen belang na te jagen. Zo stemden de op zichzelf gerichte Zwitsers eerder dit jaar nog massaal tegen een populistische wet die criminelen van buitenlandse origine automatisch het land uitzet. En afgelopen maand werd het basisinkomen door 77 procent van de Zwitsers weggestemd. Toch een complex onderwerp waar de Zwitserse burgers wel raad mee wisten.  

Terwijl burgers in heel Europa zich meer roeren en laten horen en een brevet van vermogen afgeven in het omgaan met referenda, zou het politieke establishment datzelfde brevet moeten zien te verwerven. Omarm de stem van het volk. Neem een referendum en de bijbehorende campagne serieus. Mobiliseer je achterban, zorg voor 'boots on the ground' en win je strijd. GeenPeil heeft laten zien hoe dat kan. Ook Ton Zwaan zou zich eens onder het volk moeten begeven.

Frank van Dalen is voorzitter van stichting Politieke Academie, de stichting die in opdracht van GeenPeil het 'Leger des Peils' organiseerde.  

Reacties (127)

U hebt javascript nodig om een reactie achter te laten.
Plaats een reactie Nog 600 tekens
  • Komeinie -
    @Parmenides, de tweede kamer verkiezingen hadden geen betrekking op de Oekraïne, maar indien we nu even kijken naar wat er toen gestemd werd en we leggen daar de peilingen van nu naast, wat valt er dan op? Dat de PvdA en VVD virtueel samen niet eens tot de helft komen van de zetels als tijdens de verkiezingen, hoe zou dat nou toch komen?
  • Parmenides -
    De burgers zijn inderdaad in zoverre uitstekend met het Oekraïnereferendum omgegaan dat er geen kip is op komen dagen. Bij de vorige verkiezingen voor de Tweede Kamer was de opkomst 75%. In de Tweede Kamer bestaat een grote meerderheid voor het verdrag en het zou dus uiterst ondemocratisch zijn om de uitslag van dat referendum zomaar te accepteren. Het aantal mensen dat op een volksvertegenwoordiger heeft gestemd dat het verdrag steunt is groter dan het aantal tegenstemmers. De makke van referenda is dat ze in strijd zijn met onze representatieve democratie. Weg ermee.
  • Komeinie -
    Voor sommige mensen blijkt het ontzettend vervelend te zijn als ze hun zin of gelijk niet krijgen, ze pogen dan het onderwerp te saboteren of plaatsen anderen in het verdachtenbankje! zoiets noem ik nou onfris, ga de discussie aan of ontzeg je daarvan, daar is dit forum voor juist bedoeld, niet om de opponent in een zo negatief mogelijk daglicht te plaatsen.
  • Komeinie -
    @Giordano Bruno, internettrollen proberen het, om de mensen van het onderwerp af te halen, waar zij het niet mee eens zijn! Ik kan me goed vinden in de stelling dat: "Burgers kunnen juist goed met referenda omgaan". Hierachter plaats ik: de meeste politici zijn geen volksvertegenwoordigers meer en vrezen daarom referenda!
  • Giordano Bruno -
    @WTJGM, De Volkskrant klaagt over "internettrollen" en laat de ergste internettrollen toe. Als ze maar politiek-correct trollen. Lona7, patriotje, enzovoort.
  • ir. Hans R. van der Woude -
    WTJGM, u wilt een "verklaring" van mij en dat klinkt niet echt fris. Er is ook alle reden om u aan te merken als een onfris type.
  • ir. Hans R. van der Woude -
    WTJGM, u gebruikt het woord "manipuleren" wel en u past het nu zelf ook toe.
  • Komeinie -
    @WTJGM, onze ir. Hans R. van der Woude gebruikt dit forum om zieltjes te winnen voor zijn PvdA. Ik ben het voor de volle 100% eens met de vraagstelling van Jefcooper welke je hier plaatst, maar zal er hier ook maar enige zinvolle reactie van hem op volgen? Het PvdA brein heeft de laatste decennia mensen tegen elkaar opgezet, mensen als Lou Repetur schetsen zichzelf niet voor niets zo graag als bounty-allochtoon, ooit heb ik Joop den Uyl gestemd, maar met dit soort intriganten kom je geen steek verder. Jefcooper legde heel fraai een stukje stigmatiseren bloot, is dat bruggen bouwen?
  • ir. Hans R. van der Woude -
    WTJGM, nog niet zolang geleden duidde u de massamoord in Noorwegen als "preventief ruimen". Snapt u nu waarom ik afstand bewaar.
  • Eduaars -
    Ir. Hans, U denk daar wel luchtig over. Alles went, ook soldaten in het straatbeeld met mitrailleurs om de nek zoals thans in Frankrijk en België. In de Oost-Europese landen komen islamitisch gerelateerde terreurdaden amper voor. Dat is ook logisch, er vertoeven namelijk ook niet zoveel moslims als in westen. Natuurlijk zijn de meeste moslims gematigd en niet gewelddadig. Maar grote groepen moslims vormen wel een basis een soort infrastruktuur, zoals familie, vrienden, kennissen, van waaruit terroristen opereren. Die relatie zien deze landen ook en houden die zaken liever buiten de deur.