De nieuwe vlag, zoals besteld door Kamervoorzitter Khadija Arib, achter het rostrum in de Tweede Kamer.
De nieuwe vlag, zoals besteld door Kamervoorzitter Khadija Arib, achter het rostrum in de Tweede Kamer. © ANP

Nieuwe vlag in Kamer staat voor alles wat Nederlands is: pragmatisch, op de centen en goed voor eeuwig geharrewar

Ariejan Korteweg blikt terug op 2017: het falende vaandel

Nog geen twee weken nadat de Kamer bijna unaniem - alleen de Partij voor de Dieren was tegen - had besloten dat er een vlag in de plenaire vergaderzaal moest komen, stond ze er. Zonder ceremonieel, zonder Wilhelmus of Marinierskapel was ze binnengeslopen. Een lief klein vlaggetje dat geen vlieg kwaad zou doen en een keurig plekje had gevonden in de enorme ruimte.

Je zou applaus verwachten, of minstens woorden van waardering: wat een daadkracht in dit doorgaans zo stroperige huis. Mevrouw de voorzitter, ik denk namens velen te spreken als ik u mijn dank overbreng voor het snelle gevolg dat u gaf aan de oproep in deze Kamer meer vaderlandsliefde tentoon te spreiden.

Maar niets hoor, de teleurstelling overheerste. Dit was nu helemaal niet de bedoeling geweest. De een (Thierry Baudet van Forum voor Democratie) sprak van 'teleurstellend Madurodam-gedoe' en verwees met jaloezie naar de immense stars and stripes die in het Amerikaanse congres hangt. De ander (PVV'er Harm Beertema) vond dat de vlag er 'wat beschroomd' bij stond. 'Alsof-ie verlegen is.' Hier was sprake van 'een kaasprikker', 'een Legovlag', 'een lullig dingetje'.

Er was zelfs een vlaggendeskundige, Johan Schaafsma, die vond dat dit helemaal geen Nederlandse vlag was. 'Een echte vlag heeft drie banen, aan elkaar geconfectioneerd. Deze moet vanmiddag nog weg.' Waarbij moet worden aangetekend dat Schaafsma van de Dokkumer Vlaggencentrale is, het bedrijf dat de vlag ook graag had willen leveren maar achter het net viste.

Persoonlijke kwestie

De motie om een vlag in de Kamer te plaatsen was afkomstig van Kees van der Staaij (SGP) en Geert Wilders (PVV). Ze vroegen erom op donderdag 2 november, aan het einde van twee lange vergaderdagen over het regeerakkoord. Het was gegaan over klimaat, over dividendbelasting en medisch-ethische kwesties. Stuk voor stuk zwaarwichtige onderwerpen. Maar uiteindelijk was het de vlag die alle aandacht opeiste.

Zo veel dat Kamervoorzitter Khadija Arib er een persoonlijke kwestie van maakte. Zo'n huishoudelijk onderwerp kan worden behandeld in het presidium, het dagelijks bestuur van de Kamer waarin alle partijen vertegenwoordigd zijn. Arib deed het buitenom. Dat zowat alle parlementen die ze bij werkbezoeken zag een vlag in de vergaderzaal hadden, zat haar al een tijdje niet lekker. 'Als wij iemand ontvangen, een premier of staatshoofd, dan hebben wij geen vlag. Daar heb ik de afdeling protocol vorig jaar al onderzoek naar laten doen.'

Dit was geen onderwerp voor commissies of onderzoeken, vond ze: die vlag moest er gewoon komen, en snel. Met een enkele whatsapp naar de presidiumleden werd de boel geregeld. De reacties van hun kant bleven beperkt tot 'leuk', of 'goed idee'.

De leveranciers

Faber Exposize is de andere grote Nederlandse vlaggenproducent. Hein Faber - zijn grootvader begon ooit met Faber Vlaggen - hoorde donderdagavond 2 november over het Kamerbesluit en zag meteen de mogelijkheden. Hij kende de Haagse politiek een beetje door Binnenhof Inside Out, een project om het Binnenhof toonbaar te houden tijdens de verbouwing. De volgende ochtend belde hij de Kamer met een aanbod. Omdat hij de eerste was, werd de vlag bij hem besteld.

Meteen ging het over maatvoering. 'Een grote vlag vinden mensen misschien nationalistisch', zegt Faber. 'We zijn de Verenigde Staten niet.'

De keuze voor een gelamineerd exemplaar - die zijn wat dikker - was ook snel gemaakt. Het Kamerexemplaar is van satinette, een stof met zijdeglans die het op camera goed doet. Faber: 'Dat bolt als het binnenhangt. Een buitenvlag zou als een vaatdoek bungelen.' De lengte van de stok bepaalde de grootte van de vlag: 1 bij 1,5 meter. Kosten: 100 euro.

Voor stok en voet ging voorzitter Arib naar een vertrouwde leverancier: Koppers Meubel- en Interieurbouw in Montfoort, dat al vele jaren onderhoud en aanpassingen levert voor het Binnenhof. De richtlijnen waren simpel, vertelt eigenaar Gert Koppers: een ronde stok van 2,5 meter in passende kleur, geplaatst op een stevige voet. En snel graag. Omdat het om een tijdelijke voorziening ging, mocht het ook niet te veel kosten.

Het meubilair in de plenaire zaal is van perenhout. Maar voor de tijdelijke stok en voet was dat niet beschikbaar. Daarom werd voor ander materiaal gekozen: grenen, vuren en mdf (gedroogde houtvezel) die met waterbeits richting peer gekleurd werden. 'We hebben voet en stok in eigen bedrijf ontworpen en gemaakt', vertelt Koppers. 'Meer dan een paar uur kostte dat niet. De factuur is nog niet gemaakt. Het zal hooguit een paar honderd euro kosten.'

Dat er commentaar op zou komen, was ingecalculeerd, vermoedt Koppers. 'Ik denk dat dit ook wel is gedaan om de reacties te peilen. Met sociale media heeft iedereen tegenwoordig overal wat op te zeggen.'

In beeld

Bij het ontwerp van de plenaire zaal is geen rekening gehouden met de komst van een vlag. Architect Pi de Bruijn moest toestemming geven, net als de erfgenamen van Rudi van de Wint, die de hoge panelen achter katheder en voorzitter heeft gemaakt. De zaal heeft kleurstellingen die niet per se met rood-wit-blauw rijmen. Uiteindelijk was niet de werkelijkheid in de zaal, maar het beeld zoals dat wordt vastgelegd door de camera's bepalend voor de plaatsbepaling van de vlag. 'We hebben op camera gekeken hoe het zou worden', vertelt Faber.

De vlag moet een prominente plek krijgen, was de overtuiging van voorzitter Arib. Maar dan eerder aan de kant van het rostrum, waar voorzitter en griffie zitten, dan aan de kant van de katheder. Niet iedereen is daar gelukkig mee. Beertema van de PVV vindt dat de vlag verschoven moet worden, richting katheder. 'Dan is-ie altijd volop in beeld.'

De ladingen kritiek die na plaatsing volgden, boden op hun beurt stof aan metaduiders. Hans Goslinga (Trouw) zag de vlag als een teken van hoop: 'het begin van het einde van een giftige polarisatie'. Bij Bas Heijne (NRC) sloeg een vonk van herkenning over: 'Juist dat gebrek aan grandeur, die gereformeerde zuinigheid, het mislukte nationalisme, de aandoenlijke knulligheid, het geharrewar dat nog zal volgen - dat is mijn Nederland.'

De identiteit verschoof hier van uitkomst naar proces: vlag van een volk van pragmatici, dat zich principeloos een weg door het leven improviseert en gretig stennis maakt over behaalde resultaten. Daar zit wat in. Aan de andere kant: wie weleens de Deltawerken heeft bekeken, zal moeten toegeven dat sommige projecten echt wel grondig worden aangepakt.

'Gaat bij u de vlag uit?' Een vlag, mopperde de sikkeneurige premier, ik heb geeneens een vlag thuis

Haal je alle gedoe en controverse weg, dan blijft een vreemde kwestie over. Al eeuwen vormen de Nederlanden een natie en sinds 1848 is Nederland een parlementaire democratie. In maart dit jaar, toen buitenlandse verslaggevers rond de Hofvijver samendromden om te zien of de Nederlandse kiezer wellicht een hardrechtse partij de grootste zou maken, waren de complimenten niet van de lucht: zoals jullie de democratie hebben ingericht, ook met die kleine partijen, daar kunnen wij een voorbeeld aan nemen.

Eeuwenlang was er geen vlag in het parlement. Waarom zou je ook? Vlaggen gebruik je als er getreurd moet worden, of als er reden is voor feest. In het parlement is van beide gevoelens zo zelden sprake dat het prima functioneerde zonder vlagvertoon. Er werd bovendien leergeld betaald met andere projecten om de nationale identiteit te vieren: denk aan het Huis van de Geschiedenis, of aan de poging van Michiel de Ruyter een nationale held te maken.

Gaat bij u de vlag uit, werd aan Wim Kok gevraagd nadat zijn kabinet een wet door de Kamer had gekregen. Een vlag, mopperde de sikkeneurige premier, ik heb geeneens een vlag thuis. In de jaren negentig was het normaal dat een eerste minister ervoor uitkwam dat hij thuis geen vlag had. Nederlander was je, dat hoefde je niet breed te laten hangen.

Dit is wat we zijn

Die relatieve onschuld zijn we kwijt. Dat heeft wat te betekenen. Als de drang tot vlagvertoon opkomt, is er wat aan de hand. Je ziet het in Spanje. Jarenlang werd er amper gevlagd. Sinds de opkomst van de onafhankelijkheidsbeweging in Catalonië is dat anders. Aan veel balkons in Madrid hangen vlaggen. De nationale eenheid moet worden gedemonstreerd en mensen voelen de behoefte te laten zien dat ze daar deel van uitmaken.

Dat is ook wat het vlagvertoon in de Tweede Kamer zichtbaar maakt. Dit is wat we zijn: een zelfstandig land, een natiestaat, hoe klein ook. Niets Europese vlag, dit gaat over ons, wat ons bindt, wat we vinden. Doe. Normaal. Wat we delen, en, minstens zo belangrijk, wat ons van anderen onderscheidt. Om met Sybrand Buma (CDA) te spreken: we zijn niet zomaar 16 miljoen mensen die toevallig samen in een polder zijn beland.

Die behoefte aan versterking van nationaal besef zit in de lucht. Daags nadat de Kamer de motie van Van der Staaij en Wilders had omarmd, bleek dat ook premier Mark Rutte niet had stilgezeten. Zijn wekelijkse persconferentie in Nieuwspoort speelt zich voortaan af tegen een blauwe achterwand waarover een rood-wit-blauwe golf loopt, een tandpastabaan in landskleuren. 'Om dynamiek toe te voegen', was de Ruttiaanse uitleg.

Vlaggen doen dienst als uitroepteken: de vrede is getekend, onvrede zoekt een uitweg

De Kamer voelde de tijdgeest goed aan. Nu het Binnenhof over de brug was, zagen gemeenteraadsfracties hun kans schoon. Als een geuzenopstand trekt het lokale vlagvertoon door het land. SGP, ChristenUnie en soms VVD dienden in gemeenten voorstellen in een landsvlag in de raadszaal te plaatsen. Rijssen-Holten, Urk, Vlaardingen en Dordrecht waren voorlopers, Den Helder (19 november), Veenendaal en Hardenberg (21), Zwartewaterland (22), Waalwijk (23) Alphen aan den Rijn (24), Harderwijk (26), Gouda (29),Terneuzen (3 december), Bunschoten (7), Wijk bij Duurstede (12) en Hoorn (19) volgden. In Nijkerk, Elburg, Voorburg, Haarlem en Spijkenisse wordt nog nagedacht. Zoetermeer, Lelystad, Nunspeet, Almere, Arnhem, Rotterdam, Heesch en Haarlemmermeer hebben tot dusver nee gezegd. Ze verkeren in goed gezelschap: ook de Eerste Kamer heeft geen behoefte aan een vlag. Het schilderij van koning Willem I pal achter de voorzitter moet volstaan om iedereen bij de vaderlandse les te houden.

Vlaggen doen dienst als uitroepteken: de vrede is getekend, onvrede zoekt een uitweg. Ook de Kamervlag staat voor een verandering van het klimaat in ons land. Die verloopt overigens minder snel dan het zich eerst liet aanzien. Meubelmaker Koppers wacht nog op de opdracht een definitieve stok en standaard te maken. Volgens Arib is die al wel verstrekt. 'Ik heb de eerste tekeningen gezien.'


Hoe de Nederlandse vlag in de Kamer kwam

Driekleur rukt op in Den Haag
Het gaat opeens rap met de vaderlandslievendheid op het Binnenhof. Donderdag kreeg SGP-leider Kees van der Staaij razendsnel bijna algehele steun voor zijn verzoek om een Nederlandse vlag op te nemen in het decor van de Tweede Kamer. Van Sybrand Buma tot Tunahan Kuzu: de Kamer vond het een prachtig idee.

Nederland is niet zo vlaggerig, maar 'nu is de tijd rijp'
Wie in twee minuten wil zien hoe onze premier de dingen verkoopt, moet de persconferentie van afgelopen november terugkijken, schrijft Ariejan Korteweg. Het was de eerste in lange tijd, tijdens de formatie waren er geen ontmoetingen met de pers.