Nieuwe democratie is nodig én mogelijk
© ANP

Nieuwe democratie is nodig én mogelijk

Directe democratie

Overal in Europa bruist het van de initiatieven om burgers beter bij de politiek en het bestuur te betrekken.

Komende maand vijftig jaar geleden werd D66 opgericht met als belangrijkste doel het democratiseren van het Nederlandse politieke stelsel. Daar is weinig van terecht gekomen. Ook in het nieuwe verkiezingsprogramma speelt bestuurlijke vernieuwing nauwelijks een rol. Het enthousiasme over referenda is danig bekoeld. Volgens het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) reflecteert dat het sentiment onder het D66-electoraat dat in afnemende mate bindende referenda steunt.

De noodzaak tot democratisering is de afgelopen vijftig jaar alleen maar toegenomen

Dat is vreemd, want de noodzaak tot democratisering is de afgelopen vijftig jaar alleen maar toegenomen. Het gevoel onder de bevolking dat men geen greep heeft op besluitvorming is door de voortschrijdende globalisering en de overdracht van bevoegdheden naar Brussel groter dan in 1966. Daarbij valt op dat Nederlanders vandaag nog steeds enorm vertrouwen hebben in de democratie, maar minder in de politieke praktijk of politici. Men wil gewoon meer directe democratie: onder zowel de mensen die onvoldoende vertrouwen hebben in de Tweede Kamer als degenen die voldoende vertrouwen hebben, is een meerderheid voor meer directe democratie (respectievelijk 79 procent en 54 procent, volgens SCP).

Nieuwe vormen van democratie

Ook in onze oude democratieën wordt geëxperimenteerd met alternatieven voor de klassieke, representatieve democratie

Toegegeven, de recente referenda in Nederland - met een opkomst van 32 procent en gesubsidieerde WC-rollen - en het Verenigd Koninkrijk - meer een speelbal van politieke ego's dan een volksraadpleging - kunnen nauwelijks een succes worden genoemd. Maar er is meer, gelukkig.

Het is daarom toe te juichen dat Kathleen Ferrier en Adriënne Simons in O&D van 5 september aanbevelen om naar Hongkong te kijken, waar burgers experimenteren met nieuwe vormen van democratie. Helaas worden Ferrier en Simons echter niet concreet en blijven hangen in 'ontbijtsessies met experts' of de 'concretere rol van burgemeesters'.

Dat is een gemiste kans, want er gebeurt al veel op dit terrein en niet alleen in jonge democratieën in Azië, Afrika en Latijns Amerika. Ook in onze oude democratieën wordt geëxperimenteerd met alternatieven voor de klassieke, representatieve democratie die het bekijken waard zijn.

Toen Belgische politieke partijen 540 dagen nodig hadden om een regering te vormen, werd in Brussel de G1000 opgericht

Ierland: In 2013 en 2014 kwam in Ierland de Constitutional Convention bijeen, voor tweederde bestaande uit willekeurig geselecteerde burgers, aangevuld met parlementariërs. Deze raad boog zich over voorstellen voor vernieuwing van de Ierse grondwet. De voorstellen waren gericht op versterking van de democratie, maar de Convention zelf bracht al besluitvorming dichterbij de burgers. Een aantal voorstellen, waaronder legalisering van het homohuwelijk, zijn vorig jaar per referendum voorgelegd.

België: Zo'n vijf jaar geleden, toen Belgische politieke partijen 540 dagen nodig hadden om een regering te vormen, werd in Brussel de G1000 opgericht. Eén van de initiatiefnemers van deze burgertop was David Van Reybrouck. Diezelfde Van Reybrouck schreef het pamflet Tegen Verkiezingen. Hij blijkt daarin niet zozeer tegen verkiezingen te zijn, maar werkt de voordelen van een alternatief, namelijk loting, overtuigend uit. Door loting aangewezen burgers, zonder last van een politieke carrière, gaan éénmalig met elkaar om tafel zitten om een vraagstuk aan te pakken. Het is enigszins vergelijkbaar met de Amerikaanse jury-rechtspraak.

Duitsland: De fractie van de Piratenpartij die in het parlement van Berlijn vijftien zetels bezet, staat dagelijks met de achterban in contact via een digitaal platform waarmee gezamenlijk beleid wordt ontwikkeld.

Natuurlijk is het voor huidige politici lastig om wat van hun invloed te delen met burgers

Spanje/Italië: In Barcelona en Madrid wordt onder leiding van nieuwe, vrouwelijke burgemeesters van de politieke partij Podemos geëxperimenteerd met platforms als 'Decidim.Barcelona', die burgers in staat stellen mee te beslissen over strategische stadsplanning. Soortgelijke innovaties worden ontwikkeld en toegepast door het Italiaanse Cinque Stelle, de Vijfsterrenbeweging, die recentelijk ook jonge, vrouwelijke burgemeesters leverde voor Rome en Turijn.

IJsland: Komende maand zijn er verkiezingen in IJsland. De Piratenpartij van Birgitta Jónsdóttir leidt momenteel in de peilingen. Inzet is ondermeer de uitkomst van een democratisch experiment van vier jaar geleden toen de Icelandic Constitutional Council, geheel bestaande uit burgers, een nieuwe grondwet ontwierp. Daarbij maakte de Council gebruik van Facebook en andere sociale media om input van andere burgers te verzamelen.

Over het IJslandse experiment is een film gemaakt, Blueberry Soup, die twee dagen voorafgaand aan Prinsjesdag in Den Haag wordt vertoond. Natuurlijk is het voor huidige politici lastig om wat van hun invloed te delen met burgers. Maar als we de kloof willen verkleinen en het geloof van de burgers in democratie willen behouden, is vernieuwing noodzakelijk. En gelukkig ook mogelijk. Hopelijk komen D66 en andere politici kijken naar Blueberry Soup.

Serv Wiemers is internationaal jurist, schrijver en voormalig diplomaat.

Volg en lees meer over:

Reacties (35)

U hebt javascript nodig om een reactie achter te laten.
Plaats een reactie Nog 600 tekens
  • BBIB -
    Nationale politiek is 'overrated' zoals recentelijk maar weer eens bleek uit de overname van Monsanto door Bayer, het machtsspel van Apple in Ierland en de verwikkelingen rond McDonald...
  • Alberto -
    @Komeinie: Voor bierbrouwen* heb je in eerste instantie gerst/mout en gist nodig, geen hop, en destilleren spel je met twee ellen. Verder vind ik uw argumentatie tegen mijn betoog wat magertjes en blijf ik benieuwd naar de door u gesignaleerde kernfouten. * Zie Wetenschapbijlage van NRC-H van 17-18 september 2016.
  • Alberto -
    @WTJGM: Krijg tranen in mijn ogen van die trouwe Wilders aanhang. Teneinde doodknuffelen te voorkomen mogen zij dus geen lid van zijn partij worden! Maar waarom laat die donderse aanhang 'het luisterend oor' op cruciale verkiezingsdagen altijd maar weer in de steek terwijl de PvdA aanhang dan vaak verassend groot blijkt uit te vallen? Een allesbepalende bewuste keuze van die PVV kiezers?
  • Komeinie -
    @Alberto, er klopt het nodige niet aan uw destileringsproces, met boerenkool kun je duidelijk geen bier brouwen, daar heb je toch echt hop voor nodig! Deze reactie op uw schrijven laat de nodige kernfouten zien van uw betoog, hier verder op ingaan lijkt me onnodig!
  • WTJGM -
    Alberto - 13 sep. 07:52 ---Ik zal u een allesbepalend voorbeeld geven, dan hoeft daar geen misverstand meer over te bestaan. Alle demonisering van (pseudo)linkse partijen en media ten spijt bestaat er geen trouwere aanhang dan die van Wilders, kom daar eens om bij de andere partijen. Kortom: Wilders' kiezers weten donders goed waarop ze kiezen, en kennelijk luistert hij goed naar die kiezers, want anders zou zijn partij wel in omvang zijn gedecimeerd, zoals bv. bij de PvdA het geval is. Wilders' achterban gaat dus voor een bewuste keuze, i.t.t. de partijen van zijn opponenten.
  • Alberto -
    @Komeinie: Mijn wijsheid dat Wilders helemaal geen regering wel leiden destilleer ik uit het Catshuisoverleg van zo'n 4 jaar geleden, toen hij zijn verantwoordelijkheid niet nam en wegliep. Verder uit zijn huidige verkiezingsprogramma dat een coalitie onmogelijk maakt mocht hij straks onverhoopt toch de grootste worden (wat ik niet geloof). En leg mij eens uit waarom Boris geen PM is geworden na zijn overwinning met Brexit? Vond hij May beter?
  • Komeinie -
    @Alberto, waar haal je toch die wijsheid vandaan dat Geert Wilders helemaal geen regering wil leiden? Het tegendeel is waar! Nigel Farrage is na zijn enorme succes van de Brexit terecht uit de politiek gestapt, maar voor Boris Johnson is dat dus duidelijk niet het geval, je blijkt dus slecht op de hoogte te zijn van de gang van zaken!
  • Spartuijn -
    Op de antidemocratische sentimenten van de gevestigde politieke 'orde' is de PVV dialectisch gezien het logische antwoord daarop...De gevestigde orde noemt het 'populisme'...
  • Alberto -
    @jefcooper: Overal zijn populisten maar zij zullen niet de nieuwe politici zijn waar u zo naar uitkijkt. Ook volgend jaar zullen we het moeten doen met Rutte cs want uw Wilders wil helemaal geen regering leiden. Kijk maar naar roeptoeters als Farrage en Boris Johnson om een voorbeeld te geven.
  • jefcooper -
    @ alberto Het was je kennelijk nog niet opgevallen dat er een Brexit was, dank zij Farrage en Boris Johnson, dat de FPÖ man gekozen gaat worden in Oostenrijk, dat FN bij de laatste verkiezingen 40 % van de stemmen kreeg, dat de AfD snel oprukt, en dat de PVV de grootste partij gaat worden in maart volgend jaar. Evenmin lijk je te weten dat zelfs pro EU Renzi van de EU begrotingsregels af wil. In Spanje binnenkort de derde verkiezing, nu het weer niet is gelukt een regering te vormen. Over Tsipras hoef ik het, denk ik, niet te hebben.