Confrontatie tussen voor- en tegenstanders van een azc in Steenbergen, 15 oktober 2015.
Confrontatie tussen voor- en tegenstanders van een azc in Steenbergen, 15 oktober 2015. © Freek van den Bergh

Niet minder inspraak bij azc's, maar juist méér

Insprekers moeten niet alleen zichzelf vertegenwoordigen, maar ook medestanders werven.

De angst voor de boze burger is bij veel bestuurders groot. Na de rellen in Geldermalsen en de heftige protesten in Steenbergen zien gemeentebestuurders met angst en beven uit naar inspraakavonden over de komst van een asielzoekerscentrum.

In Meppel werd een informatiemarkt gehouden om een frontale confrontatie tussen politiek en burgers te voorkomen

In Ede en Enschede zijn onlangs inspraakavonden afgelast met een beroep op de openbare orde. In Steenbergen is een verzoek om een referendum afgewezen. Gemeenten verzinnen van alles om oproer te voorkomen.

In diverse gemeenten zijn noodverordeningen afgekondigd en werden samenscholingen verboden. In Luttelgeest was de pers niet welkom. In Meppel werd geen inspraakavond, maar een informatiemarkt gehouden, waar politici tussen de burgers stonden zodat een frontale confrontatie tussen politiek en burgers werd voorkomen.

Zelfbestuur

De besluitvorming over asielzoekerscentra is niet gebaat bij minder inspraak, maar bij meer democratie

De uiteenlopende maatregelen zijn alle gebaseerd op de veronderstelling dat de overheid de betrokken burgers moet intomen om te voorkomen dat het feest van de democratie ontspoort. Waar gemeenten jarenlang probeerden meer burgers bij de politiek te betrekken, lijkt de vraag nu vooral hoe betrokken burgers kunnen worden getemd. Dat is een gemiste kans. De besluitvorming over asielzoekerscentra is niet gebaat bij minder inspraak, maar bij meer democratie. Daarvoor is wel een nieuwe vorm van zeggenschap nodig.

De gedachten van de Britse socioloog Zygmunt Bauman kunnen daarvoor een inspiratiebron zijn. In een democratie hoort het te gaan over zelfbestuur. Een keer in de vier jaar stemmen is daarvan een slap aftreksel. Burgers moeten ook tussentijds hun stem kunnen laten horen. Bijvoorbeeld als het gaat om de komst van een nieuw asielzoekerscentrum. Tot zover is dat hetzelfde als bij de klassieke inspraak. Het punt is alleen dat we dan het gewicht van de stem niet kennen. Om te weten op hoeveel steun een standpunt kan rekenen, wil Bauman dat burgers hun stem aan een ander kunnen delegeren. Hij noemt dat vloeibare democratie.

Mensen hebben weinig vertrouwen in instituties en politici, maar wel in mensen die ze kennen. Met dit uitgangspunt verandert de inspraak over een asielzoekerscentrum. Burgers worden aangemoedigd om bij andere burgers steun te krijgen voor hun standpunt. Het betekent dat elke inspreker wordt gevraagd hoeveel steun hij van medeburgers heeft voor zijn standpunt. Die steun moet hij ook met handtekeningen en telefoonnummers kunnen aantonen. Op deze manier worden veel meer bewoners bij het debat betrokken. De kring wordt niet kleiner gemaakt, maar groter. Het staat iedereen vrij om dit niet te doen, maar dan legt zijn stem ook minder gewicht in de schaal, hoe hard hij ook schreeuwt.

Met deze simpele verandering worden burgers woordvoerders met een achterban. Een achterban van mensen die er waarschijnlijk niet blij mee zijn als namens hen wordt geroepen: 'daar moet een piemel in'. Wie woorden kiest die de achterban niet bevalt, kan steun verliezen. In deze aanpak komen verschillen in standpunten tussen bewoners makkelijker naar voren (tegen elke vorm van opvang, voor kleinschalige opvang, voor elke opvang).

Correctie van onderop

In vloeibare democratie wordt het debat niet van bovenaf, door de overheid, in goede banen geleid, maar is de kans groter op correctie van onderop

Vloeibare democratie biedt ook mensen die de discussie te heftig vinden een kans om hun stem toch te laten horen door hun stem te delegeren aan een ander. Mensen die nu hun mening nauwelijks durven te laten horen, kunnen zich gesteund voelen door hun achterban. In vloeibare democratie wordt het debat niet van bovenaf, door de overheid, in goede banen geleid, maar is de kans groter op correctie van onderop. In plaats van te moraliseren dat mensen zich moeten gedragen, krijgen woordvoerders verantwoordelijkheid.

Democratie is in essentie zelfbestuur. Nu kunnen burgers alleen een luid 'nee' laten horen. Het is veel beter als burgers ook mogen meepraten over wat wel kan. Het grootste verwijt bij de protesten is dat burgers zich niet serieus genomen voelen. Via vloeibare democratie kunnen ze daadwerkelijk invloed uitoefenen. De ongrijpbare menigte verandert namelijk in aanspreekbare woordvoerders. Met de woordvoerders kan ook gesproken worden over alternatieven.

Dit sluit ook aan bij het pleidooi van de burgemeesters Buijs (VVD, Boxtel) en Hamming (PvdA, Heusden) voor ruimte voor gemeenten om kleinschalige opvang te bieden (Ten Eerste, 22 februari). Hoe meer de bevolking wordt betrokken bij de opvang van asielzoekers, hoe groter ook de kans op succesvolle integratie. We hebben dus niet minder, maar meer democratie nodig in discussies over de komst van asielzoekerscentra.

Pieter Hilhorst was wethouder in Amsterdam. Over zijn kortstondige avontuur in de politiek schreef hij De Belofte, over macht, idealisme en politiek met daarin een pleidooi voor vloeibare democratie.

Volg en lees meer over:

Reacties (6)

U hebt javascript nodig om een reactie achter te laten.
Plaats een reactie Nog 600 tekens
  • Fred Boot -
    Heb ik 22-02-22 toch een - voor mijn doen - nogal boude en ongenuanceerde uitspraak gedaan bij Jinek Live op NPO1. Formuleer maar eens in 1 zin wat je ervan vindt als Geert Wilders premier zou worden, ik zou zeggen prima een betere is er momenteel niet want Rutte en Samson deugen niet, De Vrijheid van meningsuiting is een groot goed en broodnodig voor het op scherp zetten van de discussie we moeten muren afbreken, en geen nieuwe bouwen! mvg:Fred Boot producent soldaat van Oranje.
  • jevers -
    Niet overal referenda en inspraak over. Want het 'gewone volk' is makkelijk bang te maken en op te ruien/hitsen. Zie de PVV hooligans. Dat verdeelt de samenleving juist tot op het bot en maakt het steeds meer onbestuurbaar. Liever het bestuur in handen van bestuurders die, als het nodig is, over hun politieke partijbelangen heen kunnen stappen, elkaar niet beschimpen en gezamenlijk een standpunt kunnen uitdragen om problemen op te lossen. Om de samenleving weer een beetje bestuurbaar te maken. Het volk kiest niet altijd voor het juiste. Dat hebben we in de vorige eeuw bij onze buren gezien.
  • Arjan53 -
    een verstandige reactie. die gaat er van uit dat 'gewone' burgers wel degelijk wat te zeggen hebben en dat ook moeten kunnen doen. Het breekt met de regentencultuur, die bepaalt wat goed is voor de gewone man. Of dat men het beter weet dan het gewone volk en vindt dat zijn of haar verheven idealen de toets van de democratische kritiek niet hoeven te doorstaan. Het voorstel maakt ook mogelijk dat alleen inwoners van een gemeente het woord kunnen voeren.
  • patriotje -
    Waarom een referendum ? Waarom al die zogenaamde inspraak ? Er zijn eens in de vier jaar gemeenteraadsverkiezingen. Als iemand niet gaat stemmen moet die achteraf niet zeuren. De PVV wilde bijna nergens meedoen, jammer voor hen maar over twee jaar is de volgende ronde. Wellicht dat mensen de volgende keer wel gaan stemmen i.p.v. de andere kant opkijken. Ik heb gestemd en verwacht gewoon dat de gemeenteraad doet waarvoor ze is gekozen : besturen de gemeente !
  • jefcooper -
    Terwijl de voorspelling van Wilders al weer eens uitkomt, dit jaar al 100.000 migranten, in nog geen twee maanden, vorig jaar was dat nog over zes maanden, zeuren we hier nog over inspraak over azc's. Een kind kan toch bedenken dat deze laag of niet opgeleide mensenmassa's, met een andere cultuur, onze maatschappijen ontwrichten ? Waar het westen voor zou moeten zorgen dat de migranten toekomst perspectief krijgen in hun eigen landen. Doorgaan met overal bombarderen vergroot alleen de migrantenstroom.
  • Robbie O -
    Waarom zo moeilijk? Open gewoon een gemeentesite met daarop standpunten waarop gereageerd kan worden. Een beetje zoals ik nu hier doe maar dan alleen mogelijk met de digiD. Landelijk zou dit trouwens ook een prima plan zijn. De overheid kan dan snel inzien wat de inwoners willen en beleid daar op aanpassen, of zich beter voorbereiden op de uitleg waarom juist niet wordt gedaan wat de burger wil. Een stemmingsmeter zoals bij de meeste kranten ook aanwezig is zou dan naast de vraag kunnen staan voor degene die niet graag schrijven en voor de ambtenaar die niet graag leest wel handig.