Mark Rutte tijdens de HJ Schoo-lezing van 2013 in de Rode Hoed.
Mark Rutte tijdens de HJ Schoo-lezing van 2013 in de Rode Hoed. © Guus Dubbelman

Nederlandse politicus mist overtuigingskracht

Nederlandse politici zijn niet in staat hun kiezers te insperen met een gloedvol en overtuigend betoog.

De manier waarop we in ons land debatteren is hoogst onpersoonlijk en gaat op den duur vervelen. Om die reden gaan onze landelijke politici niet zo lang mee als hun vakgenoten in de ons omringende landen. Zou je een politicus steeds beter leren kennen, zou je niet zo snel op hem uitgekeken raken.

De houdbaarheidsdatum van Mark Rutte is na vijf jaar premierschap al in zicht, terwijl Laurent Fabius al in de jaren tachtig van de vorige eeuw premier van Frankrijk was en vandaag triomfen viert als architect van het Klimaatakkoord. Waarom is dan bij Nederlandse politici zo gauw de glans er af? De verklaring schuilt in de wijze waarop in ons land politiek bedreven wordt.

'Convincere' en 'Persuadere'

De oude Romeinen hadden twee woorden voor overtuigen. Het eerste is 'convincere'. Dat staat voor overtuigen in de zin van overwinnen. De spreker begint met zijn standpunt en onderbouwt dat met drie argumenten.

Het is de ietwat agressieve variant van overtuigen. 'Ik heb gelijk en dat ik gelijk heb, ga ik je nu uitleggen.' Het is de techniek waarin Nederlandse politici uitblinken en waarop zij elkaar overhoren. 'Geeft u mij eens drie argumenten.... Oh, kunt u dat niet? Dan twee.'

Een spreker heeft er echter geen belang bij om het conflict op te zoeken met zijn publiek. Daarom ontwikkelden de Romeinen een meer subtiele aanpak: die van 'persuadere'. Dat staat voor 'verleiden', 'overhalen' en 'meenemen'.

Het gehoor meenemen met een meeslepende redenering; dat was de kunst. Sprekers als Seneca gingen vanaf dat moment als redenaars door het leven. Het standpunt is dan geen vertrekpunt, maar een eindpunt, een logische conclusie.

Een redenaar durft het aan om rivaliserende redeneringen tegenover elkaar te zetten en wijst op alle mogelijke gevolgen, positief dan wel negatief. Vervolgens geeft hij aan wat voor hem persoonlijk de doorslag geeft. Zijn eigen gevoelens en persoonlijke waarden komen dan om de hoek kijken. Resulteert dat in een innerlijke worsteling vol zorgen, twijfels en dromen? Nog mooier! Dat heet bezieling.

Ons land heeft ook meer dan ooit politici nodig die de onzekerheden eerlijk durven benoemen.

Een mooi verhaal is verdacht

Maar Nederlandse politici laten niet in hun kaarten kijken, laat staan in hun ziel. Zo zegt Mark Rutte dat hij geen visie heeft en dat politiek slechts 'het oplossen van problemen' behelst. Als hij straks de politiek de rug toekeert, verdwijnt hij als een dief in de nacht: zonder zijn identiteit prijs te geven, zonder sporen achter te laten en zelfs zonder dat we te weten zijn gekomen waar het hem om te doen was, behalve dan problemen oplossen.

Zoiets is alleen mogelijk in een land waar mensen vooral graag gewoon doen, prat gaan op 'de inhoud' en een 'mooi verhaal' per definitie verdacht vinden. Je hoort ook wel eens: 'Laten we de retorica even achterwege laten.' Wie dat zegt, zegt eigenlijk: 'Laten we geen energie steken in het aanschouwelijk verwoorden van wat voor ons op het spel staat.'

Gelukkig doen ze dat elders wel. Niet alleen in Frankrijk, maar evenzeer in Engeland en Duitsland.

Zo hield Hilary Benn, de schaduwminister van Buitenlandse Zaken, in het Britse Lagerhuis een gloedvol betoog voor internationale solidariteit en aanvallen op IS-doelen in Syrië: 'We never have and we never should walk by on the other side of the road.'

Angela Merkel nam een vijandig congres bij de arm en leidde haar terug naar de 'door God gegeven waardigheid aan ieder afzonderlijk mens' en het 'humanitaire imperatief' dat daar uit voortvloeit.

Ons land heeft ook meer dan ooit politici nodig die de onzekerheden eerlijk durven benoemen, die verschillende scenario's onder ogen durven zien maar ook vertellen welke overwegingen en gevoelens voor hen persoonlijk doorslaggevend zijn.

Als kiezers voelen we ons dan met hen verbonden, zelfs als we uiteindelijk een andere afweging maken. En als we hen dan steeds beter leren kennen en zien hoe zij knokken voor de goede zaak, zullen zij ons niet gaan vervelen.

Die houdbaarheidsdatum? Dat is dan zo ongeveer het allerlaatste waarover we ons dan druk maken.

Bob de Ruiter is speechwriter en oprichter van Het Betere Verhaal

Reacties (19)

U hebt javascript nodig om een reactie achter te laten.
Plaats een reactie Nog 600 tekens
  • jefcooper -
    Hoe zouden Nederlandse politici kunnen overtuigen ? Twee derde stemde in 2005 tegen de EU, Balkenende zette zonder iets uit te leggen z'n handtekening in Lissabon. Sindsdien gaat het van kwaad tot erger, Den Haag doet niet veel meer dan Brussels beleid uitvoeren, zonder dat beleid uit te leggen. Op 12-12-2012 kwamen er permanent Brusselse ambtenaren op Financiën. Onze loopjongens meenden ons daarvan te kunnen overtuigen met 'gedeelde verantwoordelijkheid'. Dat zien we, Klaas Knot roept nu al dat vanwege Brusselse regeltjes opnieuw bezuinigd moet. Over migranten, geen woord om te overtuigen.
  • Meneer Dick -
    Ik geef 1 voorbeeld dat de huidige bepalende politici wel degelijk overtuigen. Vandaag meldde Anbo: "Nederlanders zijn positiever gaan denken over de bereidheid van hun sociale omgeving om zorg te verlenen als dat nodig is". Anbo onderzoekt dit met regelmaat. Ergo, de Nederlanders hebben zich met succes laten overtuigen van de juistheid van Participatie en van Zelfredzaamheid. Alleen Bob de Ruiter en nog wat anderen hadden deze geslaagde hervorming bij de burgers bovenin niet in de gaten. Zo geraffineerd verloopt de overtuiging en de mentale hervorming.
  • Eauquoir -
    Het klopt dat de VVD liever niet zegt, laat staan duidelijk uitlegt, wat werkelijk de bedoeling is. Want dan zou iedereen snappen dat daarmee alleen het belang van een kleine minderheid wordt gediend. Dat is in een democratie niet handig.
  • Herr .Baffo -
    Misschien is de overtuigingskracht er wel, maar wat heb je daaraan als je een totaal gebrek aan visie hebt?
  • Doekle Kip -
    De Nederlandse politicus mist oprechtheid, liegt er op los en lijkt niet geïnteresseerd in het belang van het eigen land en burger. Hoe zou zo iemand dan inspirerend kunnen werken? Daar zal een doorgestoken reclamespeech weinig aan veranderen.
  • karel_g_jong -
    Oh ja... dhr. De Ruiter ziet de oplossing van de vervreemding die veel mensen ervaren als het om de politiek gaat, louter en alleen in de vorm waarmee we politiek bedrijven. Vorm boven inhoud dus. Mijnheer De Ruiter ik wens u een prettige nachtrust verder... intussen gaan wij verder in "the race to the bottom"!
  • ruud volkskrant -
    Het is moeilijk mensen te overtuigen, als iedereen ervan is overtuigd is, dat ieder woord dat uit je mond komt gelogen is.
  • Annelore -
    Je kunt als politicus met leugens niet meer overtuigen.Bij ieder feit roept de rest de toon, de toon,de toon. Merkel noemde de tegenstanders "haatzaaiers en ze hadden een "koud hart". Maar oplossingen had ze niet omdat ze de gevolgen niet durfde te benoemen.Dus zoveel overtuigingskracht bezit ze ook niet. Feit en de realiteit dat maakt kennelijk de bevolking iedere dag mee.Politici zijn z.g.n. blind voor de realiteit .Blijft over bevolking voorliegen.
  • vigoleis -
    Tja heer de Ruiter, je kunt wel open en eerlijk zijn en daarmee medestanders en potentiële kiezers aan je kant krijgen, er blijven nog veel meer tegenstanders van je over die je op die manier de munitie geeft om je helemaal af te branden! Waar je in een samenleving als de onze toch best vaak de roep om een sterke leider hoort lijkt mij het tonen van je worstelingen en zwaktes nou niet de aangewezen weg om de meerderheid aan je kant te krijgen!