Leerlingen van het Emmauscollege in Rotterdam doen examen.
Leerlingen van het Emmauscollege in Rotterdam doen examen. © ANP

Nederlandse leerling is niet lui, maar verstandig

De grootste selectie voor het hoger onderwijs vindt op elfjarige leeftijd plaats. Geen wonder dat de leerlingen zich op de havo en in het vwo op andere zaken richten dan leren, stelt Jonathan Mijs.

Omdat voor het hoger onderwijs wordt voorgesorteerd als je 11 bent, is er op de havo en in het vwo geen noodzaak hard te werken

De Nederlandse leerling is niet lui, ze is verstandig. In een schoolstelsel waarin je voor het hoger onderwijs wordt voorgesorteerd op 11-jarige leeftijd is er op de havo en in het vwo geen noodzaak om hard te werken. In het vmbo valt er nog minder te halen. Leerlingen richten zich dus op wat wel belangrijk is: vriendschap, de liefde, en populariteit op school. Neem het ze eens kwalijk.

In een nationale enquête onder middelbare schoolleerlingen geeft een derde aan dat ze ambivalent is over presteren in de klas. Enerzijds voldoe je ermee aan verwachtingen van ouders en leraren, anderzijds kost het tijd, moeite, en stoot je er je medeleerlingen mee tegen het hoofd: niets maakt minder populair dan blokken voor een proefwerk en een hoog cijfer halen.

Gulheid versus goede cijfers

Goed je best doen is niet oké, maar slim zijn wel

We zijn geneigd om te denken dat zo'n soort houding kenmerkend is voor slecht presterende leerlingen op probleemscholen, maar dat is een misvatting. In onderzoek op een vwo-school in Amsterdam bevroeg ik 1e en 3e klassers over presteren en populariteit. Maar liefst 85 procent van de leerlingen gaf aan dat goede cijfers je populariteit ondermijnen.

Leerlingen legden me uit wat wél populair maakt. Op nummer één staat geld en gulheid. Voor meisjes wordt rijkdom op de voet gevolgd door aantrekkelijkheid: mooie ('lekkere', 'spange') meisjes zijn het populairst. Voor jongens is het belangrijk om een grote mond te hebben en maak je het je leraar moeilijk om les te geven, dan ben je een 'baas'. Als je echt respect wil verdienen op school, doe dan geen huiswerk maar haal tóch een vijfeneenhalf op je rapport!

Natuurlijk valt de dynamiek die populariteit bepaalt niet samen te vatten in een simpel lijstje. Leerlingen waren genuanceerd over presteren op school: goed je best doen is niet oké, maar slim zijn wel. Door hard te werken geef je je medeleerlingen een rotgevoel, want iedereen voelt de druk van hun ouders en de leraar. Door zonder voorbereiding een hoog cijfer te halen laat je zien dat je niets om presteren geeft, maar 'gewoon' slim bent. Bovendien kun je je vrienden een beetje helpen, met spieken of met leren, voor als het écht moet.

92 procent

In het huidig schoolklimaat sneuvelt meer dan eens de ambitie

Deze schoolcultuur staat niet los van beleid. Sterker nog, het is een creatieve aanpassing op een schoolstelsel waarin voor de middelbare school wordt geselecteerd, maar voor de universiteit niet. De laatste jaren is het Nederlandse onderwijsstelsel selectiever geworden aan de top. Met de opkomst van de University Colleges, de uitbreiding van decentrale selectie en de groei van selectieve masteropleidingen worden middelbare schoolcijfers belangrijker. Maar de grootste selectie vindt nog altijd op 11-jarige leeftijd plaats: van alle leerlingen die het vwo instromen haalt 92 procent het eindexamen en gaat 86 procent studeren, onbelemmerd door slechte schoolprestaties.  

In het huidig schoolklimaat sneuvelt meer dan eens de ambitie. In tegenstelling tot wat de minister van OCW in Buitenhof vertelde, neemt het stapelen in het onderwijs niet meer toe en is de doorstroom in het beroepsonderwijs zelfs afgenomen. Ook in het vmbo voelen leerlingen die realiteit haarfijn aan: hun schoolloopbaan is reeds vastgelegd, daar valt niet veel meer aan te doen.

Er is een wereld te winnen voor hardwerkende leerlingen. Willen we meer van onze leerlingen vragen, dan dienen we ze echter eerst serieus te nemen. Zonder een andere beloningsstructuur krijg je geen nieuwe schoolcultuur.

Jonathan Mijs, promovendus in de sociologie, Harvard University. www.jonathanmijs.com

Volg en lees meer over:

Reacties (14)

U hebt javascript nodig om een reactie achter te laten.
Plaats een reactie Nog 600 tekens
  • Achmo -
    Net zo min als je kunt stellen dat de Nederlandse leerling lui is kun je stellen dat die leerling verstandig is. Het zijn kinderen die leven op een hectische hormonenrevolutie in henzelf waarmee ze de chaotische buitenwereld waarin ze leven moeten zien te ordenen.
  • nijland -
    O waarom herinner ik me toch eeuwig hoe ik puberde en gelijktijdig een havo-diploma probeerde te halen? Die twee matchten toen niet en nu nog steeds niet, voor veel leerlingen....
  • HerrieHeerlen -
    Zoals ik zelf al jaren constateer zijn leerlingen in het VO al jarenlang lui. Deze luiheid wordt ook nog beloond door jaar in en jaar uit de 'lat' lager te leggen zodat de slagingspercentages gehaald worden. Een inflatie van diploma's dus. Er wordt 'gestuurd' op het gemiddelde cijfer, op de landelijke uitstroom, op cijfertjes. Kennis, inzicht en analytisch vermogen ontbreken, worden niet aangemoedigd, we modderen gewoon door.
  • ReMe -
    De laatste zin van Jonathan is de belangrijkste, maar ik vrees dat menigeen niet wil weten wat daar staat...
  • DreHa -
    Het nastreven van populariteit zou een goede bezigheid zijn??? Het feit dat Nederlands onderwijs nog zo aardig scoort in de wereld zal verband houden nog minder efficiënte situatie elders. Al die A+ studenten uit de US hebben A-tjes alleen dankzij de grade-inflatie en blijken in de praktijk vooral vervelende lawaaiïge blufkonten
  • WTJGM -
    Wat is dat eigenlijk, verstandig? Als je beschouwt waar ons verstand allemaal toe geleid heeft, dan zou ik daar niet te veel waarde aan hechten. Ik durf de stelling wel aan dat leerlingen op die leeftijd zelfs helemaal niet verstandig kunnen zijn, bij gebrek aan (levens)ervaring en daardoor onderscheidend vermogen, inzicht, visie etc. Ze zijn nog volop beinvloedbaar, je kunt er van alles inpersen, maar het eindproduct blijft ongewis. Meestal levenslang trouwens, want leven is vooral experimenteren in de roulettebak; soms rolt de bal op het juiste nummer, meestal niet. Verstand of geluk?
  • mcouzijn -
    @Bernard Wijntuin: Ik schud je de hand (was ik al jaren van plan :-). Mijn havo-5-klas dit jaar was niet in beweging te branden, op een paar serieuzen na. Examenvoorbereiding? Hun ass. Cijfers voor schoolexamens waren dus laag, want daarvoor moest gewerkt. Maar op het CE scoren ze dit jaar aanzienlijk hoger dan elke havo-klas voor hen. Wat blijkt: tweederde is vwo-afstromer. Door luiheid afgedaald. Ze hadden 'gelijk' met hun luiheid, hun rekenen op intelligentie. Het is een bitterzoet CE-gemiddelde, met de nadruk op bitter. Ze hadden ook vwo kunnen halen, als ze maar tijdig in beweging kwamen.
  • Paul Hartog -
    In mijn klassen (havo en vwo) maakt een overgrote meerderheid van de leerlingen gewoon hun huiswerk, doet iedereen geïnteresseerd mee met de lessen en zijn ze heel blij als ze hoge cijfers halen. Soms komen ze in pauzes langs om nog wat extra uitleg te krijgen als ze iets niet helemaal begrijpen. Van collega's hoor ik over dezelfde leerlingen dat ze lui en ongemotiveerd zijn. Trek zelf uw conclusies.
  • Spartuijn -
    In het bedrijfsleven noemen we dit promotie- en carrierebeleid...Er moet een worst voorgehouden worden om tot prestaties te komen...Ondernemers weten dat en voeren o.a. prestatiebeloning in...Het 'voorsorteren' op school is de doodsteek om de leerlingen te motiveren en goede prestaties te leveren...Voorbestemdheid op school en werk leiden tot zinloosheid en lethargie...Leerlingen zoeken dan op andere manieren hun 'ontspanning' op school zoals in bovenstaand artikel weergegeven wordt.
  • B. Wijntuin -
    Van mijn 50 HAVO-leerlingen zijn er 10 die hun huiswerk maken. De rest doet thuis helemaal niets. In het klaslokaal kun je ze soms bewegen tot het oppakken van een pen of het open doen van een boek. Het lezen van een stukje tekst van hooguit 15 woorden is haalbaar, maar je moet het niet te gek maken natuurlijk. Niet lui, maar verstandig. Ik heb klassen vol verstandige leerlingen.