Jannes van der Wal, 29 maart 1983.
Jannes van der Wal, 29 maart 1983. © ANP

Mozart uit Friesland

Jannes van der Wal op zijn best damde met de overweldigende dynamiek en fenomenale verstilling van de Jupitersymfonie, de magistrale en laatste symfonie van Wolfgang Amadeus Mozart

'Een popmuziekliefhebber is iemand, die John Lennon als een godheid vereert', noteerde Jannes van der Wal in een schoolschrift

Het is al bijna twintig jaar geleden dat Jannes van der Wal (1956-1996) overleed. De kleine grootmeester die zichzelf ook wel 'denksport triatleet' noemde (dammen, schaken, bridge), schreef televisiegeschiedenis door zijn zwijgzame optreden bij Mies Bouman, nadat hij in Brazilië wereldkampioen was geworden. Toch is het slechts een (komische) voetnoot vergeleken bij de werkelijke betekenis van het genie uit Driesum.

Van der Wal zette vraagtekens bij de regels van de damsport. Hij ergerde zich mateloos aan het grote aantal remises, 'de remiseterreur'. Als creatieve, aanvallende dammer was het risicoloos afkoersen op puntendeling Van der Wal een doorn in het oog. Zijn afkeer van avontuurloos spel werd zelfs zo groot dat hij afscheid nam als topdammer en zich op schaken en op bridge ging toeleggen.

En op pianospelen, want muziek behoorde ook tot zijn passies. Zijn grote held was John Lennon. 'Een popmuziekliefhebber is iemand, die John Lennon als een godheid vereert', noteerde hij in een (bewaard gebleven) schoolschrift.

In 1982 behaalde hij in Sao Paulo de wereldtitel. Het weekblad Panorama plaatste toen een spraakmakende foto van Jannes: de nieuwe wereldkampioen laat zijn hoofd rusten tegen de borsten van een Braziliaanse nachtclubdanseres. De foto is gemaakt op een van de 'rustdagen' van het wereldkampioenschap. Het bleek een staaltje onvervalste Friese humor te zijn, want de foto was gemaakt door collega-dammer en mede-Fries Harm Wiersma. Deze zou laten verklaren dat zij de foto voor een leuk bedrag aan het weekblad hadden verkocht.

Nieuwe standjes

Zijn spel had een soort lichtheid, alsof hij er nauwelijks moeite voor hoefde te doen, alsof de zetten hem werden ingefluisterd

Op dinsdag 24 september 1996 overleed grootmeester Jannes van der Wal aan leukemie. Hij was 39 jaar. Van zijn geniale invallen en strategieën als dammer is gelukkig het een en ander bewaard gebleven. Het is terug te vinden in de vakliteratuur, waaronder zijn eigen boekjes 'Mooi slagwerk' en 'Nieuwe Standjes'.

Wie zijn partijen naspeelt en analyseert, realiseert zich hoe briljant Van der Wal als dammer was. Zijn spel had een soort lichtheid. Alsof hij er nauwelijks moeite voor hoefde te doen. Alsof de zetten hem werden ingefluisterd.

Jannes op zijn best is de overweldigende dynamiek en de fenomenale verstilling van de Jupitersymfonie, de magistrale en laatste symfonie van Wolfgang Amadeus Mozart (1756-1791). Het Allegro, het eerste deel, begint met een compleet orkest. Op de helft van dit deel is er een moment van stilte, gevolgd door een luid stuk van violen. Daarna wordt het begin herhaald (het zijn de openingszetten, waarin Van der Wal aftast, dreigt, wacht).

Het Andante cantible begint zachter en romantischer (een dwaalspoor, Van der Wal sust zijn tegenstander in slaap). Langzaam zwelt de muziek aan. Het tempo neemt toe (Van der Wal versterkt zijn positie). Het einde van dit tweede deel is vervolgens vredig en zacht.

Het Menuet en trio, het derde deel, begint met violen, bijgestaan door fluiten en hobo's. Na dit rustige intro komen luide, stuwende akkoorden (combinatieslag in voorbereiding). Ook in het vierde en laatste deel, het Molto Allegro, begint de viool (de tegenstander denkt dat hij aan het langste eind trekt, maar begint aan zijn ondergang). Na een rustige fase komen andere instrumenten in het stuk. Het eindigt met een uitbarsting van koper en trommels (vuurwerk: Van der Wal slaat toe en wint de partij).

Net als Mozart begon Van der Wal al vroeg aan zijn carrière. En net als de muziek van Mozart was het spel van Jannes vernieuwend en grensoverschrijdend. Beide genieën hebben maar kort geleefd, maar zijn van onschatbare waarde voor hun vakgebieden. Als er een hiernamaals is, dan hebben zij elkaar daar gevonden.

Henk Dilling is zelfstandig journalist en damliefhebber.

Volg en lees meer over:

Reacties (4)

U hebt javascript nodig om een reactie achter te laten.
Plaats een reactie Nog 600 tekens
  • Amadeus Amateurtheoloog -
    Ik heb een reactie geplaatst. Bent u er al uit of hij geplaatst mag worden?
  • Amadeus Amateurtheoloog -
    Bedankt Henk Dilling voor deze mooie compositie, waarin muziek, dammen, schaken en bridge samenkomen. Het gaat om de schoonheid, niet om de winst. Zoals het niet gaat om de kwantiteit van het leven, maar om de kwaliteit. Er wordt ons meer ingefluisterd dan we denken. Ik ga de Jupitersymfonie van Mozart zeker beluisteren. Zijn ingefluisterde Requiem is eveneens buitengewoon bijzonder.
  • TvanO -
    Heel mooi. Persoonlijk houd ik meer van muziek, maar als een damliefhebber Mozartiaanse dynamiek in het spel herkent kan ik alleen maar sympathiserend meeknikken. Mozart zelf schreef zijn brieven als sonates, inclusief variaties, doorwerking en verrassend coda. Wie er de directe, romantische neerslag van diepe zieleroerselen in verwacht komt bedrogen uit. Mozart grijnst u uit het hiernamaals sardonisch toe. Misschien was hij eigenlijk een ziele-Fries?
  • WTJGM -
    Markant figuur, daar hebben we er helaas niet veel meer van over, na alle gelijkheidsidealen. Dat was tevens de tijd van Peter Knegjens, de verbaal begaafdste presentator ooit. Daarna kwam papegaaiend inhoudsloos aan het woord, wat tot nu het geval is. Ik vermoed dat zowel het individuele als het collectieve i.q. in de jaren zestig / zeventig zijn hoogtepunt beleefde, waarna enkel bergafwaarts, een kinderhand is snel gevuld.