Job Gosschalk in 2010 op de set van de film Alle Tijd. De regisseur, schrijver en producent wordt beschuldigd van machtsmisbruik.
Job Gosschalk in 2010 op de set van de film Alle Tijd. De regisseur, schrijver en producent wordt beschuldigd van machtsmisbruik. © ANP

Misstanden aan het licht brengen is kerntaak van nieuwsredacties

Commentaar

De onthullingen uit de theaterwereld leggen een misstand bloot en kunnen leiden tot cultuurverandering.

Veel mensen voelen zich begrijpelijkerwijs ongemakkelijk bij de stroom verhalen over seksueel machtsmisbruik. Eerst de intieme misdragingen, dan de val van verdienstelijke vaklui, het is pijnlijk om te zien. In de ontzetting hierover klinken ook verwijten aan het adres van de media, die daders zouden 'terechtstellen' zonder proces. Dit soort zaken zou uitsluitend aan de rechterlijke macht moeten worden overgelaten.

Misstanden aan het licht brengen is een kerntaak van nieuwsredacties

Misstanden aan het licht brengen is een kerntaak van nieuwsredacties. Als een castingdirecteur de macht van zijn monopoliepositie in de Nederlandse film- en theaterwereld misbruikt om aspirerende acteurs seksueel te benaderen, is het juist goed dat verslaggevers dat blootleggen. Het kon zo lang doorgaan omdat niemand het waagde het aan de orde te stellen. Het zijn de media, eerst in de VS en nu in Europa, die uiteindelijk voldoende getuigenissen verzamelen om die ban te breken en de waarheid naar buiten te brengen.

Dit moet wel zorgvuldig gebeuren, met wederhoor, maatvoering en de juiste interpretatie. In de #MeToo-discussie worden allerlei soorten ongewenste contacten op één hoop gegooid. Soms staat het verhaal van de een tegenover dat van de ander. Zoiets leent zich slecht voor strijd in de media.

Het valt te hopen dat de onthullingen tot een cultuurverandering leiden

Maar juist daar waar mensen hun positie misbruiken om seks op te dringen aan anderen, spelen de media een belangrijke rol. Als de betrokkenen volwassen zijn, is vaak geen sprake van een strafbaar feit. Aangifte doen is moeilijk. Maar er is wel een misstand, die steeds nieuwe mensen kan treffen omdat de ondergeschikte zwijgt, uit schaamte voor zijn vrijwillige deelname en omdat hij professioneel afhankelijk blijft.

Het valt te hopen dat de onthullingen tot een cultuurverandering leiden. Ja, acteren vereist een diepgaander emotioneel contact tussen mensen dan veel andere vakken. Maar juist daarom zouden regisseurs, producenten en docenten de grens tussen professionele toenadering en seksuele veroveringsdrang extra goed moeten bewaken.

Wat ook de verdiensten zijn van de nu in opspraak geraakte heren, ze deden in dit precaire onderdeel van hun vak precies het tegendeel van wat ze moesten doen.


Misbruikaffaires in de Nederlandse film -en theaterwereld

'Kom even lekker zitten.' Hoe de spil in de filmwereld over grenzen kon gaan
Als castingdirector en later ook als producent en regisseur was Job Gosschalk iemand om wie acteurs niet heen konden. Die positie heeft hij over een periode van zeker zeventien jaar misbruikt voor zijn eigen lust, zeggen elf acteurs die de Volkskrant sprak.

De man die bepaalde wie doorbrak - en wie niet
Job Gosschalk is al jaren een spil in de Nederlandse theater-, televisie- en filmwereld. Aanvankelijk als castingdirector en later als regisseur, schrijver, film- en televisieproducent. Een profiel.

Oud-docent Toneelschool Arnhem had seksuele relaties met leerlingen - acht oud-studenten doen hun verhaal
Studieleider Anne Buurma van de ­Toneelschool Arnhem onderhield in de jaren negentig veelvuldig seksuele ­relaties met leerlingen. Nadat actrice Nienke Römer met enkele studiegenoten zijn gedrag had aangekaart bij de rest van het docententeam, werd hij in 2000 van de opleiding gestuurd.

Nieuwe beschuldigingen seksueel grensoverschrijdend gedrag dwingen oud-toneeldocent Claes tot vertrek
De Vlaamse acteur Jappe Claes (64) vertrekt per direct bij Het Nationale Theater vanwege een reeks beschuldigingen over seksueel grensoverschrijdend gedrag en machtsmisbruik.

'Jappe Claes had macht en controle, hij was geïnfiltreerd in mij'
Emma Pelckmans kwam uit Beerse, begon in 2006, op haar 19de, met de toneelschool in Amsterdam. Ze bleek de uitverkorene van Jappe Claes.

Hoe theaterschooldocenten hun positie misbruikten

Docenten van de Amsterdamse Theaterschool knoopten lange tijd amoureuze relaties aan met studenten. De vrouwen durfden er pas tientallen jaren later mee naar buiten te komen. 'Ik was zo kwetsbaar toen dit gebeurde. Ik heb er nog jaren last van gehad, ook in mijn carrière.' Lees hier een reconstructie uit 2015 van de affaires op de Amsterdamse Theaterschool, inclusief reacties van de beschuldigde docenten.

Ongecontroleerde macht maakt mensen lelijk
Het meest verontrustend was dat er vanuit de theaterwereld niemand echt van opkeek, schrijft theaterrecensent Hein Janssen in 2015. 'Kennelijk waren die leraar-leerlingrelaties een publiek geheim, en niet alleen in Amsterdam.'

Pleegde de krant karaktermoord op docent Theaterschool?
De zaken van Jappe Claes en Ruut Weissman, oud-docenten op de Theaterschool, mogen niet op een hoop worden gegooid, luidde een veelgehoorde klacht destijds. Maar: verhalen over seksuele intimidatie en machtsmisbruik behoren tot de ingewikkeldste in de krant, schrijft Annieke Kranenberg, en de redactie is er niet lichtvaardig mee omgesprongen. Er zijn maar twee partijen die weten hoe het precies zit: het mogelijke slachtoffer en de beschuldigde.