Martin Sommer: 'Wat vooral opvalt, de Britten zijn nu al volstrekte buitenstaanders'
© de Volkskrant

Martin Sommer: 'Wat vooral opvalt, de Britten zijn nu al volstrekte buitenstaanders'

Vrij zicht

We bevinden ons in het befaamde Berlaymont-gebouw in Brussel, zetel van de Europese Commissie. Op de deuren zijn gele papieren geplakt, code yellow in verband met de veiligheid. Veiligheid is er, meer dan op Schiphol. Je weet toch van de aanslagen een paar honderd meter verderop, zegt iemand. Jazeker, maar na de lunch in de kantine moeten jij en je tas ook binnenshuis nogmaals door de scanner. Of dat helpt tegen bommen dan wel typerend is voor de verhouding tot de buitenwereld, is een kwestie van hoe je het bekijkt.

Een kwestie van hoe je het bekijkt, dat is ook de les van een dag Europa voor gevorderden, een schoolreisje voor Haagse journalisten onder de hoede van de Europese Commissie. Gezag hebben, is dat anderen de dingen bekijken zoals jij, en daaraan heeft het de Commissie de laatste jaren ontbroken. Wetgever en bewaker van de verdragen, heet de commissie officieel. Minder officieel zetelt hier de ambtenarij van de EU die om die reden de ideale kop van Jut is. De ambtenaren zijn de spreekwoordelijke eurocraten en alles lag aan hen, van regels voor rechte bananen tot de mislukking van Schengen.

Nu is het tij voelbaar gekeerd. In Nederland wonnen de pro-Europese krachten de verkiezingen, zoals de uitslag in Brussel wordt gezien. Een geweldige opsteker was de overwinning van Macron in Frankrijk. Macron zei vorige week dat Europa 'geen supermarkt' is. Ik mag niemand citeren, volgens afspraak. Maar dat Europa geen supermarkt is, was in vele toonaarden te horen. Niet verwonderlijk voor een instelling die leeft van het regels maken voor de hele Unie. Nog meer opluchting was er omdat premier May zich bij de Britse verkiezingen in haar pantermuiltje schoot.

De afkeer van de Britten hangt als koffielucht in de gangen

De afkeer van de Britten hangt hier als koffielucht in de gangen. De Britten hoorden er nooit helemaal bij, met hun opt-outs en hun korting op de EU-bijdrage. Het Verenigd Koninkrijk zag Europa bij uitstek als een supermarkt. Nu de Brexit tegenvalt, heerst bij de commissie klammheimliche Freude. Eerst waren de Britten liberaler dan liberaal, met zo veel mogelijk landen erbij en zo min mogelijk regels. Vervolgens kwamen de Polen en Bulgaren in Engeland werken en wilden ze ineens de grenzen dicht. Take back control? Laat ze in dit gebouw niet lachen. De commissie onderhandelt namens de EU over de Brexit en laat geen misverstand bestaan over hoe moeilijk dat voor de Britten gaat worden. Wist u dat ze straks zevenhonderd handelsakkoorden opnieuw moeten sluiten?

De Britten moeten hun vertrek voelen, opdat andere lidstaten niet op hetzelfde idee komen. Wat vooral opvalt, is dat de Britten nu al niet langer mee bepalen hoe de wereld er volgens de Unie uitziet. Ze zijn volstrekte buitenstaanders, ook al moeten de onderhandelingen nog beginnen. Aan de vooravond van het referendum over de Brexit vroeg premier Cameron om meer bescherming voor Britse werknemers. Hij werd weggehoond. Vorige week zei de nieuwe ster Macron in een interview hetzelfde. Het is toch niet normaal dat fabrieken uit Frankrijk naar Polen verhuizen, aldus Macron, en dat tegelijkertijd Poolse arbeiders in Frankrijk komen werken, tegen Poolse lonen. Er kwam wat gemopper van de Poolse premier. Voor de rest leek 'l'Europe qui protège' al het nieuwe normaal. Een ondenkbaar plan van Cameron in verband met het vrije verkeer, was ineens een topplan van Macron.

In Brussel gaat het niet om gelijk hebben, maar om gelijk krijgen. De Europese Unie is een moesjawara, zei de voormalige EU-ambassadeur Ben Bot ooit. Alles is onderhandelbaar, niets staat vast. Tegelijk is er bij de commissie een groot talent om te wijzen op het noodzakelijke, het onontkoombare en het ononderhandelbare. Juist bij de commissie, waar ze immers de verdragen bewaken.

Onze eigen eurocommissaris Timmermans gaf het goede voorbeeld, door tijdens de vluchtelingencrisis hartstochtelijk te pleiten tegen een bovengrens aan het aantal asielzoekers, want in strijd met onze beginselen. Daarna werkte hij met evenveel energie mee aan de Turkije-deal om het aantal asielzoekers te beperken, om vervolgens de hele asielwereld tegen zich in het harnas te jagen met de opmerking dat 60 procent van de asielzoekers economische migranten waren. Zo heeft elk argument zijn juiste moment.

De werkelijkheid is buigzamer dan de veiligheidsprocedure in het Berlaymontgebouw

Naarmate de commissie aan zelfvertrouwen wint, neemt de onontkoombaarheid weer toe. Daar kreeg ook Nederland mee te maken. Het compromis over asielzoekers dat Tjeenk Willink onlangs tijdens de formatie smeedde, kortweg het terugbrengen van bootvluchtelingen naar Afrika en dáár asiel aanvragen, ontmoet een njet van de commissie; in strijd met de verdragen en hoe had u het gedacht: er bestaat helemaal geen Europees vluchtelingenrecht dus alle lidstaten afzonderlijk zouden rechters naar zo'n opvangkamp in Afrika moeten sturen.

Nederland is het hiermee volstrekt oneens, dus zal er nog wel wat armpje gedrukt gaan worden. Dankzij de bankensteun, Draghi's helikoptergeld, wir schaffen das en het sluiten van allerlei grenzen - allemaal in strijd met de Europese regels - weten we dat de werkelijkheid buigzamer is dan de veiligheidsprocedure in het Berlaymontgebouw. Eén ding leert het vertrek van de Britten nu al. Wie er niet bij is, is vertrokken.

Martin Sommer is politiek commentator van de Volkskrant.