Martin Sommer: Waar het om draait komt pas na de verkiezingen uit de hoge hoed
©

Martin Sommer: Waar het om draait komt pas na de verkiezingen uit de hoge hoed

Vrij zicht

In Vrij Nederland, dat wil zeggen op de VN-site, stond een fraaie reconstructie van de totstandkoming van de klimaatparagraaf uit het regeerakkoord. Hoe het zomaar kon dat Nederland van een treurige achterblijver straks weer gidsland wordt. Het groenste regeerakkoord ooit, aldus Pechtold (D66) en Segers (ChristenUnie). Ook enthousiast was Buma (CDA), die nog onlangs Klaver (GL) had toegebeten dat diens groene dagdromen de nachtmerries waren voor de gewone Nederlander.

Hoe is dit wonder volbracht? Kortweg met eindeloos gepolder en gepalaver, dat teruggaat op 2011. Toen al was Ed Nijpels erbij, nu bewaker van het lopende energie-akkoord. De sleutelrol is weggelegd voor de werkgevers van VNO-NCW. Eerst liet VNO-baas Wientjes zich door Greenpeace overtuigen. Daarna was het de beurt aan opvolger Hans de Boer. Vervolgens is er met man en macht ingepraat op de politiek. Met het resultaat is zelfs klimaatgoeroe Wijffels in zijn nopjes.

Het verhaal van VN leest als een bekering. Saulus werd Paulus, in meervoud. Eerst de werkgevers, daarna de rechtse partijen. De openlijke bekering kwam wel ná de verkiezingen. In de campagne speelde klimaat hoegenaamd geen rol. Om de kiezers niet af te schrikken had de VVD nog uit het verkiezingsprogramma gehaald dat er kans bestaat op stijging van de zeespiegel. Maar Ed Nijpels voorspelde al dat het klimaat tijdens de formatie als een duur konijn tevoorschijn zou komen. Zo werkt het Nederlandse bestel - waar het om draait komt pas na de verkiezingen uit de hoge hoed.

Zo werkt het Nederlandse bestel - waar het om draait komt pas na de verkiezingen uit de hoge hoed

En iedereen vindt dat gewoon, de VN-verslaggevers incluis. Als alle neuzen maar één kant op staan. Spreek het woord draagvlak uit, en een gejuich gaat op. Een meerderheid van één in de Kamer betekent steun zoeken in de maatschappij. Het ritselt in dit regeerakkoord dan ook van de voorgenomen akkoorden met de samenleving. Een sportakkoord, een preventie-akkoord, een grondstoffenakkoord. De moeder aller akkoorden moet het klimaatakkoord worden. Akkoorden vervangen de meerderheid in de Kamer, en verder is er weinig over nagedacht.

Wie wel heeft nagedacht, is onderkoning Donner van de Raad van State. Hij waarschuwde het vorige kabinet al voor de akkoordenziekte. Je hebt akkoorden en akkoorden, schreef hij in het jaarverslag over 2013. De ouderwetse cao van werkgevers en werknemers: niks mis mee. Zij dragen samen winst of verlies. Akkoorden van het Rijk met medisch specialisten: uitstekende zaak, om de koopmacht van het algemeen belang in te zetten tegen particuliere grootgrutters. Maar zo'n klimaatakkoord is andere koek.

Donner beschrijft hoezeer de regering in een zwakke positie verkeert. Aan het begin van de onderhandelingen heeft het kabinet zijn einddoel al weggegeven. Een stap terug is vrijwel uitgesloten. De tegenpartij kan eisen stellen en dreigen met weglopen. Je ziet het voor je. De regering wil klimaatgidsland zijn en heeft de lat hoog gelegd. Nu gaat ze praten met een coalitie die loopt van Milieudefensie tot VNO-NCW. Voor die laatsten een ideaal startpunt. Geen akkoord is nauwelijks denkbaar, voor een wankele vierpartijenregering die veel hoop heeft geïnvesteerd in de klimaatparagraaf.

Maar wat is de prijs? Van die klimaatparagraaf is nu de helft van de maatregelen ingevuld, maakte het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) vorige week bekend. De andere helft gaat veel duurder worden, zei Pieter Boot van het PBL me door de telefoon. Hoe duur weten we nog niet, maar de Raad van State schreef daarover deze week wel een advies. Voor klimaatsubsidie staat na 2020 jaarlijks 3,3 miljard op de lat. Dat is zoals gezegd goed voor de helft van de ambities. Tweemaal dat bedrag is een jaarlijkse defensiebegroting. Graag inzicht in wat de andere helft gaat kosten, schrijft de Raad van State.

De aangepaste formule luidt nu: wij hebben de mooie ideeën, aan jullie om de portemonnee te trekken

Voor de burger ziet het er niet goed uit. Zo'n klimaatakkoord is een nabrander van de verzuiling. De geniale formule daarvan luidde, in de woorden van de socioloog Van Doorn: baas in eigen huis, en het huis ten laste van de gemeenschap. De verzuiling is begraven, maar organisaties die akkoorden willen sluiten zijn er nog. En de aangepaste formule luidt nu: wij hebben de mooie ideeën, aan jullie om de portemonnee te trekken.

Luister naar wat onderhandelaar Doekle Terpstra, tegenwoordig voorzitter van de koepel van loodgietersbedrijven, daarover in VN zei: 'Het bedrijfsleven heeft duurzaamheid omarmd, maar de politiek heeft de oren te veel laten hangen naar de boze burger. Politici moeten moedige besluiten nemen.' Terpstra bedoelt dat de kiezers zijn idealen danig in de weg zitten. Hij bedoelt vooral dat er meer windmolens moeten worden gebouwd, met lekker veel schroeven en moeren voor zijn loodgieters.

Rekenen op akkoorden is een riskante aangelegenheid. De helden van vandaag kunnen morgen zomaar schurken zijn. De groene bekering van de VNO-NCW werkgevers had een prijs, aldus VN. In ruil voor goed CO2-gedrag zou de dividendbelasting worden geschrapt. We zijn een paar maanden verder en de afschaffing van de dividendbelasting is plotseling geen oplossing meer, maar een schandaal. Ook al hebben bedrijven de moraal als business case, uiteindelijk wacht toch altijd de jaarrekening.

CDA-leider Buma erkende donderdag dat hij is 'stuk gelobbyd'. Maar waar het volgens hem om gaat, is of hij zijn eigen afweging heeft kunnen maken. Zijn antwoord was 'ja'. Het was een ja met een heel klein mondje.

Martin Sommer is politiek commentator van de Volkskrant