Marcel van Herpen: 'Voor Poetin is Syrië slechts de sideshow'
©

Marcel van Herpen: 'Voor Poetin is Syrië slechts de sideshow'

De afspraken over antiterreurbeleid tussen president Hollande en president Poetin, die gisteren zijn gemaakt? Vergeet het maar, zegt Rusland-expert en Poetin-watcher Marcel van Herpen in de Nieuwsbreak. 'Poetin is een geboren leugenaar. Zijn woorden zijn niets waard.'

Gisteren ontmoetten president Hollande en president Poetin elkaar om over antiterreurmaatregelen te praten. Tot een bredere internationale coalitie tegen IS kwam het niet. Wel beloofde Poetin aanvallen op gewapende groepen die ook tegen IS vechten te stoppen en inlichtingen met Frankrijk te delen. Gelooft u hem?
'Ik geloof dat hij het de eerste twee weken vol zal houden, ja. Om geloofwaardig over te komen. De helft van de doelen die Rusland nu bombardeert zijn van IS, de andere helft van de gematigde oppositie. Daar zal hij straks weer mee doorgaan.'

De Volkskrant schreef dat de samenwerking tussen Rusland en Frankrijk 'een betere fase inluidt van de relaties tussen de twee landen'. U denkt dus van niet?
'Poetin is heel handig. Dat hebben we gezien bij de vijfdaagse oorlog in Georgië in 2008, de eerste Russische militaire inval sinds de oorlog in Afghanistan. De toenmalige Franse president Nicolas Sarkozy bemiddelde toen namens de Europese Unie tussen Moskou en Tbilisi. Hij heeft zich toen echt volledig door Poetin en Medvedev laten inpakken. Poetin noemt zichzelf expert in menselijke relaties. In feite is hij gewoon een zeer handige KGB-spion.

Toen Hollande president werd, begon Poetin aan een nieuw experiment. Aanvankelijk wilde Hollande niet veel van Poetin weten, maar na Parijs is hij ontvankelijker geworden. Frankrijks verzet tegen Poetin brokkelt af.'

Trapt Hollande zomaar in Poetins toneelstukjes?
'Na Parijs is zijn houding ten opzichte van Poetin echt 180 graden gedraaid. Eigenlijk is de hele eenheid van Europa tegen Poetin verbroken na Parijs. Ook Duitsland laat zich steeds vriendelijker uit over hem.'

Is dat gevaarlijk, ook met het oog op de strijd tegen IS?
'De oorlog in Syrië is voor Poetin feitelijk een sideshow. De main show speelt zich af in Oekraïne, dat Poetin nooit heeft erkend als soevereine staat. Denk maar aan de annexatie van de Krim. Het conflict daar is nu wat rustiger, maar Poetin kan het elk moment weer doen oplaaien. Ik verwacht dat dat in de lente weer gebeurt.'

U heeft drie boeken geschreven over Poetin en lijkt hem aardig goed te kunnen doorgronden. Moeten we bang zijn voor hem, en wellicht voor een derde wereldoorlog waar Rusland bij betrokken is?
'Niemand wil een conflict. Het liefst zou Poetin gewoon rustig doorgaan met land veroveren zonder dat het Westen daar boos om wordt. Het enige wat het Westen dan kan doen, is het Rusland zo moeilijk mogelijk maken. Dat doen we bijvoorbeeld door de Oekraïne te bewapenen.'

Komt er ooit een moment voor westerse 'boots on the ground' in Oekraïne?
'Dat ligt eraan in hoeverre het conflict escaleert. Als het Westen Poetin zijn gang laat gaan in Oekraïne, zijn ook de Baltische staten in gevaar. Die zijn nog veel gemakkelijker te annexeren, in een dag veegt Poetin die van de kaart.'

Nog meer Poetin-ruzienieuws: het incident met het neergehaalde Russische vliegtuig dat het Turkse luchtruim zou hebben geschonden. Hoe kijkt u daar tegenaan?
'Het is bewezen. Het Duitse ministerie van Defensie bracht naar buiten dat het vliegtuig 17 seconden boven Turkije gevlogen heeft. Dat is niet lang, nee, maar je moet wel bedenken dat dit al de vierde of vijfde keer is dat zoiets gebeurt en dat Rusland er al herhaaldelijk voor is gewaarschuwd.

Maar het past in de strategie van Rusland. Er zijn ook veel luchtencounters in de Baltische staten, waar we het net over hadden. Rusland schendt het luchtruim op veel meer plaatsen. Op 3 maart 2014 vond er bijna een botsing plaats met een passagiersvliegtuig dat was vertrokken uit Kopenhagen.

Rusland test voortdurend de reacties van de geallieerden, van de NAVO-lidstaten. En het is niet alleen testen, maar ook pesten. In het Nederlandse luchtruim werd op 23 april vorig jaar ook een Russisch vliegtuig onderschept. Het is een provocatiestrategie die ze steeds meer inzetten: in 2014 waren er dubbel zoveel luchtencounters als in 2013.'

Is dat puur machtsvertoon?
'Ja. Rusland wil het Westen nerveus maken. Intimidatiepolitiek.'

Nog heel even terug naar Rusland versus Turkije: komen Poetin en Erdogan hier nog uit, denkt u?
'Ja, ze moeten wel. Het zijn frenemies. Vrienden op het gebied van economie, bijvoorbeeld: Turkije is een groot gasafnemer van Rusland, na Duitsland de grootste van Europa. Er wordt een kerncentrale van 20 miljard gebouwd daar, dat geeft Poetin echt niet zomaar op. Ze zijn het wel oneens over Assad, maar uiteindelijk komen ze er wel uit.'

Ondanks de Russische verbittering over het vliegtuigincident? Rusland wil niet meer samenwerken met het Turkse leger. Ook worden Russen opgeroepen niet meer naar Turkije met vakantie te gaan.
'Dat is verbaal wapengekletter. Speldenprikjes. Geen enkele Turkse generaal ligt hier wakker van. En wat die vakantie-adressen betreft: wat blijft er over voor de Russen? Naar Egypte willen ze niet meer vanwege het neergestorte vliegtuig boven de Sinaï-woestijn, naar Turkije mogen ze ook al niet meer, terwijl dat voor veel Russen het ideale vakantie-oord is. De gemiddelde Rus gaat hier dan ook geen gehoor aan geven. Poetin maakt zich nog eens impopulair door dergelijke dingen te roepen.'

Het andere wereldnieuws dan: vandaag vond de herdenking van de slachtoffers van de terreuraanslagen plaats in Parijs. Heeft u de ceremonie gevolgd?
'Ik moet eerlijk zeggen dat ik net even weg was en alleen het einde heb meegekregen. De minuut stilte heb ik gezien. Dat vond ik erg indrukwekkend.'

U woont in Parijs, waar de nasleep van de terreuraanslagen vanzelfsprekend het sterkst voelbaar is. In België werd het terreurdreigingsniveau gisteren weliswaar weer verlaagd, maar in heel Europa wordt nog om het minste geringste een plein ontruimd of station afgesloten en dan blijkt het weer vals alarm. Hoe lang duurt het nog voor we uit die 'Parijs-kramp' schieten?
'We zitten nu nog in de eerste periode van verwerking, waarin men overtrokken reageert. Er is één heel duidelijke vijand: de terrorist. Gisteren was hier de minister van Binnenlandse Zaken op televisie, Bernard Cazeneuve. Ook hij reageert overtrokken. Dan denk ik: bewaar de kalmte. Je komt nog altijd gemakkelijker onder een bus dan dat je overlijdt door toedoen van terroristen. Het risico op dat laatste wordt disproportioneel opgeblazen.'

Hoezeer zit de schrik er bij de Parijzenaren nog in?
'Behoorlijk. In de metro merk je het goed. Ik denk dat er wel de helft minder mensen met de metro gaat dan voor de aanslagen. Mensen voelen zich veiliger in hun auto. Die angst is goed te verklaren: niet alleen journalisten of cartoonisten zijn een potentieel doelwit van terreur, ook de gewone mensen. Terreur treft iedereen.

Ik keek net even uit het raam en zag ineens acht zwaarbewapende militairen voorbijkomen. Dat heb ik in de 25 jaar die ik nu in Parijs woon nog niet meegemaakt. En dan woon ik nog in een buitenwijk. Je merkt aan alles dat veiligheid nu topprioriteit is. Met de op handen zijnde klimaattop zal de stad wel nog zwaarder bewaakt worden.'

Misschien iets luchtigers tot slot: heeft u nog een kijk-, lees- of luistertip voor onze lezers?
'Momenteel ben ik in twee boeken bezig, beide hebben met Rusland te maken. De eerste is van Garry Kasparov en heet Winter Is Coming. Kasparov is een Russische oud-wereldkampioen schaken, die nu vooral bekendstaat als lid van de anti-Poetin-oppositie.

Het tweede boek dat ik lees is La fin de l'homme rouge (Het einde van de rode mens, red.) van Nobelprijswinnares Svetlana Aleksijevitsj. Zij schrijft over hoe de Sovjet-Unie doorleeft in de hoofden van de mensen. Russen willen geen democratie, dat is maar chaos.'

Dit is aflevering 616 van de dagelijkse 4 Uur Nieuwsbreak. In deze rubriek nemen we iedere dag met een interessant, bekend persoon het nieuws van de dag door.