De Britse premier David Cameron.
De Britse premier David Cameron. © ANP

Maatwerk heeft de toekomst in EU

Op het eerste gezicht is het in de Europese Raad bereikte akkoord over de positie van het Verenigd Koninkrijk in de EU een klassiek staaltje Europese schipperkunst. Dat staat ver van de fundamentele herbezinning op de rol en taken van de EU waarop David Cameron in eerste instantie had aangedrongen. In zijn analyse (Ten Eerste, 22 februari) concludeert Marc Peeperkorn daarom dat het akkoord vooral vastlegt wat feitelijk al het geval is en niet leidt tot een 'Europa à la carte', waarin landen per onderwerp kunnen kiezen of ze meedoen of niet.

Het klopt dat verschillen tussen en uitzonderingsposities voor lidstaten nu al regelmatig voorkomen. Het akkoord in de Europese Raad bouwt voort op deze praktijk, maar geeft er tegelijkertijd een draai aan die verstrekkende gevolgen kan hebben. Tot nog toe werden 'opt outs' en afspraken die niet voor alle lidstaten gelden nadrukkelijk gezien als uitzonderingen op de regel.

De contouren van een nieuwe aanpak binnen de EU komen naar voren, waarbij afspraken steeds vaker alleen nog maar zullen gelden voor lidstaten die dat willen

In het nu bereikte akkoord wordt deze logica omgedraaid: niet langer staat uniformiteit voorop, maar de erkenning dat er verschillen kunnen (en mogen) bestaan tussen lidstaten. Alleen al de erkenning dat er in de EU verscheidene munteenheden naast elkaar kunnen blijven bestaan, is van grote symbolische waarde. Feitelijk is dat nu ook al zo, maar formeel was dat alleen een tussenfase op weg naar het ideaal van een gezamenlijke munt. Hetzelfde geldt voor de nieuwe regelingen die worden voorgesteld op het gebied van economisch bestuur en het vrij verkeer van werknemers.

Zo komen de contouren naar voren van een nieuwe aanpak binnen de EU, waarbij afspraken steeds vaker alleen nog maar zullen gelden voor lidstaten die dat willen. Deze aanpak heeft zich de afgelopen decennia al stukje bij beetje ontwikkeld. Het akkoord met het Verenigd Koninkrijk bevestigt en legitimeert dit verder.

Het grote bezwaar dat tegen een dergelijke aanpak is ingebracht, is dat het leidt tot een lappendeken van regelingen, waardoor burgers en bedrijven niet meer weten waar ze aan toe zijn. Bovendien kan het gemakkelijk leiden tot 'cherry picking', waarbij lidstaten wel de lusten maar niet de lasten van de samenwerking willen.

Het akkoord met het VK kan, als het door de Britse kiezers wordt goedgekeurd, promoveren van dagmenu tot specialiteit van het huis

Deze bezwaren zijn zeker reëel, maar ze hoeven niet tot een categorische afwijzing te leiden. Sommige vraagstukken kunnen alleen worden aangepakt als alle lidstaten meedoen. Grensoverschrijdende milieuvraagstukken, zoals lucht- en watervervuiling, zijn daarvan goede voorbeelden. Maar er zijn binnen de EU genoeg afspraken waarvan de baten en lasten veel directer bij individuele lidstaten neerkomen. Dan kunnen lidstaten zelf de afweging maken of zij daaraan mee willen doen.

Als wordt erkend dat maatwerk eerder regel dan uitzondering is in de EU, kan er verder worden nagedacht over de situaties waarin het wel en die waarin het niet kan worden toegepast. Daarmee kan het akkoord met het VK, als het door de Britse kiezers wordt goedgekeurd, promoveren van dagmenu tot specialiteit van het huis.

Sebastiaan Princen is hoogleraar Bestuur en Beleid in de Europese Unie aan de Universiteit Utrecht.

Volg en lees meer over:

Reacties (12)

U hebt javascript nodig om een reactie achter te laten.
Plaats een reactie Nog 600 tekens
  • carolus magnus -
    Maatwerk bestond al voor de oprichting van de EU: soevereine landen die elk voor zich bepaalden wat gewenst was. En het werkte voortreffelijk.
  • WTJGM -
    De EU is niet meer of minder dan een religie, dus met beperkte houdbaarheidsdatum. Het aantal afvalligen wordt steeds groter, want de God van het Grote Geld steelt bij de armen en deelt uit bij de rijken. Een goddelijke deugd die niet was voorzien door het leeuwendeel der gelovigen, tot ze de gangen van de collectebussen gingen volgen.
  • wouterfr -
    De EU, EU, EU, al jaren is en blijft er gezeur overdeze moloch die van geen kant goed te besturen is. Dat is ook niet verwonderlijk, want er zijn te veel landen aan verbonden met verschillende opvattingen waarbij o.a. de werkethos b.v. van noord naar zuid al heel verschillend is. Goed de Euromunt is er en laat het daar dan bij blijven en al die uitvreters in Brussel die ook nog eens per jaar de belachelijk kostbare tocht naar Straatsburg verzorgen gewoon weer terug naar eigen land om zich daar in te zetten voor hun economie.
  • BertNijhof -
    Zodra de Britten uit de EU zijn, zullen er weer vele hervormingen mogelijk blijken te zijn. Het zijn de Britten die een verdere democratisering hebben tegengehouden. Het zijn met name de Britten die de EU de neoliberale ideologie hebben opgedrongen. Het zijn de Britten die de veel te snelle uitbreiding in het Oosten hebben geforceerd. Zonder dit Trojaanse paard zal het de EU veel beter gaan. Zie ook onze beste Benelux econoom Paul de Grauwe over de Brexit.
  • Tenred -
    De vraag is meer: heeft de EU nog toekomst?
  • Hazlo -
    De E.U. is een ramp, alle gemaakte afspraken en getekende verdragen blijken als het er op aan komt niets waard te zijn of worden eenvoudig weg niet nagekomen. Wij hebben dit gezien in de schuldencrisis waar de Grieken 500 miljard aan bijstand krijgen die ze ons nooit meer terugbetalen, met het aanzetten van de geldpers door de ECB, door het niet nakomen van Schengen en Dublin waardoor iedere gelukzoeker Europa kan binnen wandelen, met de domme boycot tegen Rusland en nu weer met de chantage door Turkije. Zolang deze vreselijke E.U nog bestaat hoeven wij van de toekomst niets te verwachten!
  • Roland Horvath -
    Geen maatwerk maar een anti sociaal lappendeken, het einde van de EU. De EU blijft hangen in een confederale constructie en anderzijds is ze een dictatoriale unitaire staat die wetten maakt die de lidstaten beter kunnen maken. Dan pas is er maatwerk. De bevoegdheden van de lidstaten worden niet gerespecteerd. Behalve van GB, maar die is na 23 juni geen lidstaat meer. Zo is het beter. De EU moet een federatie worden met minder bevoegdheden. De Commissie komt dan voort uit een ideologische meerderheid in Parlement en Raad. De Raad, 4 rechtstreeks verkozenen per lidstaat.
  • ir. Hans R. van der Woude -
    Er moet een sterk raamwerk zijn om basale zaken deugdelijk af te handelen. Daarbinnen/buiten kan naar hartelust worden gevarieerd. Alle culturele verschillen maken Europa zo leuk en sterk. Dat komt met een sterk Europa juist beter tot z'n recht. Laat 1000 bloemen bloeien. Ik kan geen genoeg krijgen van al die kazen en hammen. De wereld is dol op Europa en vraagt zich nu af of Europa in regressie is.
  • JPHR -
    Maatwerk doorgevoerd tot het extreem is gelijk aan herstel van soevereiniteit. Problemen met de EU zijn de impliciet neo-liberale politiek en de geopolitieke positionering met haar European Neighborhood Policy. Voeg daarbij de door Clingendael beschreven US/EU militair economische alliantie die haar voorwaarden wil opleggen aan de rest van de wereld door een herlevend NATO en TTIP. http://www.clingendael.nl/publication/geopolitics-ttip Voeg daarbij de op hegemonie gerichte US buitenlandse politiek. De vraag is dan of de wereldvrede werkelijk gediend is met deze EU?
  • Robbie O -
    Deze toezeggingen aan Engeland zijn dubbel dom want zouden een dubbel verlies voor het EU kunnen betekenen. De Engelsen kunnen alsnog NEE stemmen, en het hek is nu van de dam.. Iedereen zal zich uitzonderingen gaan bedingen. Tegen Cameron had gewoon gezegd moeten worden dat ze aldaar al uitzonderingen genoeg hebben, en graag of niet. Mij is het best al dit paniek voetbal want ik hoop op een terugkeer naar de samenwerking zoals die er voor de EU was, en het lijkt er inmiddels op dat ik dit al snel zal gaan meemaken.