Gloria Wekker tijdens de slavernijherdenking in het Amsterdamse Oosterpark, 30 juni 2016.
Gloria Wekker tijdens de slavernijherdenking in het Amsterdamse Oosterpark, 30 juni 2016. © ANP

Lezersbrieven: 'Het gaat niet om schuld maar om verantwoordelijkheid'

Lezers reageren op het opiniestuk van historicus Hubert JMW Peters die schrijft zich niet te schamen voor en niet schuldig te voelen over het slavernijverleden.

Denklui?

Het Nederlandse culturele archief geldt voor alle Nederlanders

Historicus Hubert J.M.W Peters haalt in zijn opiniestuk filosoof Ger Groot en historicus Piet Emmer aan om een punt te maken over de objectiviteit van geschiedwetenschap. De doelstelling van geschiedwetenschap is volgens Peters 'het reconstrueren van de werkelijkheid van het verleden'. Ondanks zijn terechte opmerking dat 'volledig objectiveren van voorbije beschavingen natuurlijk onmogelijk is', houdt hij vast aan de vastgeroeste intentie om stellingname te vermijden. Zo zegt Peters over 'de historicus': 'Hij probeert de feiten te begrijpen binnen hun eigen tijd.' De (mannelijke) historicus houdt, zo lijkt het, dat wat zich in het verleden heeft afgespeeld strikt gescheiden van het heden. 

Als voorbeeld voor hoe het vooral niet moet, haalt Peters het onderzoek van emeritus-hoogleraar Gloria Wekker aan en noemt haar 'denklui'. Dit klinkt niet heel objectief. Gloria Wekker zet in haar boek 'Witte Onschuld' op inzichtelijke wijze uiteen hoe vierhonderd jaar koloniale geschiedenis onvermijdelijk onze cultuur heeft beïnvloed en daarmee nog steeds deel uitmaakt van onze huidige samenleving.

Peters beweert foutief dat Wekker dit een 'cultureel archief van 'dé witte mens'' noemt. Ten eerste is het 'cultureel archief' niet haar term, maar die van de Palestijns-Amerikaanse auteur Edward Said. Ten tweede past zij dit toe op een specifiek Nederlandse context en spreekt dus van een Nederlands cultureel archief. Daarbij spreekt zij voortdurend vanuit de 'wij'-vorm. Dit Nederlandse culturele archief geldt namelijk voor alle Nederlanders. Ik zou dit niet hoeven uitleggen als Peters de moeite had genomen om haar onderzoek te lezen en serieus te nemen. In plaats daarvan is 'de historicus' voor Peters vooralsnog een 'hij' en kan wat Wekker betoogt slechts 'denklui' en onderdeel van 'emotionele en kortzichtige percepties' zijn.

Het punt dat Peters wil maken met zijn stuk is, zoals de titel aangeeft, dat hij geen schuld draagt en zich niet schaamt. Ik vraag me af hoe lang witte mensen nog getroost moeten worden voor zij inzien dat het hier niet gaat om schuld. Peters heeft geen schuld aan de daden van zijn 17de-eeuwse voorvaderen. Hij heeft slechts de verantwoordelijkheid om vandaag, in 2018, al is het maar in de geringste mate, de gedachte toe te laten dat wat vierhonderd jaar lang onderdeel is geweest van, in dit geval, de Nederlandse cultuur, nog steeds in een of andere vorm aanwezig is. Zoals Calvijn in onze cultuur zit verankerd (doe maar gewoon), zo valt niet te ontkennen dat een superieur gedachtegoed uit diezelfde tijd (of ze dat toen wel of niet zelf zo zagen) onderdeel uitmaakt van ons systeem vandaag. Peters' stuk is hier helaas een bewijs van.
Mirjam Linschooten, Amsterdam

Wees alert

'Het gaat erom welke sporen ons verleden achterlaat in ons heden'

Zonder zich te verdiepen in de daadwerkelijke analyses van Gloria Wekker schiet Hubert Peters in uw krant (Opinie en Debat, 9 januari, p. 22) in een defensieve reflex door ons mede te delen dat hij zich niet schaamt voor en niet schuldig voelt aan slavernij en kolonialisme. Dat is fijn voor Peters, maar inhoudelijk gezien slaat hij de plank faliekant mis. Ten eerste omdat het niet klopt dat Wekker de invloed van het verleden tot de witte Nederlanders beperkt, omdat zij er juist herhaaldelijk op hamert dat wij het cultureel archief allemaal met ons meedragen. Ten tweede omdat het in zekere zin niet eens zozeer gaat om de geschiedenis: het gaat erom welke sporen ons verleden achterlaat in ons heden. Ten slotte gaat het ook niet om schuld en schaamte, maar om verantwoordelijkheid en reflectie.

Peters haalt de Tweede Wereldoorlog erbij. Als Duitser voel ik me niet schuldig voor de daden van mijn grootouders, en ik schaam me ook niet. Ik voel wel een sterke verantwoordelijkheid om fatsoenlijk met die historische erfenis om te gaan, er lering uit te trekken en alert te zijn wanneer racisme, nationalisme en geschiedvervalsing hun lelijke kop opsteken.
Gregor Walz, Den Haag

Gemakzuchtig

'Ik heb er geen cent van gezien'

Hubert Peters reageert in zijn bijdrage vandaag op het interview met Piet Emmer. Het is inderdaad 'waanzin' om het verleden te bekijken door een moderne bril. Dat leidt tot hinein interpretaties die de beoefenaars daarvan goed uitkomen. Gloria Wekker leunt gemakzuchtig achterover wanneer ze het hele Nederlandse volk medeverantwoordelijk maakt voor zaken waar misschien maar een of twee procent zich mee bezig hebben gehouden. Ze wordt daarbij gesteund door masochistische linkse denkers, zoals Sunny Bergman, die graag opvallend voorop willen lopen. Evenwichtige beschouwingen over het hoe en het waarom en in welke omstandigheden blijven achterwege. Historische contexten zijn hinderlijk omdat die gepaard gaan met nuanceringen en dat komt niet goed uit. Toen mijn vader, fabrieksarbeider met een matig inkomen, geconfronteerd werd met het verwijt dat Nederland wel heel veel had verdiend aan Nederlands-Indië antwoordde hij: 'Ik heb er geen cent van gezien.' Met Peters zeg ik: 'Ik voel mij niet schuldig.'
B.J.Veentjer, Assen