Leve een parlement met slechts zes partijen
© ANP

Leve een parlement met slechts zes partijen

Verkiezingen in twee ronden bevorderen de besluitvaardigheid en forumfunctie van het parlement.

Het hoofdartikel van 2 januari met de kop 'Leve het parlement' noemt de laagdrempeligheid van onze Tweede Kamer een niet aan te tasten kroonjuweel. Het bepleit handhaving van het huidige kiesstelsel met een beroep op haar platformfunctie voor een breed spectrum van politieke opvattingen. Hier strijden echter wel representativiteit en bestuurskracht om voorrang.

Onze Tweede Kamer kent twee belangrijke functies: die van forum voor 'veelkleurige meningen' en die van beslisser. De forumfunctie komt tot zijn recht in het brede palet van partijen en partijtjes, zoals dat momenteel met de huidige dertien Kamerfracties het geval is. En mogelijk deze week zelfs veertien.

De beslisfunctie vereist echter bestuurskracht. Een versplinterd parlement met zeer veel (kleine) fracties bezit die kracht veel minder dan met een beperkt aantal grotere. De eindeloze formatiebesprekingen van vorig jaar van de vier partijen met steeds meer water in hun wijn, zijn daarvan een goed voorbeeld. Ze zijn met hun ene stem meerderheid het deze keer nog eens geworden, maar voor hoe lang en wat dan? De ervaring leert dat verliezende partijen een volgende ronde eerst wonden willen likken en even niet mee doen. Gaan we dan van vier naar vijf of zes partijtjes?

Hoe meer de nadruk valt op de representativiteit van het parlement als 'veelkleurige' afspiegeling van het scala van opvattingen onder de kiezers, hoe minder nadruk op de bestuurskracht van de Kamer, waar juist eendracht democratische macht maakt. Het gaat dus om het zoeken naar een nieuwe balans tussen die twee. Dat is dan ook een van de grote opgaven van de Staatscommissie Parlementair Stelsel.

De voorkeur van de Volkskrant om ons stelsel te houden als het nu is, is op zijn minst discutabel. De bestuurskracht van het parlement mag niet het onderspit delven opdat elk geluid(je) in de vaak mager gevulde vergaderzaal maar gehoord kan worden. Vanwege de steeds maar doorgaande versplintering van het parlement en daarmee de ontkrachting ervan, lijkt een ingreep in het stelsel onontkoombaar.

De stem van de kiezer moet altijd kunnen blijven klinken, dus geen kiesdrempel

Maar wel op één voorwaarde: de stem van de kiezer moet altijd kunnen blijven klinken. Dat is de essentie van democratie. Dus geen kiesdrempel, waar een stem op een te kleine partij niet meer telt. Wel zoeken naar een beter kiessysteem.

Daarom bepleit ik een systeem van verkiezingen in twee ronden: eerst een voorronde met alle partijen, dan veertien dagen later de definitieve ronde met alleen de zes grootste partijen uit de eerste ronde. Niemand van de kiezers wordt dus voor de eerste of de tweede ronde uitgesloten. Het parlement bestaat dan uit zes min of meer grote fracties. Met dit aantal is afspiegeling van het kiezerscorps bereikbaar en de fracties zijn groot genoeg om met twee of drie partijen een behoorlijke meerderheid te vormen. Zij kunnen bovendien het vaak specialistische werk goed aan om behoorlijk tegenspel tegen de regering te leveren. Ook dat ontbreekt vaak bij kleine fracties - uitzonderingen daargelaten.

Veel democratische landen (onder andere Frankrijk) hebben een dergelijk systeem. En, zeker niet onbelangrijk: de forumfunctie van het parlement zou in deze opzet nog wel eens beter tot zijn recht kunnen komen. Zo is een sterk parlement met een sterke regering mogelijk. Zo kan onze democratie weer tegen een stootje.

De stem van de kiezer op de kleine partij verdient hierbij bijzondere aandacht. Zij zal in het nieuwe systeem bij keuze op een grote broer tot voorbij de tweede ronde kunnen doorklinken, want hij of zij stemt daar niet voor niets op. Die grotere partij zal zich daarvoor dus moeten openstellen en gedurende de rit die stem van het kleinere zusje blijven meewegen, wil hij haar niet bij de volgende verkiezingen verliezen. En strategische stemmers hebben sowieso alle ruimte in de tweede ronde.

In deze opzet zal juist de zo belangrijke forumfunctie van het politiek sterkere parlement beter tot uiting kunnen komen. Bij zes partijen luistert men nog wel. Leve zo'n parlement!

Overigens ben ik met deze krant van mening dat de burgemeester door de bevolking rechtstreeks verkozen moet worden. Amsterdam, waar blijf je?

Paul Scholten is oud-burgemeester, onder meer van Arnhem.