Miljoenen mensen in Somalië ernstig ondervoed door de ernstige droogte.
Miljoenen mensen in Somalië ernstig ondervoed door de ernstige droogte. © ANP

Kind heeft gewoon recht op voldoende voeding

Economische groei heeft op zichzelf nauwelijks effect op het terugdringen van ondervoeding, betogen Viktoria de Bourbon de Parme en Pim Kraan van Save the Children.

De Nos berichtte onlangs dat voor het eerst in 17 jaar het aantal mensen voor wie honger dreigt in de wereld weer is gestegen. De strijd tegen ondervoeding is nog niet gestreden en dat blijkt ook uit de cijfers: wereldwijd heeft een op de negen mensen te maken met voedselonzekerheid en zijn ruim 200 miljoen kinderen ondervoed.

De gevolgen van ondervoeding zijn desastreus. Kinderen kunnen door ondervoeding een groeiachterstand oplopen, doordat ze in de eerste duizend dagen van hun leven - vanaf het moment van conceptie tot aan hun tweede verjaardag - te weinig (gezonde) voeding binnenkrijgen. Zowel de fysieke ontwikkeling als de ontwikkeling van de hersenen blijft achter en dat proces is vaak moeilijk omkeerbaar.

Chronisch ondervoede kinderen zijn vatbaarder voor ziekten en doen het slechter op school

Chronisch ondervoede kinderen zijn vatbaarder voor ziekten, doen het slechter op school, komen later terecht in slechter betaald werk en hebben minder kans om uit de vicieuze cirkel van armoede te breken. Ondervoeding eist daardoor niet alleen levens, het zet ook een gigantische rem op de economische ontwikkeling van mensen en daarmee ook van een gemeenschap.

Een voorbeeld: in Papoea-Nieuw-Guinea worstelt een verbijsterende een op de twee kinderen met een geremde groei door ondervoeding, tegenover ruim een op de vijf wereldwijd. Tot voor kort was het de overtuiging dat een aanhoudende economische groei automatisch de ondervoeding in een land terug zou dringen. De Wereldbank schatte zelfs dat een jaarlijkse groei van 5 procent van het bnp van een land zou leiden tot een afname van chronische ondervoeding van 0,9 procentpunt per jaar. Een soort trickle down-effect dus, een 'formule van hoop'.

Voor elke euro die je steekt in het bestrijden van ondervoeding, krijg je 16 euro terug

Maar die hoop blijkt ijdel. De economie van Papoea-Nieuw-Guinea groeide 14 jaar op rij, in 2014 zelfs met 8 procent. Maar het aantal kinderen dat met chronische ondervoeding kampt, nam eveneens toe, van ruim 43 procent naar 49,5 procent. Die uitkomst is in lijn met onderzoek in andere landen, dat aantoont dat een (snelle) economische groei nauwelijks effect heeft op het terugdringen van ondervoeding, als die niet gepaard gaat met gerichte investeringen om bijvoorbeeld borstvoeding te bevorderen.

Goede voorbeelden zijn China, Brazilië en Thailand, waar de economische groei steeg en ondervoeding werd teruggedrongen via gerichte programma's. Sterker nog: uit het Global Nutrition Report 2014 blijkt dat elke euro die wordt gestoken in het bestrijden van ondervoeding, gemiddeld 16 euro oplevert doordat mensen mee kunnen in de ontwikkeling van een land.

Nog los van de puur economische reden om ondervoeding te bestrijden, hebben kinderen volgens internationale verdragen en afspraken ook gewoon recht op genoeg gezonde voeding. De wereldgemeenschap heeft afgesproken in 2030 de 17 Duurzame Ontwikkelingsdoelen te hebben gerealiseerd. Aan 12 van die doelen ligt de strijd tegen ondervoeding - met name bij kinderen - ten grondslag.

Het gevecht tegen ondervoeding is alleen te winnen door op een duurzame manier breed in te zetten

Het gevecht tegen ondervoeding is alleen te winnen door op een duurzame manier breed in te zetten op het verbeteren van landbouw, onderwijs, voedselsystemen, water en hygiëne, en vooral ook door toegang tot gezond voedsel.

En dat kan. Door samen te werken met de private sector, in landen te investeren via ontwikkelingshulp, door heel gerichte landbouwprojecten, door innovatie en door eerlijke handel tussen landen kunnen grote stappen gezet worden.

Nederland loopt voorop op die terreinen en die positie kunnen we nog beter benutten. In november schuift ons land aan bij het Nutrition4Growth-forum in Milaan. Dat moment kunnen we grijpen door die voortrekkersrol publiekelijk naar ons toe te trekken in de wereldwijde strijd tegen ondervoeding.

De economische groei van een land leidt niet automatisch tot meer en betere voeding voor de bevolking. Het gevecht tegen ondervoeding vergt meer: het gaat om visie, investeringen en vasthoudendheid. Dat is niet alleen belangrijk voor de economische ontwikkeling, maar vooral ook voor de gezondheid van hele generaties ondervoede kinderen.

Viktoria de Bourbon de Parme is beschermvrouwe en Pim Kraan is directeur van Save the Children.