Lilian Janse, de eerste vrouwelijke lijsttrekker van de SGP, op straat in het centrum van Vlissingen.
Lilian Janse, de eerste vrouwelijke lijsttrekker van de SGP, op straat in het centrum van Vlissingen. © Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Kiezers willen meer aandacht van gekozenen

Commentaar

Als gemeenteraadsleden meer de straat op gaan, melden zich vanzelf meer kandidaten aan voor de raad.

Gemeenteraadslid is steeds vaker een functie voor welgestelde ouderen, constateert de Raad voor het Openbaar Bestuur. De gemiddelde leeftijd van een raadslid is 53,6 jaar. Werkte in 2014 nog bijna 70 procent van de raadsleden, inmiddels is dat nog maar 54 procent. Nederland heeft ooit gekozen voor een lekenbestuur in de gemeenten, opdat de raad een goede afspiegeling is van de maatschappij. Dat laatste is dus steeds minder het geval.

Als oorzaak wordt vaak gekeken naar de beloning. Een gemiddeld raadslid verdient 14,35 euro per uur, maar in kleine gemeenten moeten raadsleden het doen met 4,91 euro per uur en vaak nog minder, omdat ze overuren maken. Dat mag best wat omhoog.

Te vaak is de gemeenteraad een naar binnen gekeerde vergaderclub die te weinig contact heeft met het electoraat

De Raad constateert echter ook dat raadsleden zich met de verkeerde zaken bezighouden. Ze moeten het bestuur controleren op hoofdlijnen, maar in de praktijk verzanden ze in eindeloze debatten over details. Een raadslid moet in de eerste plaats volksvertegenwoordiger zijn, vindt de Raad; op straat zijn in plaats van te vergaderen.

Daarmee legt hij de vinger op de zere plek. Het is bewonderenswaardig hoeveel tijd en energie de raadsleden aan het openbaar bestuur besteden, maar te vaak is de gemeenteraad een naar binnen gekeerde vergaderclub die te weinig contact heeft met het electoraat. Het is niet voor niets dat nieuwe en lokale partijen zo succesvol zijn. Kiezers snakken naar een beetje aandacht. Als partijen dat geven (of ze nu Nida of Groep-De Mos heten) kunnen ze al snel op veel zetels rekenen en een zeer trouwe aanhang.

Een gemeenteraad die meer naar buiten is gericht, wordt vanzelf aantrekkelijker voor nieuwe groepen kandidaatsraadsleden

Er wordt continu gesomberd over de gemeenteraad: het niveau van de raadsleden zou met al die populisten te laag zijn, de gemeenteraad zou kwetsbaar zijn voor criminele infiltratie en door de versnippering zouden gemeenten onbestuurbaar worden. De somberaars zijn vaak vertegenwoordigers van de klassieke partijen die hun eigen neergang verwarren met de neergang van de democratie.

De kiezers willen juist graag meer democratie. Dat begint met gemeenteraadsleden die continu met hen in gesprek zijn. Een gemeenteraad die meer naar buiten is gericht, wordt vanzelf aantrekkelijker voor nieuwe groepen kandidaatsraadsleden.