Jonathan van het Reve.
Jonathan van het Reve. ©

Jonathan van het Reve: Religie heeft échte gevolgen, zorgt voor échte oorlogen en échte doden

Nog even over God. In Enschede hebben activisten van Pegida eergisteren een kruis neergezet en 'gewijd' met varkensbloed, omdat zij niet willen dat op die plek een moskee wordt gebouwd. Het varkensbloed verwijst naar het feit dat moslims geen varkensvlees eten, waaruit de denkers van Pegida hebben geconcludeerd dat het als een soort anti-moslimkryptonite werkt, waarmee je de Twentse bouwgrond kunt beschermen tegen de islam.

Veel dommer wordt religiekritiek niet, als je dit daar nog onder wilt scharen, en getuige de vele afwijzende reacties ziet vrijwel iedereen dat in. Gelukkig heeft het religie-kritische spectrum ook een andere kant, maar ook daar is niet iedereen blij mee. Dat bleek de laatste weken uit de wonderlijke reacties op de atheïstische bioloog Richard Dawkins. In een interview met Martijn van Calmthout noemde hij het 'lui en laf' om in een god te geloven, omdat je er twijfel en nieuwsgierigheid mee uit de weg gaat. Een buitengewoon onvriendelijke provocatie natuurlijk, maar het blijft verbazend wat zoiets losmaakt.

Het varkensbloed verwijst naar het feit dat moslims geen varkensvlees eten

Ten eerste natuurlijk bij gelovigen. De succesvolste reactie uit die hoek was een ingezonden brief die superieur-ironisch deed alsof Dawkins alle gelovigen lui en laf had genoemd. Wij kunnen heus wel kritisch denken, was de strekking van de brief, we kunnen zelfs wetenschap bedrijven. Dat had Dawkins niet ontkend, hij sprak zich alleen uit over het geloven zelf, maar je snapt hoe de verwarring kan ontstaan. Een ander christelijk verweer is de claim dat we eigenlijk alles aan het christendom te danken hebben, ook wetenschap. Hulpbisschop Rob Mutsaerts somde allerlei beroemde geleerden op die toch ook christelijk waren, al werd niet helemaal duidelijk of zij hun inzichten dankzij of ondanks de kerk hadden verworven.

Maar het meest verbazend zijn reacties van niet-conservatieve, niet-gelovige mensen op Dawkins' felle atheïsme. 'Het humanisme', schreef Arnon Grunberg bijvoorbeeld, 'is weinig meer dan christendom zonder Christus en zonder hiernamaals.' Met andere woorden: wat Dawkins doet is niet heel anders dan wat zendelingen doen, want atheïsme is ook een soort geloof.

Dat kun je afdoen als een onschuldige provocatie, een terug-pesterijtje tegen de pedante gelijkhebber Dawkins. Zo presenteert Grunberg het zelf ook, want hij schrijft: 'In wezen hebben we te maken met een slordig gecamoufleerd minderwaardigheidscomplex. Alleen al daarom gun ik Dawkins zijn kleine kruistocht van harte.' Erg leuk gevonden natuurlijk dat 'kruistocht', want zo klinkt atheïsme alweer als een soort religie.

Religie heeft dus échte gevolgen, zorgt voor échte indoctrinatie, échte oorlogen en échte doden

Maar toch, als je iets beter kijkt, is er eigenlijk best een groot verschil: het christendom heeft namelijk écht kruistochten voortgebracht, en massaal ongelovigen vervolgd en afgeslacht. En nog steeds houdt het grote delen van de wereld in zijn greep, wat met name in Afrika voor zeer veel onnodig leed zorgt. Net als de islam trouwens, in andere delen van de wereld, al hield Dawkins daar in dit geval wijselijk zijn mond over.

Religie heeft dus échte gevolgen, zorgt voor échte indoctrinatie, échte oorlogen en échte doden. Het klinkt als een idiote open deur om dat zo te benadrukken en ook Grunberg weet dat ongetwijfeld allang, maar desondanks kiest hij als tegenstander dus een bejaarde topbioloog die hartstochtelijk Darwin verdedigt en steeds maar roept dat mensen zelf moeten nadenken. Dawkins' grootste misdaad is zijn arrogantie en het feit dat hij al jaren min of meer hetzelfde beweert, maar steeds weer voelen mensen - zelfs mensen die het verder in vrijwel alles met hem eens zijn - de behoefte om zijn werk gelijk te stellen aan religie, zijn grote vijand, een verzameling niet-kloppende ideeën die al duizenden jaren voor onbevattelijk veel ellende zorgt.

De situatie in Nederland is historisch best bijzonder, in de zin dat geloof niet alles domineert. We hebben weliswaar een christelijke regering die bepaald medisch wetenschappelijk onderzoek blokkeert, maar relatief gezien valt het mee. En onmiddellijk, nu we in ons eigen landje even niet bang hoeven te zijn om vermoord te worden wegens ongelovigheid, staan er mensen op om geloof te verdedigen door atheïsten te lijf te gaan met drogredenen.

Je zou het laf en lui kunnen noemen, maar het is eigenlijk vooral bizar. In zekere zin is het precies hetzelfde als een moskee willen tegenhouden door een wc-borstel in varkensbloed te dopen en daarmee op een kruis te gaan spetteren, maar vergelijken is natuurlijk altijd link.