Jan Siebelink.
Jan Siebelink. © ANP

Jan Siebelink: 'Parijs heeft een felheid die wij niet kennen'

'Ik zat met een espresso en roman op het terras dat even later compleet was weggevaagd', vertelt schrijver Jan Siebelink in de 4 Uur Nieuwsbreak over zijn ervaringen in Parijs, begin jaren '60. Ook toen had de stad met terreur te maken. 'Parijs kent een felheid die wij niet kennen.'

Zes dagen na de aanslagen is Parijs nog steeds het onderwerp van de dag. U studeerde Frans. Bent u door uw verbondenheid met de Franse taal veel met de aanslagen bezig?
'Het houdt me bezig, zoals zoveel anderen. Ik proef, ruik en voel het nieuws. Toen ik 22 jaar oud was, heb ik in Parijs gewoond. Het was 1961, ik studeerde er Frans na mijn militaire dienst. In die tijd was de gewelddadige rechts-extremistische terreurorganisatie Organisation de l'Armée Secrète (OAS) actief. Ik weet nog goed dat ik op een terras aan de Boulevard de Sébastopol zat met een roman en een espresso. Toen ik terugkwam na mijn college was het hele café weggevaagd door een bom. Toen kwam de terreur erg dichtbij. In dat jaar zijn er duizenden mensen omgekomen. De stad was gehuld in blauwe rook. Daar gaat mijn roman De Blauwe Nacht over. Er wordt nu gezegd: geweld als dit is nog nooit vertoond...'

Maar Parijs heeft dit dus eerder meegemaakt?
'Er werden meerdere aanslagpogingen op president Charles de Gaulle gedaan, de Algerijnse vrijheidsstrijd was volop bezig. Ik heb nog meegelopen in een demonstratie die hardhandig uiteen werd geslagen door de politie. De mensen vluchtten een metrostation in, maar dat was afgesloten door de politie. Mensen werden verdrukt tegen het hek, ze lagen dood op de grond. Ik kon nog net omkeren.'

Ik weet nog goed dat ik op een terras aan de Boulevard de Sébastopol zat met een roman en een espresso. Toen ik terugkwam na mijn college was het hele café weggevaagd door een bom

Waarom is iedereen zo veel met Parijs bezig en waarom niet met Beiroet, klinkt de kritiek. Waarom spreekt Parijs zo tot de verbeelding, denkt u?
'Parijs is een stad met geweldig veel iconische gebouwen. De Eiffeltoren, het Louvre, de Arc de Triomphe, La Défense. Het is de stad van de vrijheid, in Parijs is de revolutie begonnen. Joden uit Wit-Rusland vluchtten naar Parijs toen het communisme opkwam. De stad kent een felheid die wij niet kennen. En iedereen is wel eens in Parijs geweest. Daardoor raakt het toch meer mensen.'

De Franse bevolking is bereid vrijheid in te leveren wanneer daar meer veiligheid voor terugkomt. 74 procent van de Fransen steunt het idee van preventief opsluiten van verdachte figuren. Ook mogen politiemensen voortaan hun wapen buiten diensttijd dragen. Botst dat met de principes liberté, egalité, fraternité?
'Je moet als regering iets doen, dat snap ik ook wel. Al is het maar symbolisch. Ik las dat de mensen van Charlie Hebdo verwachten dat er nog veel ergere dingen gaan gebeuren. 'Onze perversiteit haalt het niet bij hun perversiteit', zeiden ze. Dit soort maatregelen komt wel aan de vrijheid van een land en de privacy van mensen. In tijden van angst staat men dat eerder toe, de vraag is hoe lang dat duurt.'

Arnon Grunberg citeert in zijn voetnoot Oliver Roy: 'Terreur is geen existentiële bedreiging voor het Westen. Het zijn hysterische politici en burgers die een bedreiging zijn voor het Westen en het liberalisme.' Mee eens?
'Daar zit wel een kern van waarheid in. Je ziet dat de autoriteiten machteloos zijn. Ze reageren met zinnen als: het is oorlog. Maar ja, ik heb makkelijk praten. Ik zit niet in de positie om besluiten te nemen.'

Vandaag is ook het Parijs-debat in de Tweede Kamer, over de vraag of Nederland ook extra veiligheidsmaatregelen moet nemen. Wat vindt u?
'Dat weet ik niet. Ik voel me in elk geval niet onveilig in Nederland.'

U woont in Ede, niet in Amsterdam.
'Ik woon in een plaatsje op de hei, ja. De momenten dat ik me echt angstig voelde, waren na de ramp met kerncentrale Tsjernobyl, toen de radioactieve straling onze kant op kwam en we werden aangeraden geen groenten meer te eten. Dat vond ik eng. Of de inval van Hongarije in 1955. Nu gaat het mis, dacht ik. Het communisme rukt op. Diezelfde angst voel ik nu niet.'

Waait de angst voor aanslagen weer over, denkt u?
'Mijn vader, die een kleine bloemisterij had, verpakte vroeger de planten in oude kranten. Die kranten werden door buren voor hem bewaard. Soms zat hij aan tafel een krant van maanden geleden te lezen. Of het oud of nieuw nieuws was, maakte hem niet uit. Als gelovige vond hij dat nieuws nooit nieuw was, omdat de wereld zondig is. Zo ben ik ook wel een beetje. Het plaatst nieuws in perspectief.

'Vaak hoor ik de interessante dingen pas dagen na het grote nieuws. Dat die terroristen hun mobieltje in een prullenbak in de zaal van Bataclan hebben gegooid, bijvoorbeeld. Drie minuten voor de moordpartij was er een bericht vanaf dat toestel gestuurd: 'On est parti, on commence' ('We zijn vertrokken, we beginnen'). Door die details wordt het nieuws voelbaar.'

U specialiseerde zich in de decadente Franse literatuur, o.a. Huysmans. Was dat een reactie op uw jeugd in een streng protestants gezin?
'Er wordt wel eens gezegd: wat wonderbaarlijk dat een jongen uit een streng christelijk gezin terechtkomt bij de decadente Huysmans. Huysmans schreef in zijn roman A Rebours: 'Heer heb medelijden met de christen die twijfelt, met de ongelovige die zou willen geloven, met de galeislaaf van het leven die alleen scheep gaat, in de nacht, onder een firmament, dat niet meer wordt verlicht door de vertroostende bakens van de oude hoop!' Daarin zag je de bekering van Huysmans tot het katholicisme al aankomen. Het mystieke geloof van Huysmans doet denken aan het geloof van mijn vader. Het lijkt ver van elkaar te liggen, maar dat is niet zo. In mijn roman Knielen op een bed violen bezoekt de vader een dienst in een boerenschuur, hij raakt er fysiek opgewonden van. Wanneer hij thuiskomt bij Margje, zijn vrouw, wil hij met haar naar bed. Religie en seks liggen dicht bij elkaar.'

Iets heel anders. De NS-publieksprijs werd gisteren uitgereikt. Joris Luyendijk is de winnaar met zijn boek Dit kan niet waar zijn. Wie was uw favoriet?
'Ik had de Onderwaterzwemmer van P.F. Thomése gekozen. Waarom? Stilistisch is het een sterke roman, en het is ook nog eens een heel spannend boek.'

Maar P.F. Thomése was niet genomineerd. Wel Adriaan van Dis met Ik kom terug, Esther Verhoef met Lieve mama, Alexander Münninghoff  met De stamhouder, Annegreet van Bergen met Gouden Jaren en Griet Op de Beeck met Kom hier dat ik u kus.
'Ik moet eerlijk bekennen dat ik geen van deze boeken heb gelezen. Ik ben met mijn eigen boek bezig en lees vooral Franse boeken. Het boek van Joris Luyendijk over de bancaire sector is natuurlijk wel een belangrijk boek geweest omdat het misstanden in die sector aankaartte.'

Wint u liever een juryprijs of een publieksprijs?
'Ik ben één keer genomineerd geweest voor de NS-Publieksprijs, voor Knielen op een bed violen in 2005. Ik had een goede kans om te winnen. Maar in dat jaar was er ook een nieuwe uitgave van de Bijbel. Dominees hebben dat boek flink gepromoot. Ik verloor. Naderhand ontmoette ik koning Willem-Alexander, toen nog prins. Hij zei: het is geen schande om te verliezen van de Bijbel. En dat is natuurlijk ook zo.'

Uw roman Margje staat op nummer 3 van de Bestseller top-60. Kijkt u iedere woensdag met spanning naar deze lijst uit?
'Ik kan geen computer hanteren, dus ik ben afhankelijk van mijn vrouw. En zij is niet altijd thuis. Het is natuurlijk leuk dat je boek goed wordt ontvangen en goed verkoopt. Ik was gisteren in een boekhandel in Rotterdam voor een lezing. Het was er zo druk dat niet alle mensen naar binnen konden. Er is een andere sfeer rondom het fysieke boek dan een tijd geleden, merk ik. Mensen willen een boek in handen hebben. Ik ben blij dat mijn boek daaraan kan meehelpen.'

Heeft u nog een leestip om mee af te sluiten?
'Het verhaal over de beestjes van Caspar Janssen in de Volkskrant van vandaag. Prachtig om te lezen hoe de steenmarter zich heeft hersteld. Er zijn tegenwoordig geen warme stallen meer voor de steenmarter om zich in te verschuilen, maar daar heeft hij iets op gevonden: hij klimt naar de warme zolders in steden en dorpen.'

U had behoefte aan lief nieuws na alle terreur?
'Nou, lief. Rode bosmieren vechten hele oorlogen uit, blijkt uit het artikel. De vele duizenden slachtoffers werden meegesleept naar het nest en uiteindelijk naar soort stortplaats gebracht. Die lijken bleken lichter dan toen ze werden aangevoerd. In een laboratoriumopstelling ontdekte ik dat ze in het nest werden leeggegeten. Een soort kannibalisme dus. De mensenwereld en dierenwereld verschillen niet zo veel van elkaar. Even wreed dus. Maar de plaatjes van die dieren zijn mooi. Een verademing na al die narigheid.'

Dit is aflevering 610 van de dagelijkse 4 Uur Nieuwsbreak. In deze rubriek nemen we iedere dag met een interessant, bekend persoon het nieuws van de dag door.

Volg en lees meer over:

Reacties (2)

U hebt javascript nodig om een reactie achter te laten.
Plaats een reactie Nog 600 tekens
  • Kunstofkitsch -
    "Religie en seks liggen dicht bij elkaar": Nee hoor; de religieuze belevingen in die sekte van zijn vader lijken mij zeer uitzonderlijk, en gelukkig maar; deze combi vind ik nl. erg ongezond. Maar ja, ik ben dan ook R.K. opgevoed; mijn vader kreeg 's zondags na de kerkgang een borreltje i.p.v. een vrijpartij. Dan: "het is geen schande om te verliezen van de Bijbel": Volslagen idioot om de Bijbel te laten meedingen voor zo'n prijs. Ik ken de genomineerde boeken van 2005 niet, maar "Knielen" zou bij mij hoge ogen gegooid hebben; een zeer indringende beschrijving van die wereld. Ook nog leerzaam.
  • Man Goed Gereedschap -
    Leden van de politieke en culturele elite komen niet verder dan ach en wee roepen en vaststellingen als we moeten met terroristische dreiging leren leven. De voorliggende vraag moet de bron van het geweld niet geëlimineerd worden blijft ongesteld, nl stop islam immigratie & uitzetting radicalen.