Het potlodenpistool / pencil gun.
Het potlodenpistool / pencil gun. © Tjeerd Royaards

Inktspotprijs wordt in voortbestaan bedreigd, en dat is slecht voor de democratie

Doodzonde dat Stichting Democratie & Media stopt met financiële ondersteuning van de Inktspotprijs.

Er zijn jaarlijks 75 prijzen voor journalisten. In een artikel uit 2016 noemt de NRC journalisten dan ook 'kampioen zelffelicitatie'. Voor politiek cartoonisten is er maar één prijs: de Inktspotprijs, die jaarlijks de beste politieke prent beloont. Maar nu de grootste sponsor, Stichting Democratie en Media, heeft besloten zich vanaf volgend jaar terug te trekken, is het voortbestaan van de enige cartoonistenprijs van Nederland in het geding.

Als je media wilt ondersteunen in hun rol als waakhond van de democratie, ondersteun dan ook politieke cartoons

Sinds de aanslag op Charlie Hebdo in 2015 staan cartoons volop in de belangstelling. Waar cartoonisten hun tekentafel zelden verlieten, worden ze nu regelmatig bij praatprogramma's en debatten uitgenodigd als er over vrijheid van meningsuiting wordt gepraat. Als er groot nieuws is, dan zijn media in binnen- en buitenland er als de kippen bij om te laten zien hoe cartoonisten op deze gebeurtenissen reageren (vaak zonder daarvoor te betalen, overigens, maar dat is weer een ander verhaal). In het kort: de politieke cartoon leeft.

Het is dan ook buitengewoon raar dat Stichting Democratie en Media besloten heeft om Stichting Pers & Prent, de organisator van de Inktspotprijs, vanaf volgend jaar niet langer financieel te ondersteunen. De bijdrage was al bescheiden met 5.000 euro per jaar. (Ter vergelijking: De Correspondent kreeg 450.000.)

De missie van SDM is het 'investeren in onafhankelijke, kritische media en een sterke, integere democratische rechtsstaat'. Maar onafhankelijke, kritische media kunnen niet zonder cartoons. Toegegeven, vernieuwend zijn cartoons niet. Honoré Daumier en Charles Philipon, die in 1831 de Franse koning met een peer vergeleken, deden precies hetzelfde werk als de Britse cartoonist Morten Morland die Erdogan in 2014 als kat tekende (iets waar Erdogan zich naar verluidt extra beledigd door voelde). En waar Daumier de gevangenis in moest vanwege het bespotten van de koning, zit de Turkse cartoonist Musa Kart nu alweer meer dan 200 dagen in de cel vanwege eenzelfde vergrijp.

Machthebbers (vooral degenen die democratie maar lastig vinden) zijn nog steeds doodsbenauwd voor politieke satire, en met recht. Democratie begint met de vrijheid om kritiek op de macht te hebben, en niemand gebruikt deze vrijheid effectiever dan een cartoonist. Met andere woorden: als je media wilt ondersteunen in hun rol als waakhond van de democratie, dan doe je er goed aan om politieke cartoons te ondersteunen. Cartoonisten hoeven zeker niet overmatig gelauwerd te worden, maar een jaarlijkse prijs om het belang van hun werk te onderkennen, lijkt toch niet te veel gevraagd. Dus de kans om deze unieke en prestigieuze prijs te ondersteunen zou je met beide handen moeten aangrijpen.

In plaats daarvan trekt SDM zich terug, waardoor een reële kans is dat de Inktspotprijs verdwijnt. Doodzonde.

Het werk van Tjeerd Royaards is o.m. gepubliceerd door CNN, The Guardian, Le Monde en Der Spiegel. Hij is ook hoofdredacteur van Cartoon Movement, een platform voor internationale politieke cartoons.