Migranten op een boot voor de kust van Libië
Migranten op een boot voor de kust van Libië © AFP

Iedereen is het erover eens: stop de bootjes. Maar hoe?

Commentaar

Europa moet Afrika iets teruggeven om illegale migratie te stoppen.

Na twee jaar chaos als gevolg van ongereguleerde migratiestromen over de Middellandse Zee lijkt de Europese Unie nu eensgezind: de bootjes moeten stoppen. Het antwoord wordt gezocht in Noord-Afrika, waar een Turkije-achtige deal ertoe moet leiden dat migranten niet langer op wankele bootjes stappen.

Dat er een einde moet komen aan de illegale migratie staat buiten kijf, niet in de laatste plaats om een einde te maken aan het tragische dodental op zee en de meedogenloze smokkelpraktijken in en rond Libië. Maar Europa moet vooral ook gezag zien terug te winnen en het heft weer in eigen hand nemen. De hulpeloze respons op de vluchtelingenstroom in 2015 heeft gewerkt als een splijtzwam tussen en binnen de lidstaten, waar men steeds afwijzender tegenover migratie is komen te staan. Regulering is de enige manier om de toegenomen angst voor nieuwkomers weg te nemen.

Van eerdere toezeggingen om miljarden extra uit te geven aan economische opbouw is vrijwel niets terechtgekomen

Italië maakte afgelopen week duidelijk dat het de instroom van bootvluchtelingen niet langer aankan en smeekte de Europese lidstaten vergeefs om hulp. In Estland kwamen de Europese ministers alleen een gedragscode overeen voor hulporganisaties die moet voorkomen dat ze te veel met smokkelaars samenwerken. De maatregel is niet meer dan symboolpolitiek en haalt niets uit als het gaat om het tegenhouden van bootvluchtelingen.

Belangrijker zijn de structurele oplossingen die Europa voor ogen heeft. Samenwerking met veilige Afrikaanse landen - dus niet Libië - om migranten te helpen tegenhouden en afgewezen asielzoekers terug te nemen is een deel van die oplossing. Maar deze landen zullen hier wel wat voor terugeisen. Het is de vraag of Europa daartoe ook echt bereid is. Van eerdere toezeggingen om miljarden extra uit te geven aan economische opbouw is vrijwel niets terechtgekomen. Hetzelfde geldt voor de belofte erkende oorlogsvluchtelingen op een veilige manier op te halen uit Turkije, waar ruim drie miljoen Syriërs wonen. In twee jaar tijd zijn welgeteld zeventienduizend vluchtelingen opgehaald, een druppel op een gloeiende plaat.

Europa moet een einde maken aan illegale migratie, maar met louter defensief beleid gaat dit niet lukken

Ook binnen Europa is de solidariteit ver te zoeken. De belofte om Griekenland en Italië te ontlasten door vluchtelingen over te nemen, wordt amper ingelost. Italië wordt nu overspoeld door vooral economische migranten die na achterlating van een vingerafdruk rechtstreeks de illegaliteit en de prostitutie in wandelen. Dat dit niet alleen een probleem van Italië is maar ook voor Europa, toont de reactie van Oostenrijk. Dat gooide deze week eenzijdig de grens op slot, net als vorig jaar op de Balkan gebeurde als reactie op de vluchtelingenstroom vanuit Griekenland. Dit laat zien dat het vijf voor twaalf is.

Europa moet een einde maken aan illegale migratie, maar met louter defensief beleid gaat dit niet lukken. Alleen maar hoge muren bouwen, leidt tot nog wanhopiger smokkelroutes. Pleiten voor opvang in de regio vraagt ook om ruimhartige bijdragen. Afrikaanse landen zullen in ruil voor hun medewerking aan het terugnemen van migranten niet alleen meer ontwikkelingsgeld eisen, maar ook ruimere mogelijkheden om legaal in Europa te werken of te studeren. Het zou verstandig zijn als Europa deze eisen niet opneemt als voetnoot om snel weer te vergeten, maar als leidraad neemt voor een realistisch, duurzaam migratiebeleid voor de toekomst.

In de tussentijd moet Europa te hulp schieten in de zogenoemde hotspots op de Griekse eilanden en Sicilië. Die moeten zodanig worden ingericht dat oorlogsvluchtelingen kunnen worden gescheiden van economische migranten zodat die laatsten direct kunnen worden teruggestuurd. Met een krachtig signaal van Europa zullen economische migranten - en smokkelaars - worden ontmoedigd en kan het draagvlak voor het opnemen van 'echte' vluchtelingen wellicht worden hersteld. Maar dan moet Europa zich wel aan zijn beloften houden en er wat voor teruggeven.