'Er moet geïnvesteerd worden in langdurig, fundamenteel en onafhankelijk onderzoek.'
'Er moet geïnvesteerd worden in langdurig, fundamenteel en onafhankelijk onderzoek.' © THINKSTOCK

Hoogwaardige wetenschap in het geding door valorisatie-beleid staatssecretaris Dekkers

Op de bres voor fundamenteel wetenschappelijk onderzoek

De nieuwe plannen die staatssecretaris Dekker voor de wetenschap heeft, zijn niet zo verstandig.

Het is alsof je op je telefoon met Tinder zoekt naar een blonde, lange vrouw en ineens staat er een kleine, donkere schone voor je neus die de liefde van je leven blijkt. Serendipiteit. Iets nuttigs vinden waarnaar je totaal niet op zoek was.

Het gebeurt ook in de wetenschap. Penicilline is ontdekt door Alexander Fleming, die tijdens het opruimen van zijn laboratorium zag dat er op een plek met veel bacteriën een schimmel was ontstaan, maar ook dat er rondom de schimmel ineens een schone zone was. Dat gegeven is de basis voor een medicijn dat miljoenen mensen heeft genezen. Röntgenstraling, lsd, radioactiviteit en viagra zijn het gevolg van deze serendipiteit.

Wetenschapsbeleid

Tijd ontbreekt om onderzoek te doen dat leidt tot toevallige doorbraken

Wetenschappelijke doorbraken zijn bijna altijd het resultaat van lang en langdurig, vaak fundamenteel onderzoek, met tussendoor mislukkingen en soms een toevalstreffer door serendipiteit.

Wat is het probleem? Het wetenschapsbeleid van het kabinet-Rutte-Asscher maakt zowel het hard en lang zoeken als serendipiteit steeds moeilijker. Hierdoor blijven mogelijke wetenschappelijke doorbraken achterwege en stagneert de wetenschap. Tijd ontbreekt simpelweg om het onderzoek te doen dat leidt tot bewuste dan wel toevallige doorbraken. Wetenschappers zijn veel te veel tijd kwijt aan minder nuttig, maar sneller onderzoek, bureaucratie, publicatiedruk en last but not least het schrijven van aanvragen.

Nederland investeert veel te weinig in wetenschap. We zitten zowel onder het Europees gemiddelde als onder het gemiddelde van de 30 rijkste landen ter wereld (OESO). Daar komt bij dat er steeds minder geld is voor langdurig, fundamenteel en onafhankelijk onderzoek. Een steeds groter deel van het wetenschapsgeld gaat naar kortlopend en toegepast onderzoek, dat vaak in samenwerking met bedrijven gebeurt.

Deze commercialisering en groeiende afhankelijkheid leiden tot excessen, zoals gekleurde wetenschap. De commercialisering veroorzaakt door een tekort aan langdurig fundamenteel en onafhankelijk onderzoek stagnatie. Bovendien is het funest voor het geloof in de betrouwbaarheid van wetenschappelijk onderzoek.

Valorisatie

Staatssecretaris Dekker presenteerde deze week nieuwe plannen voor de wetenschap. Hij wil de mogelijkheid creëren om ook bij bedrijven te kunnen promoveren en wil meer aandacht voor de zogenoemde valorisatie, het tot maatschappelijk nut maken van wetenschap.

Beide plannen klinken mooi, maar zijn dat niet. Uiteraard: we moeten wetenschap tot maatschappelijk nut maken. Maar dan moet het eerst maatschappelijk nuttig zijn.

De vindingen waarvoor Ben Feringa de Nobelprijs kreeg, zijn het resultaat van vele jaren fundamenteel onderzoek

Het onderzoek van Ben Feringa is een goed voorbeeld. Hij won eind 2016 de Nobelprijs voor zijn baanbrekende vindingen, zoals de nanomotor. Deze doorbraken zijn het resultaat van vele jaren fundamenteel onderzoek. Over nog meer jaren kunnen nanomotortjes de doorbraak zijn in de behandeling van bijvoorbeeld kanker. Maar dan moet er wel geïnvesteerd worden in langdurig, fundamenteel onderzoek. Ben Feringa pleit dan ook voor een miljard voor fundamenteel onderzoek en heeft zich in het FD zeer kritisch uitgelaten over de plannen van staatssecretaris Dekker.

Dekker wil dat wetenschappers trouwen en kinderen krijgen voordat ze de kans hebben gehad de ware te vinden. Een huwelijk met de ware is vaak slimmer dan trouwen met een Tinder-date die het toch niet helemaal voor je is, omdat je nou eenmaal snel resultaat wilt. Wij pleiten daarom voor de zoektocht van de wetenschapper naar de ware. En ja, dan stoot je weleens je neus. Maar uiteindelijk is het het waard. Daarom moet er geïnvesteerd worden in langdurig, fundamenteel en onafhankelijk onderzoek. De doorbraken die daaruit voortkomen moeten natuurlijk zo breed mogelijk maatschappelijk worden ingezet.

Een huwelijk met de ware is slimmer dan trouwen met een Tinder-date

Vertrouwen

Juist in tijden van groeiend cynisme moeten we zorgen dat gekleurd en onbetrouwbaar onderzoek het vertrouwen in de wetenschap niet kan ondermijnen. Het is de wetenschap die ons verder kan brengen. Het is de wetenschap die kan zorgen voor doorbraken in onderzoek naar klimaat, energie, medicijnen, maar ook naar de samenleving. Juist nu moeten we nieuwe wetenschappelijke doorbraken mogelijk maken. Dus op de barricaden voor de onafhankelijke wetenschap (en de liefde)!

Sandra Beckerman, kandidaat-Kamerlid SP en universitair docent RU Groningen. Jasper van Dijk, SP-Kamerlid, woordvoerder wetenschappelijk onderwijs.

Volg en lees meer over:

Reacties (12)

U hebt javascript nodig om een reactie achter te laten.
Plaats een reactie Nog 600 tekens
  • JHV -
    Op zich grotendeels eens met het artikel. Maar ik heb wel een grote bedenking bij alle mooie resultaten die het NL fundamenteel onderzoek kan opleveren. Er bestaat een grote prestatiedruk op de onderzoekers dat resulteert in grote publicatiedwang. Nederlandse onderzoekers publiceren zoveel ins en outs van hun werk dat straks als er echt maatschappelijk relevante resultaten zijn anderen er mee aan de haal gaan. Die anderen zijn vooral kapitaalkrachtige instituten buiten NL. Op die manier profiteren b.v China en anderen van "ons" fundamenteel onderzoek.
  • Heraclitus -
    Ach ja, de SP en "wetenschap". De antibiotica van Alexander Fleming werken nauwelijks meer. Dus hoe zit het nu met dat "langdurig, fundamenteel en onafhankelijk onderzoek"? En wat is trouwens "wetenschappelijk onderzoek"? Geldt dat alleen maar de bèta"wetenschap" of ook de wat mij betreft veel relevantere alfa"wetenschap"? Hoe heet een professor "liefde"? En wat is "Tinder"?
  • Konali -
    @jefcooper Bedankt voor je reactie. Wetenschappers vinden het Higgsdeeltje, zwaartekrachtgolven enz. Draagt dat bij - samen met verstrengeling(?) - aan het vinden van andere beschavingen? Is dat het doel? Dat wist ik niet! Ik dacht dat ze uiteindelijk het Doel en de Zin van het leven gingen vinden.
  • Blutch1 -
    Het basisonderwijs in een keurslijf dwingen, stapelen van studies bemoeilijken, wetenschap laten afhangen van korte termijn voordelen. Dan willen we straks eten en is het tafelzilver weg. Wetenschap hoeft helemaal geen direct maatschappelijk doel te dienen. Vindingen of ontdekkingen kunnen mogelijkheden openen waarvan we nog geen idee hebben.
  • Brrrt -
    Helemaal mee eens, het door Dekker voorgestelde beleid zorgt voor trend-volgers, terwijl we juist trendsetters nodig hebben
  • jefcooper -
    konali De wetenschap die ons de grootste vooruitgang bracht was maatschappelijk volstrekt irrelevant op het moment van ontstaan. Wat hebben we aan verstrengeling, misschien een twintig of meer jaar geleden ontdekt ? Delftenaren zijn nu doende computers te bouwen die, als het lukt, gebaseerd op verstrengeling, elke computer van nu een telraam zal doen lijken. En dan hoop ik dat verstrengeling het ons mogelijk zal maken contact te leggen met beschavingen in het heelal op honderden of meer lichtjaren afstand.
  • Amazigh Warzazat -
    Ik denk dat je bij valorisatie meer bij het HBO moet wezen. Het vergeten kindje van de politiek dat nu tot een diplomafabriek is verworden. Het zou ideaal zijn als universiteiten en hogescholen op dat gebied samenwerken. Onderzoeken die liggen te verstoffen bij de universiteiten kunnen door hogescholen op de markt gebracht worden. Goed voor het onderwijs, wetenschap en economie. Onderzoekers moet je niet lastig vallen met verkooppraatjes want dan krijg je gebakkenlucht en geen wetenschap.
  • Maizenahenkie -
    Alweer een VVD-er die het niet gied doet. Minister van der Steur moest weg, staatssecretaris Eric Wiebes maakt er bij de Belastingdienst ook al een potje van en begint Sander Dekker, VVD, ook al te glijden. Misschien het volgende kabinet toch maar eens zonder VVD.
  • frank§vrij -
    dus meer onderzoek zonder directe relevantie. Maar dat kost geld, zo kosten sommige aparaten al gauw 1 miljoen, en salarissen idem dito. En dat geld raakt op, verstrikt in de kapitalistische maalstroom. In feite ben ik voor veel meer onderzoek, maar dan moet het veel goedkoper en uit het keurslijf. Dat gaat echter nauwelijks onder de huidige omstandigheden.
  • Konali -
    Wetenschap moet bedreven worden met een maatschappelijk doel. Ik denk aan de medische wetenschap, aan alternatieve energievoorziening, voedselvoorziening, armoedebestrijding. Maar welk doel dient dat kostbare gestaar in de ruimte, het kostbare gereis door de ruimte, het kostbare gegraaf in de grond en gegraaf in de materie? Wat hebben we aan zwaartekrachtgolven, wel of geen zwarte gaten, wel of geen mogelijkheden om op mars te wonen, aan nog dodelijkere wapens?