De schrijver W.F. Hermans, uiterst links, speelt piano.
De schrijver W.F. Hermans, uiterst links, speelt piano. © Rechtenvrij

Hervorm de literatuurlijst

De literatuurlijst heeft een nieuw pad nodig dat door de tuin van de Nederlandse literatuur kronkelt, betoogt schrijver Erik Raschke.

Waarom heb ik Nederlandse schrijvers in mijn hoofd en mijn studenten niet?

Wanneer mijn studenten mij vertellen dat ze niet van Nederlandse literatuur houden, ben ik, als Amerikaans auteur en docent, altijd een beetje geschokt. Ze spreken over Nederlandse literatuur met dezelfde walging die ze normaal voor traditionele religie reserveren. 

Elke dag als ik door de Pijp naar huis fiets, zie ik de bedelaars van Bordewijk in stapels weggegooide groenten graaien en zie ik Nescio's kinderen spelen, schreeuwend langs de kanalen. Waarom heb ik deze Nederlandse schrijvers in mijn hoofd, maar mijn studenten niet?

Max Havelaar en Moby Dick

Hermans en Nooteboom onderwezen me in de sierlijke nuances van het land

Toen ik hier acht jaar geleden heen verhuisde, ben ik me meteen gaan verdiepen in de Nederlandse literatuur. Terwijl mijn inburgerings- en taalcursus de Nederlandse culturele ziel overal uit zoog, bliezen schrijvers als W.F. Hermans en Cees Nooteboom nieuw leven in mijn begrip van Nederland. Ze onderwezen me in de schoonheid, complexiteit en sierlijke nuances van het land.  

Ik worstelde me met moeite door Max Havelaar heen, precies zoals toen ik Moby Dick voor het eerst las. Multatuli vereist een bepaalde Nederlandse wijsheid, cultureel en intellectueel, die geen enkele tiener of nieuwe immigrant verplicht zou moeten proberen te doorgronden. Jaren later was ik bij een lezing over de metaforen in Max Havelaar en werd ik bevangen door een warm begrip van het briljante werk, dat eerder volledig aan me voorbij ging.   

In Amerika proberen populisten al jaren om Shakespeare uit het curriculum te gooien. Ze vinden het te highbrow, maar Shakespeare schreef voor ongeletterden en boeren. Mijn Haitiaanse en Dominicaanse middelbare schoolleerlingen in de Bronx in New York vonden Shakespeare geweldig. Hamlets moeder die met zijn oom naar bed ging was herkenbaar voor ze, Othello's multiculturele liefde die eindigt in wantrouwen en moord, het was allemaal verwoven met hun eigen ervaring als immigrant.  

Shakespeare is niet gemaakt om gelezen en bestudeerd te worden, maar om te bekijken, dus we keken eindeloos veel versies, lachten om de obscene en schunnige personages, en uiteindelijk scoorden mijn leerlingen, waarvan veel in gangs zaten, niet alleen hoge cijfers maar leerden ze Elizabethaans drama te waarderen.

Onderwijs zonder gloed

Bakker sprak afwijzend over de Nederlandse literatuur, bijna als een herstellend katholiek

Literatuur wordt vaak net zo onderwezen als wiskunde, of geschiedenis, zonder die prachtige intellectuele en emotionele gloed die je krijgt van lezen. Kluun heeft gelijk dat het debat geopend moet worden rondom de literatuurlijst, maar ongelijk over hoe breed de criteria moeten zijn. Literatuur gaat over inzicht en openbaring en als vader zou ik erg bezorgd zijn als mijn kinderen 'Fifty Shades of Grey' openbarend zouden vinden.  

Jaren geleden was ik was zo onder de indruk van het werk van Gerbrand Bakker dat ik hem schreef en tot mijn verbazing zei hij toe tot een interview. We brachten een middag samen tuinierend door. Tijdens de lunch sprak ook hij soms afwijzend over de Nederlandse literatuur, bijna als een herstellende katholiek. Maar langzaamaan, toen ik de Nederlandse klassiekers waar ik van hield over tafel gooide, gaf hij toe hoeveel hij van ze hield en hoe ze hem beinvloed hebben.  

Op school had hij zich gespecialiseerd in tuinpaden, en hij vertelde me dat een pad je niet alleen van de ene kant van de tuin naar de andere moest brengen, maar dat het je reis beter moest maken, je langs de schoonheid onderweg moest leiden. Misschien is dat alles wat de literatuurlijst nu nodig heeft, een nieuw pad dat door de tuin van de Nederlandse literatuur kronkelt.     

Erik Raschke is schrijver en essayist.

Volg en lees meer over:

Reacties (6)

U hebt javascript nodig om een reactie achter te laten.
Plaats een reactie Nog 600 tekens
  • junoasahi -
    Johan Cruyff schoot in z'n anti-rook reclame een pakje sigaretten aan flarden.ben benieuwd wat W F Hermans gedaan zou hebben,mocht hij op de hoogte zijn geweest van de gevaren van roken.
  • Alle nicknames zijn al in gebruik -
    Om mijn (niet-Nederlandse) echtgenote te parafraseren: "Als je er op staat alleen in een kleine vijver te vissen, zul je vieze kleine beestjes moeten eten of honger lijden". Als men perse verplicht literatuur moet onderwijzen op de middelbare school, onderwijs dan literatuur, en niet 'Nederlandse literatuur'. Ik kan moeilijk geloven dat u Multatuli, een auteur die alleen van historische betekenis is, vergelijkt met Melville, de geestelijk vader van een van de meest invloedrijke werken over het thema wraak.
  • PierreB -
    Een boekenlijst is echt uit de tijd. Ik heb misschien wel honderd boeken moeten lezen voor Nederlands, Engels en Duits. Ik kijk er nooit meer naar. Waar ik nog wel eens naar kijk zijn de sf-boeken (Engels) die destijds niet als literatuur werden aangemerkt. Daarvan heb ik er honderden gelezen. Boeken lezen is prima als je er van houdt, maar zou niet verplicht moeten zijn. We leven in een tijdperk van beelden en digitale informatie. Misschien is een filmlijst interessanter en nuttiger. Weg met de boekenlijst!
  • Theofiel Boemerang -
    Je kunt natuurlijk weer de obligate praatjes over bevlogen leraren houden. Misschien zit daar nog wel wat in ook, maar uiteindelijk moet een boek het op eigen kracht redden. Wat wel zou helpen is wat minder zelfhaat in de Nederlandse ziel en veel meer achting voor de eigen taal. Nederlanders beleven geen plezier aan hun eigen taal en schakelen zonder noodzaak over op een soort Engels. W.F. Hermans, hierboven aan de piano, heeft zich daar bij leven wild aan geërgerd. Ook Nederlands sprekend worden vaak Engelse woorden ingezet wanneer er wel drie of vier goed Nederlandse woorden voorhanden zijn.
  • x10 -
    Op het gymnasium hadden we geen literatuurlijst. Je mocht lezen wat je wilde, en hoeveel je wilde. Gemiddeld hadden alle kinderen in de klas veel meer gelezen dan de kinderen op scholen met een verplichte lijst van 20 of 30 boeken. En dat was mooi.
  • ReMe -
    Maar vooral: bezielde docenten Nederlands, die geschiedenis, cultuur en literatuur weten te verbinden. Ik had zo'n docent; Kees Fens.