Gehoorzaamheid afdwingen is geen opvoeden, maar dresseren
© THINKSTOCK

Gehoorzaamheid afdwingen is geen opvoeden, maar dresseren

In plaats van verwende kinderen een corrigerende tik te verkopen, moeten we kijken naar waar dit gedrag vandaan komt. 'In onze maatschappij staat het nastreven van persoonlijk geluk centraal. Samenwerking en medeleven zijn steeds minder vanzelfsprekend.'

Als je je kind niet direct en zonder omhaal de mond snoert, desnoods met harde hand, ben je een anti-autoritaire hippie die alles maar goed vindt

Met verbazing heb ik het opiniestuk van Lester Hoekstra 'Leer kinderen dat krijsen niet helpt' gelezen. Niet dat dit soort stukjes uniek zijn - met de regelmaat van de klok verschijnt een expert of politicus op het toneel die meent dat ouders strenger moeten opvoeden. Jeugdcriminaliteit, verwende kinderen die geen 'nee' accepteren, gillende kleuters: als ouders maar beter/strenger opvoeden, zou er geen vuiltje meer aan de lucht zijn.

Volgens Hoekstra moeten ouders het gekrijs van hun kind direct staken, desnoods met een corrigerende tik. Het kind moet volgens Hoekstra 'alleen doen wat er van hem gevraagd wordt'.

Om zijn argumenten kracht bij te zetten, maakt Hoekstra gebruik van een drogreden: als je je kind niet direct en zonder omhaal de mond snoert, desnoods met harde hand, ben je een anti-autoritaire hippie die alles maar goed vindt. Dit is een valse tegenstelling en een stropop bovendien. Tussen alles maar goed vinden en autoritair goed gedrag afdwingen, ligt nog een hele wereld die Hoekstra voor het gemak negeert.

Hoekstra lijkt een typische behaviorist met slechts oog voor het zichtbare gedrag. Gretig uit de Skinnerbox graaien, maakt hem nog geen expert op het gebied van de opvoedkunde. B.F. Skinner was de aartsvader van het behaviorisme, de gedragsmatige aanpak waarbij door middel van conditioneren gedrag gemanipuleerd kan worden. Skinner voerde zijn experimenten uit op ratten en niet op kinderen, en dat maakt het alleen maar wranger.

Individualistische samenleving

Kinderen groeien op in kleine kerngezinnen, als individuen, in plaats van deel uit te maken van een bredere sociale groep

Juist nieuwe inzichten en recent wetenschappelijk onderzoek op het gebied van straf geven, de time-out of de corrigerende tik, wijzen in tegengestelde richting. Kinderen leren door sensitief en met begrip behandeld te worden en blijken - zoals ik eerder in deze krant heb betoogd -  juist zeer weinig te leren van straf en corrigerende tikken die vaak meer schade dan goed doen.

Wanneer we het probleem van 'verwende' kinderen goed willen analyseren, moeten we kijken naar wat het echte pijnpunt is. Geweldserupties in de openbare ruimte of agressie tegen hulpverleners: de vinger wijst al snel naar de ouders. En dat terwijl de oorzaak van die problemen volgens een groeiende groep wetenschappers juist op een totaal ander vlak ligt. In onze maatschappij is samenwerking en medeleven steeds minder vanzelfsprekend. We zijn erg op onszelf gericht, het nastreven van persoonlijk geluk is belangrijk. Kinderen groeien op in kleine kerngezinnen, als individuen, in plaats van deel uit te maken van een bredere sociale groep. En juist dat laatste is een probleem. Sociologen wijzen erop dat kinderen sociaal gedrag juist leren door veel met anderen in aanraking te komen.

Sarah Blaffer Hrdy bijvoorbeeld spreekt in haar boek 'Een kind heeft vele moeders' over het verdwijnen van dat sociale gevoel in de samenleving. Onze voorouders leefden in hechte sociale groepen en opvoeden gebeurde niet alleen door de ouders, maar door de hele stam. Hrdy wijst in haar boek op de gevaren van onze individualistische samenleving. Zij stelt dat empathie en wederzijds begrip langzaam uit onze samenleving zullen verdwijnen wanneer we kinderen niet die sociaal rijke omgeving bieden. Een probleem dat ouders in hun eentje niet kunnen oplossen door strenger op te voeden.

I say 'jump', you say 'how high?' is geen opvoeding; het is dresseren

Nu kun je van Hoekstra's aanpak  - als je kind niet doet wat je zegt, sla je het desnoods - van alles zeggen, maar met empathie en sociaal leren heeft het weinig van doen. I say 'jump', you say 'how high?' is geen opvoeding; het is dresseren. Kinderen ontwikkelen zich door duidelijke, maar sensitief gestelde grenzen, waarbij er voldoende begrip is voor het kind en de behoefte achter het gedrag. Kinderen hebben daarbij een beetje ruimte nodig om te kunnen oefenen met sociaal gedrag. Op die manier zullen ouders natuurlijk gezag hebben, waarbij het kind op basis van vertrouwen in plaats van angst, kan en wil leren.

Een kind de mond snoeren en afdwingen dat het blind moet gehoorzamen is een archaïsche kijk op kinderen die net zo goed in het verleden thuis hoort, als de door Hoekstra's aangehaalde anti-autoritaire opvoeding.

Gabriëlle Jurriaans is journalist en mede-oprichter van het ouderplatform Kroost.org

Volg en lees meer over:

Reacties (20)

U hebt javascript nodig om een reactie achter te laten.
Plaats een reactie Nog 600 tekens
  • jevers -
    Wij hebben 2 kinderen. Nu volwassen. Totaal tegenovergestelde karakters. Toch zelfde omgeving, zelfde ouders. De een deed altijd meteen wat je zei. Niet uit angst maar dat zat gewoon in het karakter. Vond dat leerzaam. De ander van heel kleins af aan deed juist altijd het tegenovergestelde en had correctie nodig -nooit met slaan, wel dwingend-. Vaak ook voor de eigen veiligheid! Zat ook in karakter. Moest duidelijke grenzen gesteld en dat werkte prima. Gaf houvast en vrolijkheid. Ze konden het uitstekend met elkaar vinden en hebben nooit gekrijst. Waren altijd vrolijk zelf aan het spelen.
  • Noorderweg -
    leer kinderen op tijd dat het individualisme niet de weg is.
  • Mme Juul -
    Brave gehoorzame kinderen ontwikkelen inderdaad geen intrinsieke motivatie om met ouders mee te werken, zij doen dit alleen omdat ze bang zijn voor straf. Dit is ongeveer wat die schrijver van de Mars en Venus boeken zegt in zijn versie "Children are from heaven" Ondanks de vele herhalingen vond ik de strekking van zijn boek een welkome richtlijn in de positieve benadering van mijn kinderen. Misschien zou Mark Rutte en zijn hele achterban eens de moeite moeten nemen zo'n boek te lezen. Ook voor volwassenen geldt dat strenger straffen en hogere boetes geen fijnere samenleving creëren.
  • TvanO -
    Mw Jurriaans heeft gelijk: het is een maatschappelijk verschijnsel. Samenwerken is uit, individuele expressie is in. Maar zij spreekt zichzelf wel een beetje tegen. Vrijwel alle gedrag is aangeleerd, dus dat irritante krijsen ook. Samenwerken noch individuele expressie zijn gedragingen die direct worden overgedragen; het zijn verzameltermen voor kleine stukjes gedrag die worden aangeleerd of/en gecorrigeerd. Jawel je mag je eigen vel papier volkalken, nee je mag niet krijsen. Dat aanleren/corrigeren kun je 'dressuur' noemen, nogal een emotionerende term. Je kunt het ook 'opvoeden' noemen.
  • D.v.L. -
    Je kunt proberen een antwoord te geven op zijn of haar vragen. Ik zou naar beste weten een eerlijk antwoord geven en als ik dat niet weet dan vertel ik het kind dat ik op zoek ga naar het antwoord. Halfbakken antwoorden, de hele dag zo'n telefoon aan je kop lijkt mij ook geen oplossing. Wees eerlijk met jezelf zodat je ook tegenover je kind geloofwaardiger word.
  • AnneliesH -
    Krijsende kinderen zijn onverdraaglijk irritant, voor ouders, omgeving, maar vooral voor zichzelf. De ouders die bang zijn, door te corrigeren de tere kinderziel te beschadigen, hebben er geen probleem mee het gedrag alsnog met ritalin bij te schaven. Want het etiket ADHD is dan een uitkomst. Probeer zelf eens heel de dag te krijsen en je daarbij te concentreren, op te letten in de klas, of een gesprek te voeren. Gaat niet. Leer je kind daarom op een normale toon te praten. Hij zal zich een stuk beter voelen.
  • jevers -
    PaulGroot. Inderdaad! De les is: volg je eigen weg en luister vooral niet naar 'opvoedingsdeskundigen'. Je weet zelf als geen ander wat het karakter van je kind is en daaraan pas je je opvoeding naar eigen inzicht aan.
  • PaulGroot -
    Zowel Hoekstra als Jurriaans heeft gelijk. Ze bekvechten zoals sociologen dat doen, en maken dezelfde fout. Ze gaan er vanuit dat hun keuze voor de harde- resp. de zachte-lijn fundamenteel is en dus absoluut waar. Het punt is dat omgevingsfactoren en -omstandigheden de nodige actie van ouders bepalen, alsmede sociale, fysieke, psychische en intellectuele kenmerken van het op te voeden kind. Elk kind is anders en elke omgeving eveneens. Het is al moeilijk voor pedagogen om overeenstemming te bereiken, laat staan voor ouders die doorgaans niet jarenlang voor kinderopvoeder hebben gestudeerd.
  • jevers -
    Alleen de titel al; gehoorzaamheid afdwingen is geen opvoeden maar dresseren. Je kan ook stellen: grenzen stellen is belangrijk voor de veiligheid van je kind. Klinkt heel wat logischer en positiever. Kinderen leren wat ze in bijzijn van anderen wel mogen doen en wat niet -ook daar grenzen stellen- maakt juist hele sociale mensen van ze.
  • jevers -
    Voorbeeld; op de bank willen springen. Moet je dat maar goed vinden? Ik leer ze dat een bank is om op te zitten. Op de grond kan je springen. Lades en kasten niet aankomen, kunnen gevaarlijke dingen in liggen. Het speelgoed is er voor jou en daar mag je mee spelen. Kopjes op tafel afblijven, kan heet spul inzetten, je hebt je eigen beker. Al wil het nog zo graag, er zijn een hoop dingen waar een klein kind - 1 a 2 jaar- van af moet blijven alleen al voor de eigen veiligheid. Als je die grenzen al heel jong duidelijk stelt heb je nooit een krijsend, bang kind.