Geef de patiënt niet de schuld van zijn ziekte
© Jaap Scheeren

Geef de patiënt niet de schuld van zijn ziekte

Onzinnige uitspraken over leefstijl en preventie maken de patiënt - in plaats van pechvogel - tot dader.

'Zo'n 70 procent van de ziekten is een gevolg van onze leefstijl. Toch wordt maar 4 procent van het budget voor gezondheidszorg uitgegeven aan preventie.'

Steeds vaker worden we met deze onzin om de oren geslagen. Zo vaak zelfs, dat het niet meer nodig lijkt deze boude uitspraken van uitleg te voorzien. Ook de lezer van een kwaliteitskrant wordt niet gespaard, bovengenoemd citaat stond te lezen in het Volkskrant Magazine van 6 februari.

Maar 70 procent van welke ziekten? Van prostaatkanker, van dementie, van diabetes, van ingegroeide teennagels, van griep? En wat is onze leefstijl? Roken, drinken, onveilig vrijen, rust, reinheid en regelmaat, fietshelmen? En wat bedoelt men hier met preventie? Screenen op depressie, tandenpoetsen tegen gaatjes, autogordels, de fiets pakken in plaats van de auto?

Eigen schuld

Ben je ziek? Zeventig procent van de ziekten is het gevolg van onze leefstijl, dus je zult het wel zelf gedaan hebben.

Naast het feit dat het onzinnige uitspraken zijn, zijn zulke ferme uitspraken ook schadelijk. Het maakt de patiënt tot dader. Ben je ziek? 70 procent van de ziekten is het gevolg van onze leefstijl, dus je zult het wel zelf gedaan hebben. Eigen schuld dikke bult! Wat kan een depressieve patiënt daarmee? En die man met prostaatkanker? Wat moet de dokter hen in de spreekkamer vertellen? Dat ze moeten gaan joggen? Dat ze gezond moeten gaan eten? Dat ze hun lot in eigen hand moeten nemen? Dat ze het zelf hebben gedaan?

Het is dezelfde boodschap die we tot voor kort in de kerk meekregen: 'we zijn allen onbekwaam tot enig goed en geneigd tot alle kwaad'. Alle narigheid is het gevolg van onze eigen zonden. Dat geloof lijken we te hebben ingeruild voor het geloof in leefstijl en preventie. Bijna alle ziekten zijn het gevolg van leefstijl, we hadden ze dus kunnen voorkomen. We hebben het allemaal zelf gedaan.

Uit de luie stoel

Wat gezondheidsgoeroes ons ook willen doen geloven, het leven is maar zeer beperkt maakbaar

Het eerste wat veel patiënten dan ook zeggen na de diagnose kanker is: 'Maar ik ga vechten, hoor, ik krijg die kanker wel klein.' Leefstijl zo'n prominente rol geven in gezondheid, voedt de illusie dat het leven maakbaar zou zijn. Veel ziekten zijn gewoon het gevolg van domme pech. Daar helpt geen lieve leefstijl aan. En het leven is dus maar zeer beperkt maakbaar. Wat gezondheidsgoeroes ons ook willen doen geloven.

Dit nieuwe geloof heeft zijn tijd mee. Immers, de verzorgingsstaat heeft zijn beste tijd gehad; we leven nu in een participatiesamenleving! We horen het de koning nog zeggen in zijn troonrede van 2013. Iedereen moet uit z'n luie stoel. Er wordt niet meer voor ons gezorgd, we moeten zelf aan de slag.

Leefstijl en preventie worden zo vaak in dezelfde zin genoemd, dat de een voor de ander ingewisseld lijkt te kunnen worden. Preventie = leefstijl = eigen verantwoordelijkheid. En het is iets geworden als wereldvrede, je kunt er eenvoudigweg niet tegen zijn. Voorkomen is toch beter dan genezen? Maar is het nu echt wel allemaal zo eenvoudig?

Ontferming

Als we op deze weg verder gaan, doemen de grenzen van onze solidariteit op

Gaan we op deze weg verder dan doemen de grenzen van onze solidariteit op. Want waarom zou je solidair zijn met mensen die hun eigen ziekten op hun geweten hebben? Die gedachte tast de solidariteit aan tussen jong en oud, arm en rijk, gezond en ziek. Dat moeten we niet willen.

Het gaat bij ziekten en gezondheid zelden om eenvoudige verbanden. Laten we niet doen of het allemaal heel eenvoudig is. Leefstijl is belangrijk. Daar mogen we mensen binnen en buiten de spreekkamer op wijzen. Maar laten we niet doorslaan en de patiënt tot dader maken.

Laten we daarentegen proberen Nederland gezonder te krijgen door gezonde keuzen aantrekkelijker te maken. En laten we over wie toch patiënt wordt vooral met ontferming bewogen blijven!

Pieter Barnhoorn is huisarts


Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Volg en lees meer over:

Reacties (39)

U hebt javascript nodig om een reactie achter te laten.
Plaats een reactie Nog 600 tekens
  • ir. Hans R. van der Woude -
    Jevers, aanpakken en tijdens de verbouwing blijft de winkel open, met uitzondering van zware gevallen.
  • jevers -
    Pas sinds 2007 is er enige controle in EU gekomen over de vele tienduizenden chemische stoffen die de wereld over gaan en overal in gebruikt worden door de totstandkoming van Reach. Niet alleen asbest, nicotine maar zoveel schadelijke stoffen. Arseen in geïmpregneerd hout. Was ook allang bekend dat het schadelijk was. Nog niet lang verboden. De auto industrie heeft vele jaren verduurzaming tegengehouden. Gifstoffen in de land en tuinbouw. Gif spuiters op het platteland worden niet oud. Bodemwater verontreiniging en dus gevaar voor drinkwater. Oppompen kipfilet met chemisch spul. Enz.
  • ir. Hans R. van der Woude -
    Jevers, nee, het doel is niet om bedrijven gemakkelijk weg te laten komen met schade die aan de gezondheid van werknemers wordt toegebracht. Mensen lopen zeker gezondheidsrisico's, maar dat is niet omdat dat bij het ondernemen hoort, maar omdat oplossingen niet eenvoudig zijn. Er is immers ook het brood van werknemers mee gemoeid. Ernstig zijn de zaken waar men niet daadkrachtig durfde te zijn waar dat wel geboden was, bijv. bij asbest, tabak en oplosmiddelen in verven.
  • C07 -
    Ik ben het 100% eens met Pieter Barnhoorn. Het probleem wordt voornamelijk veroorzaakt door commerciële gezondheidsgoeroes en 'therapeuten' die ongegronde gezondheidsclaims doen en valse hoop verkopen. Journalisten plaatsen veel te graag juichende advertorials over commerciële nieuwe behandelwijzen. Zorgverzekeraars vergoeden alternatieve behandelwijzen en vergemakkelijken daarmee deze gang naar commerciële behandelaars. Goede preventie op het gebied van gezondheid zou moeten beginnen met de invoering van het verplichte vak gezondheidsleer op alle scholen.
  • Joris Schenk -
    Mooie genuanceerde reactie. Het is een beetje pech hebben maar ook heel veel opletten dat je goede keuzes maakt voor jezelf en je omgeving. Belangrijk is om te beseffen wat je hebt als je gezondheid goed is.
  • jevers -
    Een vriend, die zeer gezond leefde, niet roken, niet drinken en veel bewegen, kreeg al op jonge leeftijd kanker. Heeft uiteindelijk gelukkig nog heel wat jaren geleefd maar is toch niet oud geworden. Een familielid zelfde. Leefde zeer gezond. Stierf nog voor zijn dertigste aan kanker. Het is niet alleen de levensstijl maar ik denk dat een belangrijke rol hier in is dat er ontzettend veel schadelijke stoffen geproduceerd en gebruikt worden, dus om ons heen zijn en bij ons naar binnen komen. De industrie verdient eraan en komt daar mee weg en de slachtoffers betalen.
  • lamong -
    Wat in mijn beleving de essentie van een gezonde levensstijl is, is dat mensen zich ervan bewust worden dat de eigen gezondheid de eigen verantwoordelijkheid is, niet die van artsen, van voedingsmiddelenindustrie of de supermarkt. Ik denk dat het gros van de Nederlanders als (excusé le mot) kip zonder kop leeft, getuige het overaanbod aan bewerkte voeding in de supermarkt. Ik zou wel eens onderzoek willen zien naar de tijd, aandacht en feitelijk gedrag van mensen t.a.v. de eigen gezondheid versus het 'zorgen' voor andere dingen in het leven. Ik denk dat de gezondheid er bekaaid van af komt.
  • kidmort -
    Ik ben het geheel eens met Pieter Barnhoorn! Het leven is nu eenmaal de meest dodelijke ziekte...
  • Kristel_ -
    Toen mijn vader gediagnosticeerd werd met kleincellig longkanker en hij in alle eenzaamheid en zonder het volle besef wat voor ellende hem te wachten stond, aan zijn laatste jaar begon, was het laatste waar ik op zat te wachten de eerste vaststelling van een naaste: "Had hij maar niet gerookt".
  • Dries Bos -
    "Aantrekkelijker maken om gezonde keuzes te maken" betekent dat de schuld ligt bij falende politieke besluitvorming, falende voedingsmiddelenondernemers, maar zeker ook bij falende artsen die te lui en/of te dom zijn om hun patienten adequate en dringende levensstijladviezen te geven.