De muffins met sprinkhaan zijn voor 2 euro te koop bij Albert Heijn.
De muffins met sprinkhaan zijn voor 2 euro te koop bij Albert Heijn. © AD

Gastcolumn: Bonen met sprinkhaan op je bord

Een menu van peulvruchten en insecten, met prijs- en afnamegaranties voor de teler, blijkt de beste optie voor een mondiaal mens- en milieuvriendelijk dieet, schrijft Lonneke van Genugten.

Je lamskoteletje dartelde drie dagen geleden nog in de West-Friese wei

Vroeger heette groente in een restaurant een garnituur, een mooi woord voor een hoopje doorgekookte boontjes, geribbelde schijfjes wortel en een dobbelsteentje knolselderij dat zo uit de diepvrieszak op je bord werd gestort. Tegenwoordig krijg je groente op je bord uitgeserveerd alsof het kaviaar is, door de ober aangewezen als een 'mooie biet' of een 'frisse kool', altijd 'vers van het land', 'vanochtend geoogst' en 'puur van eigen bodem' van boer Chris of boerin Anja.

Hetzelfde geldt voor het vlees. Je lamskoteletje dartelde drie dagen geleden nog in de West-Friese wei en het worstje op je borrelplank was tot voor kort een vrolijk Achterhoeks scharrelvarken. Zelf fiets ik graag naar bioboerderij De Boterbloem, waar boerin Trijntje de spruiten met een mes van de stronk snijdt waar je bij staat.

Soms vind ik die hang naar het lokale letterlijk een beetje wereldvreemd, gezien alle voedselstromen die de wereld over gaan. Denk aan de rijst die je eet, de koffie die je drinkt, en de soja in het voer van dat lammetje. Het is toch juist mooi als je als consument bijdraagt aan het economisch welzijn van boeren en producenten wereldwijd? 

Bij mijn vorige werkplek OneWorld leverde dat regelmatig discussies op over onze klimaatvoetafdruk. De foodies op de redactie pleitten voor lokaal eten, want dat vraagt minder transport en minder energie voor het verwarmen van kassen, zeker als je gaat voor groente van het seizoen. In januari eet je dan spitskool, schorseneren, koolraap. Maar soms zijn sperziebonen voor de afwisseling best lekker, en boer Abdoulaye in Senegal profiteert daarvan.

Vanuit Senegal nemen sperziebonen de boot, vanuit Kenia het vliegtuig

Wat weegt zwaarder, mens of milieu? De kerstvakantie is het jaarlijkse moment om de inboedelverzekering, de energiemaatschappij en de pensioenopbouw tegen het licht te houden. Dit jaar heb ik geprobeerd om een antwoord te krijgen op die vraag.

Nadat ik online verstrikt was geraakt in tabellen en grafieken over CO2-uitstoot en de wirwar van termen als biologisch, fairtrade en duurzaam, begon ik maar met iets simpels. Met de groente- en fruitkalender-app gedownload op mijn telefoon ging ik naar de supermarkt voor onze wekelijkse boodschappen. De biologische blauwe bessen, die dus worden gekweekt zonder gif of kunstmest, komen uit Chili. 'Vermijden', zegt de app, want de bessen gaan per vliegtuig naar Europa.

De snoeptomatenmix die zonen L. en S. er wekelijks met emmers doorheen jagen, is een 'mengsel vanuit de EU niet uit de EU afkomstige groente'. Tomaten uit Nederland mogen niet vanwege de verwarmde kas. De tomaten uit Spanje en Marokko mogen wel, want ze worden geteeld in een folietent en vervoerd per boot. Maar ja, ik kan moeilijk de helft van de emmer in de supermarkt laten staan.

Vanuit Senegal nemen sperziebonen de boot, vanuit Kenia het vliegtuig. Senegalese boontjes mogen daarom wel, die uit Kenia krijgen code rood. Toch levert transport maar iets meer dan tien procent van de totale CO2-uitstoot van de voedselproductieketen. Het meest vervuilend is de teelt zelf, zeker als dat gebeurt in verwarmde kassen en veel van de oogst wordt afgekeurd.

Ik ken nog geen restaurant waar ze een ratatouille van sprinkhanen en bruine bonen vers van de boer serveren

Ooit kreeg ik een rondleiding kreeg op de akkers van een sperziebonenbedrijf van Nederlandse origine in Kenia. Mijn romantische voorstelling van boer John en boerin Akeyo die over de groente zouden praten alsof het hun eigen kinderen waren, bleek wat naïef geweest. Geen Boer zoekt Vrouw-gevoel, maar een groot, schoon, modern, professioneel bedrijf. Net als de meeste landbouwbedrijven in Nederland, overigens.

In een klinische loods scheidden vrouwen met turbosnelheid de mooie exemplaren van bonen met afwijkende maten. Voor de meeste vrouwen was het hun eerste baan buitenshuis. Geen riant betaalde baan, maar daar werd nog over onderhandeld.

Meer dan hoever je eten moet reizen, telt wát je eet. Dat lamskoteletje, zelfs al komt het uit een wei naast je huis, is de grootste vervuiler. Vervang je rundvlees door kip op je bord, dan scheelt dat relatief meer CO2-uitstoot dan wanneer een kipliefhebber vegetariër wordt. Maar gek genoeg is een stuk kaas milieuvervuilender dan een rundvleeskroket.

Een menu van peulvruchten en insecten, met prijs- en afnamegaranties voor de teler, blijkt de beste optie voor een mondiaal mens- en milieuvriendelijk dieet. Ik ken nog geen restaurant waar ze een ratatouille van sprinkhanen en bruine bonen vers van de boer serveren, maar dat duurt vast niet lang meer.

Lonneke van Genugten is voormalig hoofdredacteur van OneWorld, houdt een blog bij over de rol van suiker in de maatschappij: www.oursugarsweetlife.com, en is deze maand gastcolumnist op volkskrant.nl/opinie.