Femke Groothuis
Femke Groothuis © Frank Paats

Femke Groothuis: 'Bedrijfsleven is bewuster van klimaatprobleem dan politiek'

De zesjesstudent is niet meer welkom bij masteropleidingen, het kabinet gaat het klimaatvonnis toch uitvoeren en de toestroom van vluchtelingen naar Europa houdt aan. Hoe kijkt Femke Groothuis, directeur van The Ex'tax Project, een denktank op het gebied van belastingen, naar het nieuws van de dag?

U zet zich in voor een systeemverandering in ons belastingstelsel, dat klinkt vrij technisch. Hoe relevant is het nieuws van de dag dan voor u?
'Wij pleiten voor een update van het belastingstelsel om deze beter geschikt te maken voor de uitdagingen van deze eeuw. Belastingen hebben een serieuze invloed op de dagelijkse beslissingen van consumenten, bedrijven en de overheid.

'De lasten op arbeid zijn nu heel hoog en dat werkt werkloosheid in de hand. Grondstoffen en natuurlijke hulpbronnen worden nou juist niet of nauwelijks belast, waardoor we die onbeperkt gebruiken. Veel nieuws heeft te maken met problemen rond de arbeidsmarkt, de economie en milieu. Dat nieuws gebruik ik om te illustreren dat er verandering nodig is. Ik ben daarom wat nieuws betreft een soort alleseter.'

Dus het eerste wat u 's ochtends doet, is de Volkskrant van voor tot achter lezen.
'Nee, sorry! Aan het eind van de middag lees ik het NRC. Gedurende de dag houd ik het nieuws vrij intensief bij via nieuwsapps en Twitter. Voor Europees nieuws check ik vaak Euractiv en ik surf graag naar Bright.nl en Duurzaambedrijfsleven.nl, met hoopvolle berichten over innovatie. Voor de grotere verbanden lees ik graag de Groene Amsterdammer.'

Wat was voor u het nieuws van de dag?
'Staatssecretaris Mansveld van Milieu heeft vandaag in Trouw gezegd dat het kabinet het klimaatvonnis van de rechter gewoon gaat uitvoeren. Tegelijkertijd gaat het kabinet in hoger beroep. Juridisch is daar natuurlijk niets mis mee. Laat ze maar tot op de bodem uitzoeken wat de verantwoordelijkheid is van de staat om haar burgers te beschermen.'

'Maar de Nederlandse politiek zit nog steeds in het stadium van klimaatontkenning. Obama is deze dagen op de Noordpool en waarschuwt daar dat we in 'big trouble' zijn als we klimaatverandering laten gebeuren. Meer droogtes, meer overstromingen, hoger zeeniveau, meer migratie, meer vluchtelingen, meer schaarste, meer conflict. 'any leader willing to take a gamble on a future like that- is not fit to lead.' Dat lijkt me een stevige boodschap voor de Nederlandse overheid.

'En dan te bedenken dat het bedrijfsleven zich allang warm loopt voor een low-carbon economy. Multinationals zoals Unilever en DSM zijn daar heel hard mee bezig.'

Hoe kan het dat het bedrijfsleven, dat toch vooral als doel heeft om winst te maken, daarin verder is dan de politiek?
'Omdat die bedrijven wereldwijd opereren en nu al de gevolgen van klimaatverandering ondervinden. Zij dragen nu al kosten door bijvoorbeeld droogtes, en zij moeten nu al beoordelen of er in de toekomst nog wel voldoende water is op de locatie waar ze een fabriek willen bouwen. Zij kijken over grenzen.'

U zat dit jaar aan tafel bij de vaste Kamercommissie van het ministerie van Financiën om advies te geven. De politiek is dus niet helemaal blind voor uw plannen?
'Gelukkig niet, maar het gaat in kleine stapjes. We moeten beseffen dat bedrijven investeren op basis van winstgevendheid en niet op basis van ethiek. Dus zonder een prijs op vervuiling gaan bedrijven niet massaal overschakelen op nieuwe technologieën en strategieën. Hoe welwillend de bedrijven ook zijn, de politiek moet de spelregels aanpassen.

'Een oproep voor een prijs op CO2-uitstoot door de Wereldbank, bijvoorbeeld, werd al door duizend bedrijven gesteund. Wij hebben de overheid een reeks voorstellen gedaan om actie te ondernemen en het belastingstelsel aan te passen aan deze uitdagingen.'

Ons huidige belastingsysteem geeft prikkels om arbeid, mensenwerk dus, zoveel mogelijk overbodig te maken

Ander nieuws: Europa kampt met een vluchtelingenprobleem. In Hongarije zijn drieduizend Syrische en Afghaanse vluchtelingen gestrand. In Nederland en andere Europese landen wordt gezocht naar manieren om de vluchtelingen op te vangen.
'Ja, ik denk dat iedereen zich daar op dit moment grote zorgen over maakt. Onze gastvrijheid zal danig op de proef gesteld worden. Maar zolang wij het beter hebben dan elders, heeft dat een aantrekkingskracht. Veel mensen zijn bang om te moeten delen, om banen en welvaart te verliezen. Met 23 miljoen werklozen in de EU is de grote uitdaging dat er banen bij komen, zodat meer mensen hier een bestaan kunnen opbouwen.'

En uw belastingplan zou daar iets aan kunnen veranderen?
'Ons huidige belastingsysteem geeft nu juist prikkels om arbeid, mensenwerk dus, zoveel mogelijk overbodig te maken. Door de hoge lasten op arbeid ligt de focus nu op het bezuinigen op arbeidskosten, bijvoorbeeld door te outsourcen naar lagelonenlanden, de inzet van mensen te minimaliseren, te robotiseren, en door te bezuinigen op de kwaliteit van dienstverlening. Dat gaat niet samen met een wereld waarin de behoefte aan werk zo groot is.

'Zolang we ons systeem niet ombuigen, zullen we moeten leren delen. Maar we kunnen beter zorgen dat de 'koek' groter wordt.

'De vluchtelingencrisis houdt trouwens ook verband met de klimaatcrisis. Dat geldt zelfs specifiek voor de vluchtelingenstroom uit Syrië. Wetenschappers stellen dat waterschaarste heeft bijgedragen aan het uitbreken van de oorlog.

'Elon Musk noemt klimaatverandering terecht the dumbest experiment in history.'

Ondertussen zijn er ook problemen in eigen land. Zo worden zesjesstudenten geweerd op masteropleidingen. Docenten noemen het een 'verkapte bezuiniging'.
'De kwaliteit van dienstverlening staat onder druk door hoge lasten op arbeid. Alle arbeidsintensieve sectoren hebben daar last van. Geen wonder dat je dagelijks leest over ontslagen in de thuiszorg, de brandweer, de politie en de rechtbanken. Goed onderwijs en structurele bijscholing zijn ontzettend belangrijk voor een goed functionerende arbeidsmarkt, maar vergen tijd en aandacht van mensen; datgene waar nu de belasting druk op ligt.'

Ten slotte; de rechter heeft beslist dat de NAM voortaan huizenbezitters moet compenseren voor de waardedaling van hun huis. Ook als dat huis niet is verkocht.
'Dat past in een interessante trend dat we het niet meer normaal vinden dat je 'gratis' een ander schade mag berokkenen. Er is sinds de jaren '60 voor meer dan 200 miljard euro aan gas geboord in de Nederland, terwijl de externe kosten, als vervuiling en de effecten van aardbevingen niet op de rekening stonden. Zelfs het IMF noemt het nu een indirecte subsidie als de kosten van gezondheidsschade en klimaatverandering met belastinggeld worden betaald. Wereldwijd gaat het volgens het IMF om een subsidie op fossiele brandstoffen van 4,7 biljoen euro per jaar. Ook Nederland draagt daar volgens hen 10 miljard euro per jaar aan bij.'

Weg met die subsidie, zegt u.
'Juist. We staan voor de uitdaging om welvaart te creëren op basis van menselijke talenten en capaciteiten, in plaats van wat we uit de aarde trekken. Belastingen spelen een cruciale rol in de economie en vormen nu een belangrijke barrière. De tijd lijkt nu rijp voor een fundamentele herziening.'

Dit is aflevering 556 van de dagelijkse 4 uur Nieuwsbreak. In deze rubriek nemen we met een interessant, bekend persoon het nieuws van de dag door.

Bekijk hier een korte video over The Ex'Tax Project: