Dit beeld is in scene gezet. De mevrouw op de foto komt niet voor in het artikel.
Dit beeld is in scene gezet. De mevrouw op de foto komt niet voor in het artikel. © ANP

Euthanasiepraktijk bevindt zich op hellend vlak

Huppakee, weg!

De documentaire over de Levenseindekliniek die maandagavond werd uitgezonden door de NTR laat volgens Victor Lamme, hoogleraar Cognitieve Neurowetenschap, zien dat de Nederlandse euthanasiepraktijk zich op een hellend vlak bevindt.

De euthanasiearts zag in het uitspreken van het woord 'huppakee' voldoende bewijs voor een duidelijk aanwezige doodswens

Vol trots presenteerde de Levenseindekliniek drie gevallen van euthanasie in een maandag door de NTR uitgezonden documentaire. Al eerder waren er fragmenten vertoond in De Wereld Draait Door, waar de loftrompet werd gestoken over het werk van deze kliniek; wat was het allemaal 'mooi'. 'Verschrikkelijk' lijkt me het juistere woord.

Overduidelijk kan worden vastgesteld dat de Nederlandse euthanasiepraktijk op een hellend vlak is beland en wordt ingezet om heel andere problemen op te lossen dan ondragelijk lijden. Case in point was vooral het geval van Hannie Goudriaan, een vrouw met semantische dementie. Deze vrouw had in 2010 een wilsbeschikking ingevuld, waarbij zij had aangegeven niet langer te willen leven als haar dementie ertoe zou leiden dat zij niet meer zou weten wie zij was en aan huis zou zijn gekluisterd. De Levenseindekliniek vond dat het nu zover was. Flink gesteund door de echtgenoot van de vrouw, die voor haar het woord deed.

Wie de uitzending heeft gezien, voelde de druk waarmee Hannie aan haar ooit ingevulde wilsbeschikking werd gehouden. Ze kon gewoon autorijden, op bezoek bij een schaatswedstrijd of een borrel drinken in het café. Maar echtgenoot was niet van plan haar te bezoeken als ze in een tehuis zou belanden, en de euthanasiearts zag in het uitspreken van het woord 'huppakee' voldoende bewijs voor een duidelijk aanwezige doodswens.

Verdwenen doodswens

Demente bejaarden zijn vaak helemaal niet ongelukkig

Moeten we dementerende mensen houden aan een ooit ingevulde wilsbeschikking? Veel mensen kijken op tegen het vooruitzicht te dementeren. Het wordt daarom steeds gangbaarder om vooraf een wilsbeschikking in te vullen zoals Hannie. Daarbij wordt vergeten dat als het eenmaal zover is, die doodswens meestal is verdwenen en demente bejaarden vaak helemaal niet ongelukkig zijn.

Vergelijkbaar - en beter te bevragen - zijn patiënten met locked-in syndroom, een hersenbeschadiging die totale verlamming veroorzaakt waarbij alleen nog met de ogen kan worden geknipperd. Bijna ieder normaal mens zegt dat als hij ooit in zo'n situatie terecht zou komen hij een einde aan zijn leven zou willen maken. Het blijkt echter dat deze patiënten hun kwaliteit van leven gemiddeld een zeven geven, vergelijkbaar met dat van de gemiddelde student. De mens past zich gewoon heel snel aan een nieuwe situatie aan, hoe ellendig ook.

Daar komt bij: op het moment dat iemand dement wordt verandert het brein. Hij of zij wordt daarmee letterlijk een ander mens. Met andere normen, gevoelens en wensen. Hij is dan simpelweg niet meer degene die de wilsbeschikking ooit heeft ondertekend. Dementerenden aan een wilsbeschikking houden is net zo raar als tegen een achttienjarige zeggen dat hij brandweerman moet worden omdat hij dat nu eenmaal zei toen hij acht jaar oud was. Mensen veranderen, en nergens sneller dan bij dementie.

Euthanasie-marketing

Ouderen wordt aangepraat dat het 'mooi' is om het heft in eigen handen te nemen

Tenslotte is het zeer de vraag hoe 'vrij' mensen zijn bij het invullen van zo'n wilsbeschikking. Er komt steeds meer druk op ouderen. Er wordt ze aangepraat dat ziektekosten worden verspild in de laatste levensjaren, en dat ze hun kinderen niet tot last moeten willen zijn. En dat het allemaal zo 'mooi' is om het heft in eigen handen te nemen.

Dat soort sociale druk kan heel dwingend werken, bewust of onbewust, ook daar is legio wetenschappelijk bewijs voor. Onderschat niet de kracht van alle 'euthanasie-marketing' van de laatste jaren, met verenigingen als 'Uit Vrije Wil', die niet schromen marketingtrucs als celebrity endorsement toe te passen door op de website te pronken met BN-ers zoals Hedy d'Ancona, Mies Bouwman, Frits Bolkestein of Dick Swaab. Zo wordt het min of meer de norm om er een einde aan te maken als het allemaal wat minder wordt.

Welk probleem moet euthanasie eigenlijk oplossen? Ouderen kosten tijd, geld en moeite. Die de moderne maatschappij niet wil opbrengen. In dezelfde NTR uitzending zien we de honderdjarige Ans, die volop geniet van een dagje aan zee. Haar lijden bestaat er vooral uit dat niemand haar daar meer mee naar toe neemt. Behalve op die laatste dag.

Het komt allemaal griezelig dichtbij de beroemde scène uit de sciencefictionfilm Soylent Green, waarin ouderen worden aangespoord om euthanasie te plegen na het zien van een film over hoe mooi het leven was op aarde, ooit, lang geleden.

Als Hannie de dodelijke injectie krijgt zegt zij 'het is verschrikkelijk'. Voor het eerst zegt zij iets anders dan 'huppakee'. Haar laatste woorden raken de kern.

Victor Lamme is hoogleraar Cognitieve Neurowetenschap aan de Universiteit van Amsterdam (UvA) en auteur van onder andere 'De Vrije Wil Bestaat Niet'.

Volg en lees meer over:

Reacties (109)

U hebt javascript nodig om een reactie achter te laten.
Plaats een reactie Nog 600 tekens
  • konijninholen -
    'Hoogleraar' Victor Lamme gedraagt zich buitengewoon ONwetenschappelijk. Hij gebruikt het alleen maar om aandacht te krijgen in de media. Hij heeft een maatschappelijke agenda. De vrije wil bestaat immers niet? Wie zijn anderen om mij de sleutel van de medicijnkast te onthouden als ik niet verder wil leven? Wie zijn zij om mij te dwingen tot een uitweg die akelig kan zijn? Een levenstestament hoort geeerbiedigd te worden ook bij dementie. Stel de omgekeerde vraag maar aan die mensen; wilt u nog verder leven?? Daar krijgt u dan vermoedelijk ook geen bevestigend antwoord meer op.
  • Let us All Truisme -
    Hoe kan het toch, dat een mens gigantisch gaat steigeren met diens ''moraal'' als het om persoonlijk lijden en sterven gaat,maar diepgaand stilzwijgt als onze economie, groots onevenwichtigheid veroorzaakt in de totale wereld en mensheid,en vele individueel het alledaagse leven schier onmogelijk maakt.. ...Hoe lukt een mens dit toch steeds weer te scheiden?
  • erkaa -
    Na het zien van de documentaire en het lezen van allerlei opinies, artikelen en reacties ben ik van mening dat er integer gehandeld wordt bij de Levenseindekliniek. Alle protocollen zijn doorlopen, inclusief second opinion en toetsing achteraf. Ja, de documentaire is schokkend. De dood en euthanasie zijn heftige onderwerpen. Maar ik weet wel wat IK wil: ik ga maar eens googlen op euthanasieverklaring......
  • intimis9 -
    De schokkende huiselijkheid. Keurig geprotocolleerd en op afspraak. Eerst nog het uitje, wel of geen koffie, dan de spuit en het leven is voorbij. De roep om hier een normale medische handeling van te maken wordt steeds luider. Straks moet niet de arts die euthansie pleegt zich verantwoorden, maar diegene die het weigert. De ernstig zieke patiënt krijgt het gevoel dat euthanasie "er nu eenmaal bij hoort". Mensen met een duurzame doodswens, om welke reden dan ook, krijgen geen nee te horen en zijn verlost van het zoeken naar andere oplossingen. De schuivende schaal helt naar twee kanten.
  • Nmbm -
    Kom geregeld in verpleeghuis, gesloten afdeling, op een andere verdieping is afdeling voor 'aggressieven' daar zou eens gefilmd moeten worden, maar dat gebeurt niet wat dat is te schokkend
  • Kunstofkitsch -
    Voordat lezers hier denken: o, het sacrament der zieken, dus die is R.K.: inderdaad ben ik zo opgevoed, maar daarmee heeft het niets te maken; ik heb altijd moeite met afscheid nemen, dus als dat definitief is helemaal. Maar afscheid nemen van een naaste die, zonder nood, het leven verder voor gezien houdt zal mij, denk ik, de rest van mijn leven blijven achtervolgen; de beelden van die laatste momenten krijg ik waarschijnlijk nooit meer van mijn netvlies. En daarbij - dat weet ik nu al zeker - zal ik noch denken, noch voelen: "Wat was dat een mooi afscheid van zijn/haar leven".... 18/2, 11.50
  • luciesneep58 -
    Deze uitzending speelt al dagen door mijn hoofd en het beeld van die arme vrouw laat mij niet los! Haar laatste woorden: "Maar dit is toch verschrikkelijk!" spoken constant door mijn hoofd en ik kan niet anders dan haar man als de wrede moordenaar zien van zijn eigen vrouw! Hoewel ikzelf een euthanasieverklaring in huis heb liggen, al jaren, ga ik nu aan deze twijfelen......ik vond dit mensonterend en wreed. Het is inderdaad moord!
  • ir. Hans R. van der Woude -
    Tenred, de arts die de euthanasie uitvoert dient zich te verantwoorden naar de samenleving toe. Als iemand perse z'n eigen weg wil gaan, dan kan dat ook, liefdevol en bekwaam.
  • patoze -
    Het is duidelijk dat de hoogleraar terug wil naar de tijden dat het vanzelfsprekend was ddat het leven prachtig, fanbtastisch en zelfs heilig gevonden werd en dat het aan God was om erover te beslissen. Welnu, ik leef in 2016 en ik zie geen hellend vlak maar een humanitaire vooruitgang waar het zelfbeschikking betreft. Deze beslissing is noch het terrein van geestelijke leidslieden, noch van de medische stand en al evenmin van hoogleraren van welke soort danook. Zelfbeschikkingsrecht is waar het uiteindelijk om draait. Met ZELF erin dus!
  • ReMe -
    Het grappige is dat verschillende reageerders geschokt zijn vanwege de cleane wijze waarop mensen euthanasie ondergaan, maar het waarschijnlijk heel gewoon vinden dat een uitvaart daarna gepaard gaat met vrolijkheid en wijn...