Rob Franken (M), de voormalig rechterhand van Thom Karremans, praat met de pers tijdens de rechtszaak tegen Karremans.
Rob Franken (M), de voormalig rechterhand van Thom Karremans, praat met de pers tijdens de rechtszaak tegen Karremans. © ANP

Dutchbatters hebben geen schuld aan val Srebrenica

Op het moment dat Nederland besloot Dutchbat in te zetten, was de missie zeker nog niet kansloos.

Het geheugen wordt beïnvloed door tijdsverloop en emoties. In het vraaggesprek met overste Franken (Ten eerste, 3 december) staan enkele opmerkingen die begrijpelijk zijn, maar gepreciseerd moeten worden. Toen minister van Defensie Hennis op de jongste veteranendag zei dat de missie naar Srebrenica op voorhand onuitvoerbaar was, beoogde zij de Dutchbatters een hart onder de riem te steken, omdat deze lang en onterecht hebben geleden onder de kritiek dat zij de massamoord op Bosnische mannen niet hadden voorkomen. Die taak was inderdaad onuitvoerbaar geworden, vooral door de algehele malaise in de leiding van de VN-vredesoperatie in 1994-'95, de Servische agressie en het te lang uitstellen van steun door NAVO-vliegtuigen.

Minister Hennis kan niet hebben bedoeld dat de missie onuitvoerbaar was vanaf het begin, in het voorjaar van 1994, want de toenmalige leiding van de Nederlandse krijgsmacht had haar voorganger, minister Ter Beek, en het kabinet-Lubbers III ruim vóór de uitzending ervan overtuigd dat de missie wél uitvoerbaar was. Bovendien had de VN-secretaris-generaal namens de Veiligheidsraad in januari 1994 mondeling en schriftelijk luchtsteun toegezegd. De regering, de Tweede Kamer en Defensie gingen ervan uit dat Dutchbat daar op kon rekenen. De landmachtleiding beperkte de bewapening om het vredeskarakter te benadrukken en verving het zware geschut door lichter.

Noch het toenmalige kabinet, noch de Tweede Kamer, noch de landmachtleiding wist toen dat de belofte van de VN-secretaris-generaal door hem anderhalf jaar later door een te passieve houding ernstig zou worden geschonden. De uitdrukking 'op voorhand' suggereert ten onrechte, en dat heeft minister Hennis zeker niet bedoeld, dat minister Ter Beek en het kabinet Lubbers III eind 1993 en januari 1994 welbewust een verkeerd besluit namen.

De eerste twee lichtingen van Dutchbat 1 en Dutchbat 2 verliepen zonder grote problemen. Zowel de Dutchbat-commandanten als de militaire leiding van Defensie rapporteerden in juli en augustus 1994 aan Den Haag na de uitzending van Dutchbat-1 en nadat Dutchbat-2 was uitgezonden dat de missie goed verliep. Dus 'op voorhand' heeft geen feitelijke basis en was evident een vergissing.

De taak van Dutchbat werd door diverse ontwikkelingen steeds moeilijker in 1995. Dat was reden voor Defensie om met alles dat Nederland kon aanvoeren in de VN en de NAVO te trachten de VN-vredesmacht te versterken, de enclaves in het oosten onder bescherming van de NAVO in plaats van de VN te brengen, de inwoners van Srebrenica preventief te laten verhuizen, Dutchbat naar huis te halen en te vervangen door een Oekraïens bataljon, een luchtbrug voor te stellen en bij de VN twee maal aan te dringen op het honoreren van de verzoeken van Dutchbat om luchtsteun. De bondgenoten en de VN-leiding wezen deze voorstellen af. Ook de Bosnische regering had al eerder preventieve evacuatie van de bevolking afgewezen. Zie het uitvoerige onderzoek van het NIOD dat in 2002 werd gepubliceerd.

In het artikel staat dat de minister van Defensie in 1995 opdracht zou hebben gegeven dat er geen Nederlandse doden of gewonden zouden mogen vallen. Een dergelijke opdracht is nimmer gegeven.

Alle lof voor overste Franken

Integendeel, de minister heeft twee maal op luchtsteun aangedrongen (hoewel dat gevaarlijke gevolgen zou kunnen hebben voor de toen reeds meer dan 36 door de Serviërs gegijzelde Dutchbatters), omdat de VN anders hun belofte zouden breken en volstrekt ongeloofwaardig zouden worden. Overigens stond Dutchbat onder bevel van een Franse en een Britse generaal. De Brit nam vakantie op toen Srebrenica werd bedreigd en de Fransman draalde zó lang dat de geringe luchtsteun (die pas kwam toen de Servische soldaten al in de enclave waren) Dutchbat, de inwoners en vluchtelingen niet meer konden helpen.

De heer Franken had in 1995 zeer terecht van tevoren de coördinaten van Servische stellingen aan de VN doorgegeven, maar daar deden de VN-generaals niets mee. Hij was ook degene die de lijst met namen van moslimmannen in het VN-kampement liet opstellen en naar de landmachtleiding faxte - die zei niets te hebben ontvangen... maar later dook de lijst toch op. Alle lof voor overste Franken, die in het heetst van de crisis koel bleef en zijn rol als ondercommandant krachtig vervulde. Franken, Karremans en alle Dutchbatters zijn onterecht bekritiseerd. Dat de val van Srebrenica niet aan hen lag en de Dutchbatters geen blaam treft, is reeds herhaaldelijk aangetoond in de Parlementaire Enquète en een reeks boeken en onderzoeksrapporten over de Servische massamoord.

Joris Voorhoeve was minister van Defensie en is auteur van Veilige Gebieden?.

Volg en lees meer over:

Reacties (24)

U hebt javascript nodig om een reactie achter te laten.
Plaats een reactie Nog 600 tekens
  • wouterfr -
    Servië heeft onder commando van Ratko Mladic en zijn mannenschappen een koelbloedige massamoord met het afslachten van mensen gepleegd. Wat ik me nu wel afvraag, bestaat er ook nog zo iets als moreel besef in Servië en hoort dat ook bij de EU of moet over dat land met een dergelijke mentaliteit ook nog een referendum komen? Zo ja zal het wel net als met de Oekraïne door het advies van AIV Jaap de Hoop Scheffer met corruptie een hoop geld opleveren voor onbestemde handel, geld stinkt nog steeds niet.
  • Komeinie -
    @BertNijhof, men is nu al geruime tijd in de EU de situatie aan het creëren om hier de situatie Srebrenica nog eens in het groot dunnetjes over te gaan doen! Daarmee refereer ik niet naar politici als een Wilders of een Le Pen, maar juist naar politici als Angela Merkel en andere idioten, welke verbaasd waren dat er na de oud en nieuw viering er zoveel problemen in de grote steden waren geweest met de nieuwe gasten!
  • wouterfr -
    Wat er in Servië gebeurd is en niet alleen onder commando van Ratko Mladic een koelbloedige massamoord met het afslachten van mensen, maar wel door Servische mannen, is natuurlijk te walgelijk voor woorden. Wat ik me nu wel afvraag, bestaat er ook nog zo iets als moreel besef in Servië en hoort is dat ook bij de EU of moet over dat land met een dergelijke mentaliteit ook nog een referendum komen? Zo ja zal het wel net als met de Oekraïne door het advies van AIV Jaap de Hoop Scheffer met corruptie een hoop geld opleveren voor onbestemde handel, geld stinkt nog steeds niet.
  • wouterfr -
    Wat er in Servië gebeurd is en niet alleen onder commando van Ratko Mladic een koelbloedige massamoord met het afslachten van mensen, maar wel door Servische mannen, is natuurlijk te walgelijk voor woorden. Wat ik me nu wel afvraag, bestaat er ook nog zo iets als moreel besef in Servië en hoort is dat ook bij de EU of moet over dat land met een dergelijke mentaliteit ook nog een referendum komen? Zo ja zal het wel net als met de Oekraïne door het advies van AIV Jaap de Hoop Scheffer met corruptie een hoop geld opleveren voor onbestemde handel, geld stinkt nog steeds niet.
  • wouterfr -
    Wat er in Servië gebeurd is en niet alleen onder commando van Ratko Mladic een koelbloedige massamoord met het afslachten van mensen, maar wel door Servische mannen, is natuurlijk te walgelijk voor woorden. Wat ik me nu wel afvraag, bestaat er ook nog zo iets als moreel besef in Servië en hoort is dat ook bij de EU, of moet over dat land met een dergelijke mentaliteit ook nog een referendum komen? Zo ja zal het wel net als met de Oekraïne door het advies van AIV Jaap de Hoop Scheffer met corruptie een hoop geld opleveren voor onbestemde handel, geld stinkt nog steeds niet.
  • Let's All''Truism -
    Karremans heeft zich wel laten paaien door legerleiding Serven! Hij had moeten zeggen; ,,je kunt je weg volgen maar zonder onze weerstand of over mijn lijk,en had niet zo direct moeten laten bespelen in de ontmoetingen met die legerleider Mladic! Als Karremans tegenstand had geboden hulp zéker was gekomen!! Dan zeker wel!! Zo zie je in het leger en aan de top bedrijfsleven,de''toppers'' gooien zichzelf nooit in de strijd,pure waanzin is dat...alles overlaten aan de voetsoldaten..
  • Komeinie -
    @BertNijhof, Dutchbat heeft inderdaad niet gevochten, maar dat was gelet de situatie wel zo verstandig, het had anders een nog groter bloedbad geworden, U bent wel erg gemakkelijk met uw goed Nederlands gebruik! Het komt me een beetje over dat U het allemaal veel beter weet, er is zo'n gezegde, de beste stuurlui staan aan wal!
  • PierreB -
    Sinds Srebrenica is mijn vertrouwen in het leger tot het nulpunt gedaald. Sneuvelen voor de goede zaak is er niet meer bij. Laten we het leger afschaffen en het geld besteden aan ontwikkelingshulp. Dan helpen we mensen in nood tenminste echt!
  • Nellie -
    Niet verantwoordelijk nee. Ze vierden alleen na afloop een gezellig feestje, met polonaise en al.
  • BertNijhof -
    Dutchbat heeft niet gevochten, men heeft zich overgegeven en het gevolg was een genocide en de moord op 8000 mannen en jongens. Volgens goed Nederlands gebruik is niemand verantwoordelijk noch onze regering noch de locale commandanten. Volgens goed Nederlands gebruik waren uitsluitend de Fransen en Britten in Sarajewo verantwoordelijk.