Micha de Winter: 'De bedoeling van de stadsschool is om op structurele basis uitwisseling te creëren tussen groepen leerlingen die elkaar in de huidige samenleving niet vanzelf meer tegenkomen.'
Micha de Winter: 'De bedoeling van de stadsschool is om op structurele basis uitwisseling te creëren tussen groepen leerlingen die elkaar in de huidige samenleving niet vanzelf meer tegenkomen.' © Mike Roelofs / de Volkskrant

De stadsschool: een remedie tegen segregatie

Zorg dat kinderen vaker mengen die uit ander sociaal milieu

Uitwisseling tussen groepen leerlingen werkt alleen als hun veiligheid en identiteit niet in het geding zijn.

Ook scholieren leven steeds meer in hun eigen bubbels. Kinderen die opgroeien in well-to-do wijken als het Haagse Benoordenhout of het Utrechtse Tuindorp hebben een zeer geringe kans om in contact te komen met hun leeftijdgenoten aan de andere kant van de weg of de spoorlijn: de Schilderswijk of Overvecht waar achterstand troef is.

Het basisonderwijs is inmiddels al net zo gesegregeerd naar kleur en opleidingsniveau als de wijken waarin de scholen staan, en ook in het voortgezet onderwijs vindt een steeds sterkere scheiding plaats: brede scholengemeenschappen met gemengde populaties verdwijnen, en daarvoor in de plaats komen categorale scholen waarin leerlingen juist naar niveau en vaak ook sociaal milieu zijn onderverdeeld.

Sociologen maken vaak een onderscheid tussen bonding en bridging

Is het erg als ouders ervoor kiezen hun kinderen op een school te doen waar ze zich veilig voelen, niet gediscrimineerd, kortom met 'hun soort mensen'? Of is het juist heel onwenselijk als kinderen vanuit verschillende segmenten van de samenleving elkaar niet meer ontmoeten? Voor beide perspectieven is wat te zeggen.

Sociologen maken vaak een onderscheid tussen twee soorten bindingen die sociaal kapitaal opleveren: bonding en bridging. Bonding staat voor de verbinding tussen mensen die zich in elkaar herkennen (wij christenen, Nederlanders, Marokkanen, hoogopgeleiden, etc.). Bridging gaat letterlijk om het overbruggen van afstand tussen mensen die tot verschillende groepen behoren, bijvoorbeeld wanneer oorspronkelijke bewoners zich inzetten voor vluchtelingen of migranten.

Bonding hebben mensen nodig om zich thuis te voelen, en kan bijdragen aan maatschappelijke emancipatie van achterstandsgroepen. Maar tegelijkertijd kan een te sterke gerichtheid op de eigen groep ook mensen in hun achterstanden 'bevriezen'. Daarom zijn ook dwarsverbindingen nodig: enerzijds om maatschappelijke kansen van achterstandsgroepen te vergroten, anderzijds om een samenleving leefbaar te houden.

Vooral dit laatste aspect is veel onderzocht. Wat vertelt ons deze wetenschap nu? In de eerste plaats weten we één ding zeker: als mensen niet met elkaar in contact komen, elkaars manier van leven of opvattingen alleen maar kennen van horen zeggen, dan is dat dé voedingsbodem voor vooroordeel en haat. Gelukkig wil een grote meerderheid van de Nederlanders dat kinderen zonder angst en met respect voor anderen moeten kunnen opgroeien.

In de tweede plaats moeten we er bij het zoeken naar oplossingen voor zorgen dat we het kind niet met het badwater weggooien: mensen hebben nu eenmaal ook de primaire behoefte aan de veiligheid van een groep. In zo'n groep, zo laat bijvoorbeeld de etholoog Frans de Waal zien in zijn onderzoek bij primaten, ontstaan ook morele emoties en gedrag zoals empathie, sympathie, compassie met zwakkeren, en onderlinge solidariteit.

Het geforceerd mengen van scholen en wijken helpt uiteindelijk niet om segregatie tegen te gaan: mensen houden de vrijwel zeker aangeboren neiging tot in- en uitsluiting op basis van verwantschapsgevoelens van allerlei aard.

Als mensen niet met elkaar in contact komen, dan is dat dé voedingsbodem voor vooroordeel en haat

Maar in de derde plaats laat ruim 50 jaar experimenteel onderzoek ons overtuigend zien dat we niet hoeven te berusten in een samenleving die steeds verder segregeert: er zijn interventies denkbaar die daar met succes een antwoord op kunnen geven. De noodzaak daartoe kunnen we om ons heen zien: onze primitieve, biologisch verankerde neiging tot uitsluiting en verkettering van de ander lijkt het steeds vaker te winnen van ons ándere aangeboren talent, namelijk tot inlevingsvermogen en mededogen.

Om er voor te zorgen dat kinderen zich kunnen ontwikkelen in een veilige gemeenschap, maar tegelijkertijd al doende kunnen leren de brug met anderen over te steken, kunnen we denken aan een nieuw arrangement in het onderwijs dat ik aanduid met het begrip 'stadsschool'.

De bedoeling is om op structurele, niet vrijblijvende basis uitwisseling te creëren tussen groepen leerlingen die elkaar in de huidige samenleving niet vanzelf meer tegenkomen. Laten we zeggen dat leerlingen uit school x eenmaal per maand samen met leeftijdgenoten van school y samen les krijgen, bijvoorbeeld in geschiedenis, Engels, muziek of burgerschap, dus een vak uit het bestaande curriculum.

De ervaring met bestaande uitwisselingsprogramma's leert dat ouders een cruciale rol spelen: met hén moet niet alleen gesproken worden over het grote persoonlijke en maatschappelijke belang dat er aan samenscholen verbonden is, maar vooral ook over de manier waarop de samenwerkende scholen vormgeven aan de hiervoor genoemde voorwaarden.

Pas als ouders ervan overtuigd zijn dat de veiligheid en identiteit van hun kinderen niet in het geding zijn, kunnen ze de stadsschool als een duidelijke winst gaan zien.

Micha de Winter is hoogleraar Pedagogiek aan de Universiteit Utrecht en lector Jeugd aan de Hogeschool Utrecht.

Reacties (27)

U hebt javascript nodig om een reactie achter te laten.
Plaats een reactie Nog 600 tekens
  • WTJGM -
    Gelijke rassen, culturen, opleidingen, milieus, het trekt in steden altijd naar elkaar toe, want treft daar nu eenmaal de meeste (h)erkenning aan. Zo is het altijd geweest, zo zal het altijd blijven. Onze troost: soortenrijkdom staat aan de basis van leven.
  • Heraclitus -
    Micha De Winter heet hoogleraar UU en lector Jeugd Hogeschool Utrecht te zijn. De man heeft al eerder Winterse plannetjes uitgestoten maar zijn "stadsschool" slaat alles. Arme dorpskinderen! En het geleuter over de taak van ouders kennen we nu ook wel. Wat zou de relatie tussen de "stadsschool" en gedwongen anticonceptie zijn? HEIL!
  • Amazigh Warzazat -
    @Arjan53... Ik denk en leef niet zo allochtoon/autochtoon..Het voortgezet onderwijs gaat steeds achteruit. Radar berichte laatst over hoe het beroeps onderwijs naar de rand van de stad worden verbannen dat terwijl de elitaire scholen in paleizen midden in de stad worden gehuisvest. Ik ben voor het Amerikaans model van een school als gemeenschap. Waar niet alleen kennis wordt doorgegeven maar waar ook aandacht is voor sociale en sportieve activiteiten. In een 24-uurseconomie begrijp ik niet waarom scholen om 5 uur dicht moeten. Avondscholen bestaan bijna niet meer, is me ook laatst opgevallen.
  • Hazlo -
    De grootste huichelaar op dit gebied was destijds PvdA voorman Wouter Bos die pleite voor meer integratie en minder zwarte scholen en stiekem zelf zijn kinderen ,s morgens naar een ,,witte,, school bracht, over een minkukel gesproken [!]
  • Wiebe1 -
    @Robynn, ik begrijp uw boodschap. Zolang er nog één succesverhaal uit de mouw geschud kan worden is de integratie *niet* mislukt. Waarvan akte. Dat verklaart meteen het feit dat de asielzoekers blijven binnenstromen. A propos, als uw vriendin nu ook nog een Nederlandse man heeft is, het plaatje helemaal compleet - tenzij hij zich heeft moeten bekeren tot de islam, natuurlijk. @Amazigh Warzazat. Een hoopgevend perspectief. Momenteel rijzen de asielcentra op ons mooie platteland als paddenstoelen uit de grond, dus dat gaat helemaal goed komen. Al ken ik dames die daar anders over denken..
  • Hazlo -
    Er is helemaal GEEN achterstand in wijken als Overvecht, er is wel een extreme multicul met veel werkeloosheid, criminaliteit en overlast. Dit vind je niet of nauwelijks in Tuindorp of Benoordenhout en waar de oorzaak ligt is iedere N.L.er met gezond verstand wel duidelijk. Het is daarom heel begrijpelijk en verstandig dat mensen uit zulke wijken hun kinderen niet naar gemengde scholen sturen, van integratie komt alleen maar meer ellende, nog meer gelukzoekers en nog meer overlast. Dit probleem los je alleen op door allen met een dubbel paspoort naar het land van oorsprong terug te sturen!
  • Spartuijn -
    " Dus geen Engels meer als tweede taal, maar Arabies"...Maar Nederlands is in de meeste wijken van de grote steden al een tweede taal...
  • koolhydraten. -
    Een prima initiatief, maar achterhaald. Deze segregatie-discussie is een typies west-europese. Waar de westerse cultuur discriminerend haar onderwijssysteem opdringt aan een immigrerende. Die weg loopt dood. Dus, niet meer analyseren waar het fout gaat. Zoals Micha De Winter, de Frans Algerijnse Malika Sorel met Le Puzzle de l'intégration, of filosoof Alain Finkielkraut doen. Laten wij ons openen naar de nieuwe wereld die mondialiseert en veranderd. Dus geen Engels meer als tweede taal, maar Arabies. En Darwin, beledigend voor minderheden, niet meer onderwijzen. Dat creëert maar tweedeling.
  • Theofiel Boemerang -
    Er zijn in de grote steden simpelweg te weinig autochtonen overgebleven om volledig gemengde scholen te vormen, zelfs al zou je het onderwijsniveau helemaal buiten beschouwing laten. Maar daarvoor in de plaats zijn vele tientallen andere nationaliteiten gekomen. Als je die mengt kun je toch net zo goed spreken van integratie, en wie mist die blanken nou eigenlijk? Het enige zwakke punt in mijn redenering is dat ik niet helemaal zeker weet of Eritreërs, Marokkanen, Antillianen, Senegalezen en Turken eigenlijk wel zo geslaagd met elkaar integreren.
  • Arjan53 -
    AW schrijft De scholen zouden heel makkelijk buitenschoolse activiteiten kunnen organiseren zoals excursies naar musea en expo's. Maar veel belangrijker is dat ze langer open blijven om ruimte te bieden voor huiswerkbegeleiding in de avonduren omdat veel leerlingen in te kleine huizen wonen. Waarom zouden scholen zoiets doen? Ze bieden toch gewoon onderwijs aan met extra uren voor achterstanden? In jappenkampen verzorgden de Nederlandse vrouwen het onderwijs voor hun kinderen. Waarom organiseren allochtonen dit hier niet zelf? En de huizen zijn niet klein maar het kindertal is groot