De oplossing voor werkloosheid én vervuiling
© Arie Kievit

De oplossing voor werkloosheid én vervuiling

Een slimme belastinghervorming kan een oplossing bieden voor werkloosheid, vervuiling en een te hoog verbruik van grondstoffen.

Alfred Kleinknecht is emeritus-hoogleraar economie TU Delft. Jan Paul van Soest is auteur van De Twijfelbrigade en oud-lid werkgroepen Vergroening Belastingstelsel. Koos Reitsma is lector belastingrecht Hanzehogeschool Groningen. Johan Wempe is lector Governance, Saxion Hogeschool.

Woensdag 25 maart schrijft de Tweede Kamer een nieuw hoofdstuk in het boek over belastinghervorming. Veel partijen vinden elkaar in het willen terugdringen van de werkloosheid door lagere lasten op arbeid. Onenigheid volgt over het invullen van het zo ontstane gat in de begroting. En dat terwijl er een logisch antwoord is.

De hervorming van het stelsel is overigens urgent. Ondanks meevallende prognoses van het Centraal Planbureau stond de werkloosheid in Nederland nog geen drie maanden geleden op het hoogste peil in 20 jaar. Andere problemen vragen al evenveel aandacht. Europa kampt met vervuiling en een te hoog gebruik aan grondstoffen. Luchtvervuiling in de EU eist jaarlijks 400 duizend levens. De extra zorgkosten alleen al door toedoen van kolencentrales worden in Nederland geschat op 386 miljoen euro per jaar. We stevenen af op een opwarming van meer dan 2 graden, met mogelijk serieuze en onomkeerbare gevolgen.

Circular economy

We hebben kortom te weinig banen, te veel vervuiling en een te hoog gebruik aan grondstoffen

We hebben kortom te weinig banen, te veel vervuiling en een te hoog gebruik aan grondstoffen. Een blik op ons huidige fiscale stelsel toont dan iets opmerkelijks: de belasting op arbeid is relatief hoog, terwijl die op vervuiling en grondstoffen relatief laag is. In 2012 was het aandeel van de belasting op arbeid binnen de totale belastinginkomsten in Nederland niet minder dan 57,5 procent. We heffen dus meer belasting op arbeid dan de andere twee bronnen van fiscale inkomsten (consumptie en kapitaal) bij elkaar opgeteld. Binnen de EU scoort alleen Zweden daarin hoger.

De specifieke milieubelastingen kwamen in 2012 in Nederland uit op 9,1 procent. Dit zijn cijfers uit het grondige rapport New era. New plan. Fiscal reforms for an inclusive, circular economy van The Ex'tax Project dat zich baseert op OESO-gegevens. Dit rapport observeert ook dat de belastingen op arbeid sinds de jaren zeventig in Nederland en Europa gestaag gegroeid zijn.

Logisch antwoord

Compenseer de verlaagde belasting op arbeid met een verhoogde belasting op grondstoffen en vervuiling

Er is een logisch antwoord op dit vraagstuk. Werkloosheid, grondstoffen en vervuiling zijn drie problemen die samen een oplossing kunnen vormen. Daarvoor is een slimme, samenhangende hervorming van het belastingstelsel nodig. In de kern is die hervorming eenvoudig: compenseer de verlaagde belasting op arbeid met een verhoogde belasting op grondstoffen en vervuiling. Dit kan budgetneutraal leiden tot een beter gebruik van grondstoffen, minder vervuiling, meer banen en meer innovatie.

De hervorming die wij voor ogen hebben, gaat echter verder dan twee heffingen die elkaar kunnen compenseren. Er is een logica om de belasting op het gebruik van grondstoffen te relateren aan de belasting op arbeid. Immers, het hergebruik van materialen vergt arbeid. Lagere arbeidskosten maken dit aantrekkelijker.

Andersom betekent een hogere prijs van 'virgin' grondstoffen een prikkel om deze zo min mogelijk te gebruiken. Er ontstaan hoogwaardige nieuwe banen in de innovatie van productietechnologie die zuiniger met grondstoffen omgaat. Maar banen voor het inzamelen van grondstoffen, onderhoud en reparatie. Met andere woorden, deze hervorming is een cruciale stap in de richting van een circulaire economie.

Concrete maatregelen

Het genoemde rapport van The Ex'tax Project beschrijft een belastinghervorming in Nederland met een totale omvang van 30 miljard euro. Een set van concrete maatregelen die de belastinggrondslag verschuift van arbeid naar vervuiling en niet-hernieuwbare grondstoffen. Deze studie laat zien dat zo'n hervorming economische activiteit stimuleert die een potentiële arbeidsvraag oplevert van 650 duizend fte.

De Europese Commissie, de OESO, het IMF, de eurogroep en de ILO - allemaal hebben ze geroepen om een dergelijke hervorming. Het kabinet kan een slechter gezelschap uitkiezen als raadgever.

Volg en lees meer over:

Reacties (0)

U hebt javascript nodig om een reactie achter te laten.
Plaats een reactie Nog 600 tekens