De Ombudsvrouw over de 'suggestieve berichtgeving' rond het neerzijgen van Nouri
© de Volkskrant

De Ombudsvrouw over de 'suggestieve berichtgeving' rond het neerzijgen van Nouri

Scherpe opmerkingen over journalistiek-ethische kwesties

Voor de dramatische afloop bekend werd, klaagden lezers over suggestieve berichtgeving over Nouri's hartfalen. Online was de Ajax-speler onwel afgebeeld.

'Het slechtst denkbare bericht', noemde de algemeen directeur van Ajax het nieuws over de 20-jarige voetballer Abdelhak Nouri. Donderdag werd bekend dat bij de Ajax-speler ernstige en blijvende hersenschade is geconstateerd. Nouri zakte vorige week zaterdag tijdens een oefenduel in Oostenrijk in elkaar door hartritmestoornissen. De kans op herstel is 'nihil', liet de club eergisteren weten. 's Avonds stond er al een mooi profilerend verhaal op de site: 'Nouri: een groot talent van wie we nooit zullen weten wat hij had kunnen bereiken.'

In het licht van deze dramatische afloop voelt het ongemakkelijk om klachten te behandelen die eerder deze week binnenkwamen over de berichtgeving over Nouri's neerzijgen. Tegelijkertijd krijgen de uiteenlopende bezwaren van lezers door de kennis van nu nog meer scherpte. Allen raken dezelfde journalistiek-ethische kwesties: de lichamelijke integriteit en het publiekelijk toe-eigenen van een sporter.

Verschillende lezers vonden het bericht over het ineenzakken van Nouri in de maandagkrant speculatief. Het was meer dan 30 graden tijdens de wedstrijd, aldus het artikel. 'Verslaggevers die het trainingskamp van Ajax volgden afgelopen week, maakten melding van zware trainingen in de ijle lucht van Tirol, intensiever dan onder Keizers voorganger Bosz. Bosz hield zich aan de schema's van inspanningsfysioloog Raymond Verheijen, die pleit voor een rustige opbouw van het seizoen. Ajax, dat binnenkort speelt in de voorronde van de Champions League, trainde nu zichtbaar harder.' Verder werd gerefereerd aan Nouri's slechte nachtrust, waarover de speler in een filmpje had verteld, en aan de ramadan, die hij 'nog niet zo lang geleden' had gedaan.

De journalist had alleen maar de omstandigheden willen schetsen waaronder het incident zich voltrok

'Volgens mij is er nog helemaal niets duidelijk, maar de auteur legt een verband met de zware trainingen (zwaarder dan vorig seizoen!), hoge temperaturen, ijle lucht, de ramadan en slecht slapen', mailde een lezer. Had de verslaggever soms 'specialisten rond Nouri' gesproken, wilde hij weten. Sommigen vonden vooral de verwijzing naar de trainer onoorbaar: 'Hier wordt gesuggereerd dat het hartfalen weleens te wijten kon zijn aan de zware trainingen van de nieuwe trainer Keizer.' Anderen wezen erop dat de ramadan reeds op 25 juni was geëindigd.

De journalist had alleen maar de omstandigheden willen schetsen waaronder het incident zich voltrok, zegt hij. 'De zaken die ik beschrijf zijn allemaal feiten. Ik heb het verband niet letterlijk gelegd.' Maar, beaamt hij, zo komt het misschien wel over. 'Dat had ik alleen kunnen voorkomen door ze niet te melden.'

In deze context kunnen feiten onbedoeld omslaan in suggesties

Een journalist heeft de natuurlijke neiging zo veel mogelijk informatie te delen, maar in zo'n precaire situatie - een ernstig voorval met dan nog ongewisse afloop - is de relevantie van sommige feiten wankel. Bovendien was op dat moment een medische onderbouwing niet mogelijk. In die context kunnen feiten omslaan in suggesties. De verslaggever had geenszins de intentie de trainer te beschuldigen, maar tussen de regels door kon de lezer die indruk wel krijgen. Hetzelfde geldt voor de ramadan-verwijzing.

De journalist had het kunnen laten bij de constatering dat de omstandigheden zwaar waren, verwijzend naar de hitte, de hoogte en de zware trainingen, maar dat nog onduidelijk is of deze enigszins verband houden met de hartritmestoornissen.

Op de site was een foto van de onwel geworden Nouri geplaatst waarop een hulpverlener bezig is met zijn mond. De ophef die het AD ten beurt viel - de krant publiceerde een foto van Nouri met wegdraaiende ogen - trof de Volkskrant niet. Het beeld op de site was ook minder confronterend, maar toonde niettemin de voetballer in een volstrekt hulpeloze en ongewisse situatie. Was dat verantwoord?

De redactie moet altijd een zorgvuldige afweging maken tussen privacy en nieuwswaarde

'We hebben ons afgevraagd of de foto niet te ver ging', zegt de coördinator, 'maar er was niet veel te zien en we wisten dat hij buiten levensgevaar was. We vonden dat de foto het nieuws goed weergaf.'

De kans dat topsporters bij ongelukken worden gefotografeerd is aanzienlijk, omdat camera's hen voortdurend registreren terwijl zij extreme prestaties leveren. Als publieke figuren moeten zij zich op beslissende momenten weleens iets laten welgevallen, neem de sanitaire stop van Tom Dumoulin tijdens de Giro d'Italia, die met enige discretie van verre en kortstondig werd vastgelegd. Neemt niet weg dat de redactie altijd een zorgvuldige afweging moet maken tussen privacy en nieuwswaarde.

In het geval van Nouri was de schok bij de aanwezige pers enorm, maar op dat moment stond het niet voor iets groters (die verbreding is er nu wel, er wordt geschreven over het verband tussen topsport en hartfalen). Het betrof niet een finale van de Champions League en Nouri mocht onder voetballiefhebbers bekend zijn, hij was nog geen nationale bekendheid. De nieuwswaarde woog niet op tegen de inbreuk op de lichamelijke integriteit van de 20-jarige speler en de mogelijke weerslag op zijn dierbaren.

Abdelhak Nouri is een getalenteerde Nederlandse voetballer. Geen voorbeeld-allochtoon

Een rapper op Twitter

Temeer daar zijn medische toestand onduidelijk was. Dat had loodzwaar moeten wegen. Zes jaar geleden was er kritiek op de voorpaginafoto van wielrenner Johnny Hoogerland, die met ontbloot achterwerk in het prikkeldraad lag. Ook niet bepaald privacybeschermend; het verschil is wel dat hij even later weer op de fiets zat en de bolletjestrui ontving.

Op Twitter was er discussie over een andere vorm van publiekelijk toe-eigenen, vanwege de column 'Iedereen houdt van Appie, omdat hij Appie is'. De goede bedoelingen spatten ervanaf met zinnen als 'Appie als koosnaam van integratie', en 'Appie is het vrolijke gezicht van integratie in voetbal.' Ze werden ook als bevoogdend en pijnlijk ervaren. 'Abdelhak Nouri is een getalenteerde Nederlandse voetballer. Geen voorbeeld-allochtoon', twitterde een rapper.

De gemene deler van de kritiek: met een ouderwets, wit perspectief op wat geslaagde integratie zou moeten zijn, wordt Nouri geframed als 'knuffelmarokkaan'. Daarbij zou het 'witwassen' van de naam Abdelhak tot Appie ook nog eens worden bejubeld.

De voetbalcommentator, die ook de verslaggeving over Nouri deed, kan zich niet vinden in die verwijten. 'Nouri zegt zelf in allerlei filmpjes dat hij hoopt dat door zijn voetbal andere jongens van Marokkaanse komaf zijn voorbeeld volgen. Het lijkt wel of je als witte man van middelbare leeftijd niets mag zeggen over integratie.' Dat mag dus wel, getuige zijn column, die ook veel lof oogstte.

Alle onopzettelijke suggesties en paternalisme ten spijt, in de krant van vrijdag memoreerde de voetbaljournalist Nouri's prestaties bij Jong Ajax met rake woorden. 'Nouri was meestal het middelpunt van de vrolijke voetbalkermis, met korte passjes, openingen die alleen hij zag of slimme hakballetjes. Spel waarvan plezier afspatte.'

De Ombudsvrouw behandelt vragen, klachten en opmerkingen over de inhoud van redactionelepagina's en journalistieke aanpak. Hier kunt u alle voorgaande edities teruglezen. Reageren? ombudsvrouw@volkskrant.nl