Merkel is loyaal aan de strategische band met Amerika, maar zegt ook: we verkopen niet onze ziel.
Merkel is loyaal aan de strategische band met Amerika, maar zegt ook: we verkopen niet onze ziel. © GETTY

Commentaar: Merkel bevestigt opnieuw dat ze de alternatieve leider van het Westen is

Merkels uitspraken zijn opmerkelijk direct voor een Europese leider

Met haar uitspraken bevestigt Merkel opnieuw dat ze nu de alternatieve leider van het Westen is.

De tijd dat we volledig op anderen konden rekenen is tot zekere hoogte voorbij, dat heb ik de laatste dagen gemerkt en daarom (...) moeten wij Europeanen ons lot echt in eigen hand nemen.' Angela Merkels uitspraak raakt aan een al lang bestaande realiteit. Met het einde van de Koude Oorlog verloor de trans-Atlantische band zijn vanzelfsprekendheid. Sindsdien wachten sommigen, al dan niet verlekkerd, op de definitieve ondergang ervan. Tevergeefs.

Merkels uitspraken zijn opmerkelijk direct voor een Europese leider

Want voor de Europeanen was en is er (nog) geen alternatief voor Amerikaans leiderschap. En voor de Amerikanen waren en zijn er geen alternatieve bondgenoten - landen met wie je waarden deelt én gezamenlijk kunt optreden.

Merkels uitspraken zijn opmerkelijk direct voor een Europese leider, maar ze slaan meer op president Trump dan op de band met Amerika. De bondskanselier is overtuigd Atlanticus én Europeaan. Ze is een realist die beseft dat alleen Poetin profiteert van een breuk met Amerika. En ze is een idealist die gelooft in de waarden die het Westen binden.

Haar zoektocht naar Europese antwoorden op de nieuwe wereld is nieuw noch controversieel. Dit probeert de EU al een kwart eeuw. Als nu Trump de aanleiding is, des te beter, ook voor de Amerikanen zelf. Berlijn en Parijs zullen spoedig nieuwe Europese plannen aankondigen. Den Haag houdt zich muisstil: onze politici zijn bang geworden voor dit debat en willen 'Europa' alleen nog als fait accompli verkopen.

Trumps ankerloze diplomatie en de Brexit creëren een gevaarlijk moment

Trumps ankerloze diplomatie en de Brexit creëren een gevaarlijk moment. Beide zijn deels reacties op een wereld waarin het Westen relatief aan macht en rijkdom inboet en waarin de greep op mondiale processen, migratie incluis, kwijt lijkt. Her en der staan profeten op van de nationale macht en controle, zelfs het concept van de 'sterke man' floreert weer. Dát is de westerse crisis die Trump belichaamt.

Merkel vreest terecht dat de alternatieven voor de gemankeerde, maar op spelregels gebaseerde wereld van multilaterale samenwerking slecht kunnen uitpakken. Ze strijdt tegen onheilsprofeten en hun medicijnen die erger zijn dan de kwaal. Ze is loyaal aan de strategische band met Amerika, maar zegt ook: we verkopen niet onze ziel. Dat is geen afscheid van Amerika, eerder een trans-Atlantische noodkreet.