Asha ten Broeke: Slachtoffers van misbruik geloof ik, dat is een morele kwestie
© de Volkskrant

Asha ten Broeke: Slachtoffers van misbruik geloof ik, dat is een morele kwestie

Als wetenschapsjournalist is het mijn gewoonte om iets pas voor waar aan te nemen als er bewijs voor is. Ik geloof niet zomaar van alles. Oscillococcinum helpt bij griep? Show me the data. Kruidvat is steeds verrassend en altijd voordelig? Harde feiten wil ik zien. God bestaat? Laat Hem eerst maar eens iemand in een zoutpilaar veranderen of nifty doen met een brandende braamstruik, dan praten we verder.

Scepsis is meestal een goede eigenschap

Ik denk dat zulke scepsis meestal een goede eigenschap is. Soms schiet het echter hopeloos tekort. Om een voorbeeld van astronoom en schrijver Carl Sagan te lenen: als u me zou vragen of ik van m'n kinderen houd, is het antwoord uiteraard dat ik ze innig lief heb tot het einde der tijden. Maar bewijzen kan ik het niet. U zult me moeten geloven. Scepsis zou ik misplaatst vinden.

Deze week heb ik veel zitten peinzen over scepsis en geloof. Daar was ook alle aanleiding toe. Jelle Brandt Corstius had, in navolging van talloze vrouwen die al 'me too' hadden gezegd, in Trouw geschreven dat hij als stagiair was verkracht. Hij noemde geen naam. Bewijs was er niet; 'het is zijn woord tegen mijn woord'. Maandag maakte producent Gijs van Dam zichzelf bij Pauw bekend als de man uit het artikel van Brandt Corstius. Hij had ook geen bewijs, maar wel een ander verhaal; hij had niemand gedwongen, het was een dronken vrijpartij geweest.

Hij trok alles uit de kast om Brandt Corstius door het slijk te halen

Zijn advocaat, Peter Plasman, zat ernaast en speelde met het geloof en ongeloof van de kijkers. Hij trok alles uit de kast om Brandt Corstius door het slijk te halen; hij noemde hem leugenachtig, en verweet hem 'raffinement en manipulatie'. Daarna riep hij eventuele andere slachtoffers op om zich te melden. Een daad van boosaardige schijnheiligheid, aangezien hij net had laten zien dat hij er niet voor terugdeinst om in een talkshow karaktermoord te plegen op iemand die met zulks naar buiten durft te treden.

In een uiterst vals slotakkoord van de uitzending eiste Plasman van Brandt Corstius zelfs een soort scepsis ten aanzien van zijn eigen ervaringen. Volgens de advocaat had Brandt Corstius zich moeten realiseren dat hij een verhaal de wereld in bracht 'waarvan de hele wereld tot de conclusie kan komen: het ene kan waar zijn en het ander kan waar zijn. En dan geldt de basisregel dat je alleen maar schuldig bent als daar bewijs voor is. En dat heeft hij geweten en toch heeft hij dit gedaan'. Hij voegde eraan toe dat 'de mensen die achter hem aanhollen omdat ze zeggen: als Jelle Brandt Corstius dit vertelt is het waar, zich moeten afvragen of dat een goede gedachte was.'

Ze feliciteerden zichzelf met hun redelijkheid

Dat idee van 'onschuldig tot het tegendeel bewezen is' sloeg aan. Inderdaad, zo vonden veel kijkers op sociale media, niemand kan weten wat er precies is voorgevallen, en dus moeten we ons onthouden van een oordeel. Een rechter moet de waarheid maar vaststellen. Ze feliciteerden zichzelf met hun redelijkheid. Algemeen Dagblad-columnist Angela de Jong zei een dag later bij Pauw: 'Wij weten niet wie er liegt, en volgens mij zijn er instanties voor die dat gewoon goed moeten uitzoeken.'

Geen bewijs, geen geloof: zo'n redenering zou mij als scepticus moeten aanspreken. En toch schuurt het. Natuurlijk is onschuldig-tot een goed en noodzakelijk principe. Maar ik heb moeite met die volgende denkstap: dat dit betekent dat je een slachtoffer pas gelooft als een rechter schuld en waarheid heeft vastgesteld.

The law is no substitute for morality

Edward Snowden

En wel hierom: veel zedenzaken komen nooit voor de rechter. Aanranding en verkrachting zijn vaak door hun aard onaantoonbare misdrijven. Waarheid en schuld zijn dan grootheden die buiten mijn bereik als gewoon huis-tuin-en-keukenmens liggen.

Het gebrek aan bewijs maakt mijn geloof of ongeloof tot een morele kwestie. Andere issues worden relevanter. Zoals: wat voor cultuur wil ik met mijn houding helpen scheppen voor misbruikslachtoffers? Wil ik een samenleving in stand houden waarin vrouwen en mannen die zijn verkracht worden beschimpt en gewantrouwd? Of help ik streven naar een maatschappij waarin je na seksueel geweld zonder angst en schaamte je verhaal kunt doen?

In deze morele kwestie kan ik me niet verstoppen achter het strafrecht. Om Edward Snowden te citeren: 'The law is no substitute for morality.' Het vraagstuk verlangt dat ik een persoonlijke, principiële keuze maak: geloof ik mensen die vertellen dat ze zijn misbruikt wel of niet? In de wereld die ik voor ogen heb, bestaat er maar één antwoord: geloof slachtoffers.


Hoe moeilijk is het om je recht te halen na seksuele intimidatie of misbruik?

Hoe doe je aan waarheidsvinding in zaken waar geen getuigen zijn, zoals bij die van Jelle Brandt Corstius?
'Soms is aangifte niet het beste.' (+)

Begrijpt u de MeToo-discussie nog niet? Aaf heeft een ezelsbruggetje bedacht
Misbruik en intimidatie: niet leuk, seks met aantrekkelijke mensen: wél leuk. (+)

Iemand in de media beschuldigen van seksueel misbruik?

Voorzichtigheid is geboden, waarschuwt advocaat Ivonne Leenhouwers, die gespecialiseerd is in zedenzaken. (+)

Hoe moeilijk is het om je recht te halen na seksuele intimidatie of misbruik?
Vier mogelijkheden waar je als slachtoffer terecht kunt. (+)