De EU houdt vast aan het idee van een tweestatenoplossing
De EU houdt vast aan het idee van een tweestatenoplossing © AFP

Alleen de buitenwereld heeft moeite met het erkennen van Jeruzalem als hoofdstad

Israëlisch-Palestijns conflict

Een Europese erkenning van de realiteit van Jeruzalem als hoofdstad van Israël zou weliswaar een diplomatieke overwinning zijn voor Likoed en zelfs voor Trump, maar zou voor Israël ook de verplichting scheppen aan te geven hoe het de toekomst van de Palestijnen ziet.

Met zijn besluit om Jeruzalem als hoofdstad van Israël te erkennen, beleefde Donald Trump een topdag. Niet alleen veroorzaakte hij wereldwijd misbaar - altijd fijn voor een president die graag door de diplomatieke porseleinkast bonkt - maar de aangekondigde woede van de Arabische man in de straat was niet meer dan obligaat geblaas. Gewone Palestijnen lijken zich te hebben neergelegd bij het gegeven dat Jeruzalem de hoofdstad van Israël is en dat Amerika partij kiest. Niet zo gek; voor hen is dit dagelijkse realiteit. Ook voor de Joden verandert er niets. Voor hen is Jeruzalem al zeventig jaar hoofdstad van een eigen staat.

Alleen de buitenwereld, waaronder de EU, heeft er moeite mee. Die houdt vast aan het idee van de tweestatenoplossing, waarbij Jeruzalem - heilige stad voor drie wereldgodsdiensten - hoofdstad moet worden van een Joodse én een Palestijnse staat. Daarbij zou de uit een christelijk, Armeens, Joods en islamitisch deel bestaande oude stad onder internationaal beheer moeten komen. De uitvoering van dit onpraktische idee is ergens halfweg blijven steken - voor realisten overigens al heel wat.

De staat Israël is een feit, de Palestijnse staat fictie. Sinds 1967 fungeert Israël al een halve eeuw als bewaker van de heilige plaatsen voor Joden, christenen en moslims, en verzekert er rust, orde en toegankelijkheid op een manier die de Verenigde Naties nooit zouden hebben kunnen waarmaken.

Sinds 1967 verzekert Israël in Jeruzalem de toegang tot de heilige plaatsen voor Joden, christenen en moslims zoals de Verenigde Naties dat nooit zouden hebben kunnen waarmaken

Volgens elk diplomatiek handboek zou dat genoeg moeten zijn om als uitgangspunt te dienen voor een vredesregeling, die er nog steeds niet is. Realisten gaan uit van de machtsverhoudingen in het hier en nu en houden rekening met de historische achtergrond die tot het conflict hebben geleid en dat gaande houden. Dat doen ze overal ter wereld, behalve in het Heilige Land. Daarvoor gelden andere maatstaven, hoewel een koele analyse uitwijst dat de 'feiten op de grond' worden gedicteerd door Israël, dat militair superieur is, economisch floreert en een levendige democratie is met rechten voor de Arabieren die zij elders in de moslimwereld niet hebben. Wel worden de Palestijnen in hun dichtbevolkte gebieden ernstig in hun bewegingsvrijheid belemmerd, wat de dominante aanwezigheid van de Israëli's - die als bezetters gelden - onderstreept.

Er kan dus weinig onenigheid bestaan over de machtspolitieke feiten. Israël heeft vier oorlogen, in 1948, 1956, 1967 en 1973, die voor zijn existentie beslissend waren, gewonnen, en in alle militaire campagnes die daarna kwamen stevige klappen uitgedeeld aan zijn vijanden.

Nuchter gesproken zouden die vernederingen de Arabische wereld enig realiteitsbesef hebben bijgebracht. Maar daarvan is weinig te merken. De Palestijnen volharden in een zelfmoordkoers, waardoor een eigen staat verder weg is dan ooit, en worden daarin gesteund door een moslimwereld die hopeloos verdeeld is, maar wel aan Jeruzalem als Palestijnse hoofdstad vasthoudt. Die fictie is het enige waarover ze het eens is. Dat werd vorige week weer bevestigd op een moslimconferentie onder leiding van de Turkse president Erdogan. Dat schiet niet op.

Hoezeer de Palestijnen zichzelf bedriegen, werd mij duidelijk bij een bezoek aan het graf van Yasser Arafat in Ramallah. Op mijn vraag waar hun grote leider geboren was, antwoordde onze gids: 'Jeruzalem' (in plaats van Caïro, hoofdstad van Egypte, waar een brug over de Nijl de oorlog tegen Israël van 1973 als 'overwinning' herinnert).

Waarom de EU meegaat met al die Arabische sprookjes is mij een raadsel. Niet alleen is er in het Midden-Oosten al lang geen sprake meer van een 'vredesproces' (daaraan kwam in 2000 een einde toen Arafat wegliep uit Camp David en opriep tot een tweede intifada tegen Israël), maar het waren toch echt de Palestijnen die met hun terreur en raketbeschietingen vanuit Gaza als ordeverstoorders optraden.

Illusies over democratie kunnen er gezien het verloop van de 'Arabische Lente' ook niet meer zijn. Daarvoor had Bibi Netanyahu in 2011 al gewaarschuwd en de afloop van de oorlog in Syrië bewijst zijn gelijk. Naast een overwinning voor Assad is dat ook een overwinning voor Poetin, wiens ingrijpen in Syrië de doorslag gaf.

Juist Europa zou gezien de eigen geschiedenis een derde oog moeten hebben voor het lot van de Joden en de Israëlische veiligheidsdilemma's

De EU benadrukt het internationaal recht, maar dat heeft in het Wilde Oosten geen grond onder de voeten. Dan is het pijnlijk dat fake-president Trump inzake Jeruzalem meer realiteitszin toont. Juist Europa zou gezien de eigen geschiedenis een derde oog moeten hebben voor het lot van de Joden en de Israëlische veiligheidsdilemma's.

Het kan geen kwaad eraan te herinneren dat vrede in Europa pas mogelijk werd na een Stunde Null, toen Duitsland in 1945 zijn totale nederlaag beleefde en genadebrood van zijn overwinnaars moest eten. Het Midden-Oosten zit na de ineenstorting van het Ottomaanse Rijk vol vergelijkbare catastrofes; de Palestijnen hadden in 1948 al hun 'Nakba'. Veel lering is er niet uit getrokken, al biedt het nulpunt in Syrië nieuwe kansen.

De Ostpolitik van Willy Brandt, die in 1970 de basis legde voor ontspanning in Europa, is als voorbeeld voor de Arabische wereld misschien wat hoog gegrepen. Maar de oud-burgemeester van West-Berlijn ging wel uit van de geopolitieke realiteit, de Duitse én Europese deling, die voor gewone burgers minder grimmig moest worden.

Niet dat het Berlijn van toen zomaar een voorbeeld voor Jeruzalem kan zijn. Zo wordt de muur die nu door Jeruzalem loopt aan beide zijden door Israëli's bewaakt. Een echte frontlijn, wat de Berlijnse Muur was, is het niet. Reden te meer de realiteit te erkennen van Jeruzalem als hoofdstad van Israël.

Zo'n Europese erkenning zou een diplomatieke overwinning voor Likoed en zelfs Trump zijn. Maar zo'n overwinning schept ook verplichtingen. Netanyahu zou dan moeten aangeven hoe hij de toekomst van de Palestijnen ziet en hoe Israël als Joodse staat verder kan, anders dan in een zelfgeschapen getto. Rechts Israël zou de agitprop over het 'naïeve Europa', dat zich door moslims laat overlopen, wegkijkt van antisemitisme en het Midden-Oosten niet begrijpt, moeten staken.

Dat schept weer gevoel voor verhoudingen. Europa is geen Israël, en te groot om zich helemaal van de buitenwereld af te schermen. En het kan nóóit in het belang van de Joden zijn als de EU, een uniek vredesproject, door naargeestig populisme wordt ondermijnd.