Man werkt thuis.
Man werkt thuis. © ANP

Ach vader, zet die smartphone thuis toch eens uit

Uit ons onderzoek blijkt dat kinderen meer problemen ervaren als de aandacht van hun vader verdeeld wordt over zijn werk en de kinderen, schrijven de familie-onderzoekers.

Wat betekent onze permanente bereikbaarheid voor het welzijn van onze kinderen?

In een tijd waarin technologische ontwikkelingen snel gaan, bestaan veel zorgen over hun schadelijke effecten. In de negentiende eeuw dacht men dat koeien door de komst van de trein geen melk meer zouden geven. In de twintigste eeuw was men bezorgd dat mensen elkaar niet meer zouden opzoeken omdat de telefoon - en later de sociale media - direct contact zouden vervangen.

Aan trein, telefoon en Facebook zijn we nu gewend. Ook heeft de tijd ons geleerd dat koeien melk blijven geven en mensen elkaar blijven opzoeken. Anno 2017 lijken we druk met de vraag hoe we ons moeten verhouden tot onze smartphones en wat de mogelijk schadelijke effecten zijn.  

Met de smartphone (maar ook met de laptop en straks wellicht de Virtual Reality-bril) kunnen mensen altijd en overal bereikbaar zijn. Volgens sommigen zijn we hiermee in een 'always on' (altijd aan)-samenleving beland. Dit betekent versnippering van activiteiten en aandacht voor onszelf en anderen. Maar wat betekent dit voor ons welzijn en dat van onze kinderen? 

Anekdotisch bewijs

'Hoe vaak bent u thuis aan het werk?'

Er is veel anekdotisch bewijs. Kranten en tijdschriften staan vol met artikelen over hoe druk we het hebben. En in Frankrijk hebben vakbonden gepleit voor een recht om buiten werktijden onbereikbaar te zijn. Ook zijn er zorgen over de effecten op kinderen. In 2011 schreef het Parool al: 'De smartphone wringt zich tussen ouder en kind'. Een beeld van een speeltuin waarin ouders in plaats van naar hun kinderen naar hun telefoon kijken, roept veel weerstand op.  

De opkomst van de smartphone en de zorgen die er in de maatschappij lijken te leven, waren voor ons aanleiding om te onderzoeken of kinderen eronder lijden als hun ouders hun aandacht verdelen tussen hun kinderen en hun smartphone of laptop. Het onderzoek is uitgevoerd door de Universiteit Utrecht in samenwerking met het Centraal Bureau voor de Statistiek. In 2013 hebben meer dan 1.400 ouders mee gedaan aan het 'Nieuwe Families in Nederland-onderzoek' en aangegeven hoe vaak zij thuis aan het werk zijn.

We vroegen ouders bijvoorbeeld hoe vaak hun werk contact met hen opneemt, hoe vaak zij op vakantie werken en hoe vaak zij op hun laptop aan het werken zijn terwijl hun kinderen in dezelfde ruimte zijn. Vervolgens hebben we onderzocht of er een verband bestaat met het (probleem)gedrag van hun kinderen.

Ons onderzoek wijst erop dat kinderen inderdaad meer problemen ervaren als de aandacht verdeeld wordt over werk en de kinderen. De schadelijke effecten zijn er echter - heel opvallend - alleen voor vaders. Dus als vaders thuis vaker aan het werk zijn, lijken kinderen hier last van te hebben. Er was geen verband voor moeders.  

We vermoeden dat kinderen gevoeliger zijn voor het gedrag van hun vader omdat zij hun vader nog altijd minder vaak zien. Vaders zijn tegenwoordig veel meer betrokken bij hun kinderen dan vroeger, maar tijdsbestedingsonderzoek laat zien dat hun betrokkenheid het nog altijd niet haalt bij die van moeders. Mogelijk ervaren kinderen de aandacht van moeders daardoor als vanzelfsprekend. En is de teleurstelling makkelijk op te vangen als hun moeder af en toe haar aandacht verdeelt. Bij vaders is dit mogelijk minder het geval. Een voltijdbaan is nog altijd de standaard voor vaders. En als er dan ook buiten werktijd wordt gewerkt kan dit kinderen het signaal geven dat hun vader ze niet belangrijk genoeg vindt.  

Onze verklaring vraagt om een kritische beschouwing en discussie. Ook werpt het nieuwe vragen op: Is het vooral het werken thuis dat schadelijk is of vinden kinderen het ook vervelend als hun vader bijvoorbeeld privé met zijn smartphone bezig is? We zijn benieuwd waar deze discussie toe leidt, maar hopen ook dat deze bevindingen vaders (maar ook moeders) een reden geven om de (werk)telefoon thuis af en toe eens uit te zetten.   

Anne Roeters, Kirsten van Houdt & Anne-Rigt Poortman zijn familie-onderzoekers.