De documentaire Ik alleen in de klas.
De documentaire Ik alleen in de klas. © 2DOC

Opinie: Absurd, die wedstrijd om wie de beste antiracist is

Het is bekrompen om te menen dat je alleen films mag maken over mensen van je eigen groep.

Vorige week las ik in de Volkskrant (Zaterdag, 22 april) het interview met Anousha Nzume over haar boek Hallo witte mensen en in Trouw het betoog van Robert Vuijsje voor het behoud van 4 mei als herdenking van de Jodenvervolging. In beide gevallen gaat het onder meer over de vraag wie welke rol mag opeisen in het publieke debat over racisme.

Ik heb onlangs een film gemaakt over mijn (donkere) kinderen en hun (vrijwel allemaal) donkere vrienden. De film heet ik alleen in de klas en wordt op 10 mei uitgezonden op 2DOC NPO2.

Witte Nederlanders hebben geen idee hoe vaak en sluipend uitsluiting voorkomt

In de film vertellen mijn kinderen en hun vrienden over hun ervaringen met uitsluiting en spelen die ervaringen na. Het is een aangrijpende film geworden omdat alle deelnemers heel open en oprecht laten zien hoe dat voelt. Als de docent spreekt over de 'dikke neger techniek', als niemand naast je komt zitten, als je niet mag deelnemen aan de Citotoets.

Uit de vele reacties op Facebook blijkt dat veel lotgenoten zich hierin herkennen. Ik vind het belangrijk dat ook witte Nederlanders dit zien omdat ik in mijn gesprekken met witte Nederlanders heb gemerkt dat ze vaak geen idee hebben hoe vaak en sluipend uitsluiting voorkomt.

Ze kennen in het beste geval wel sommige feiten, bijvoorbeeld over de bevooroordeelde schooladviezen of de hogere werkloosheid onder, ook goed opgeleide, jongvolwassenen met een migratieachtergrond. Maar ze beseffen zelden de impact ervan op iemands leven. Die impact kan groot zijn. Naast de frustratie over de daadwerkelijk ongelijke kansen, vaak ook de aantasting van het zelfvertrouwen en het gevoel van eigenwaarde.

Lees verder onder de video

Ook ik kreeg van antiracisme dominee Sunny Bergman de vraag of ik deze film wel mocht maken. Zij vond van niet. Het zit namelijk zo: ik ben wit. Ik ben een witte vrouw met een deels joodse achtergrond. Ik vond van wel. Ik begrijp de vraag, het is belangrijk dat meer mensen met een migratieachtergrond de kans krijgen om hun verhalen te vertellen, te verfilmen. Zij zijn ondervertegenwoordigd in de media, in het bestuur, in de bedrijven van Nederland en dat moet veranderen. Maar dat betekent niet dat ik deze film niet kan maken.

Los van het feit dat het om mijn kinderen gaat, ben ik een mens en in staat tot empathie. Ik kan luisteren en films maken is mijn vak. Het is in mijn ogen een kortzichtige, bekrompen vorm van censuur om ervan uit te gaan dat mensen alleen films (of boeken, toneelstukken, beelden...) zouden mogen maken over mensen die behoren tot dezelfde groep.

Kleur of sekse kwalificeren niet automatisch om een groep te vertegenwoordigen. Mogen mannen geen films meer maken over vrouwen? Mogen zwarte mensen films maken over witte mensen? Moeten niet-Joden zwijgen over Israël of de Holocaust? Het lijkt mij een onzinnige gedachte. Het is ook een perverse gedachte in mijn ogen omdat het uitgaat van stereotypen en steeds een kloof tussen mensen op grond van kleur, geloof en sekse bevestigt. En die kloof willen we toch juist dichten?

Het valt me de laatste tijd op hoe de verschillende 'anti-racisten' in Nederland vooral bezig zijn met het bestrijden van elkaar

Het valt me de laatste tijd op hoe de verschillende 'anti-racisten' in Nederland vooral bezig zijn met het bestrijden van elkaar. Ieder1 werd direct afgekraakt, Robert Vuijsje moet zijn mond houden...Alsof er een wedstrijd aan de gang is om wie de beste anti-racist van Nederland is. Of de enige echte. Wat bezielt hen? Het is lachwekkend maar ook ergerlijk omdat het zo weinig oplevert. Zeker niet voor mijn kinderen en hun vrienden.

En om hen gaat het. Om de kansen voor de nieuwe generaties, zodat ze een leven kunnen opbouwen in Nederland. Er zijn dringende concrete vraagstukken: een beter toetssysteem in het onderwijs, stageplekken en banen voor iedereen ongeacht afkomst. Samenwerken zou zoveel meer kunnen opleveren.