Een agent maant asielzoekers in de Vluchtkerk om haast te maken met het uitzoeken van hun spullen. De uitgeprocedeerde asielzoekers hebben de St. Jozefkerk in Amsterdam West verlaten
Een agent maant asielzoekers in de Vluchtkerk om haast te maken met het uitzoeken van hun spullen. De uitgeprocedeerde asielzoekers hebben de St. Jozefkerk in Amsterdam West verlaten © ANP

'Mensen in vluchtkerk kunnen terug naar land van herkomst, maar willen niet'

Uitgeprocedeerde asielzoekers in vluchtlocaties stellen zich boven de wet door niet terug te keren naar het land van herkomst overeenkomstig de rechterlijke uitspraak, schrijven Rhodia Maas en Joost van Lammeren. 'Voor veel mensen is het blijkbaar moeilijk zich te verenigen met democratisch vastgestelde wetten als de gevolgen daarvan zichtbaar worden.'

Zodra het beleid echter een gezicht krijgt, verdwijnt deze ratio

Na de vluchtkerk, de vluchtflat, de vluchtschans en de vluchtgarage kreeg het verzet van uitgeprocedeerde asielzoekers tegen gerechtelijke uitspraken deze week een nieuwe vorm met de Amsterdamse 'vluchtmarkt'.

In de discussies over uitgeprocedeerde asielzoekers wordt vaak gezegd dat de mensen die verblijven in deze kraakpanden niet terug kunnen naar hun land van herkomst. Sommigen kwalificeren het verblijf van uitgeprocedeerde asielzoekers verblijvend in de verschillende 'vluchtlocaties' zelfs als verzet tegen onrecht.

Valse hoop
Voor veel mensen is het blijkbaar moeilijk zich te verenigen met democratisch vastgestelde wetten als de gevolgen daarvan zichtbaar worden. Als er al sprake is van onrecht dan is dat van toepassing op de weigering van de vluchtkerkbewoners gehoor te geven aan de uitspraak van vaak meerdere rechters en op de handelwijze van mensen en organisaties die uitgeprocedeerde asielzoekers valse hoop geven op een verblijf in Nederland.

De mensen in vluchtkerk, vluchtgarage en vluchtmarkt kunnen wel terug naar het land van herkomst, maar willen dat niet. Hiermee stellen zij zich boven de wet en wordt het echte dilemma gedefinieerd door de vraag hoe de regering van een rechtsstaat moet omgaan met rechterlijke uitspraken die niet afdwingbaar zijn.

Ondanks verschillende politieke opvattingen over het asielbeleid bestaat consensus over twee uitgangspunten van dat beleid. Het eerste is dat Nederland alleen bescherming kan bieden aan mensen die aannemelijk hebben gemaakt dat zij in hun land van herkomst vervolgd (dreigen te) worden. Het tweede is dat asielzoekers van wie na vaak meerdere uitvoerige procedures ook door de rechter is vastgesteld dat zij geen recht op asiel hebben, uit Nederland moeten vertrekken.

De beste oplossing is dat uitgeprocedeerde asielzoekers zelf gaan inzien dat een negatieve uitkomst van eindeloze procedures niet anders kan betekenen dan dat hun toekomst niet in Nederland ligt.

Ratio verdwijnt
Zodra het beleid echter een gezicht krijgt, verdwijnt deze ratio. De emotie over het asielbeleid is begrijpelijk, want het gaat om het fundamentele vraagstuk van omarming en uitsluiting: wie hoort erbij en wie niet? Hoe gaat de overheid in een rechtsstaat om met mensen die soms hun leven (en vermogen) hebben overgeleverd aan mensensmokkelaars voor een betere maar ongewisse toekomst?

Maar door emoties gevoede discussies dragen niet bij aan een rechtvaardig asielbeleid. Rechtvaardigheid gaat uit van gelijke behandeling in gelijke gevallen. En de uitgeprocedeerde asielzoekers in vluchtkerk, -garage of -markt verschillen in geen enkel opzicht van andere uitgeprocedeerde asielzoekers die wel gehoor hebben gegeven aan de uitspraak van de rechter.

De meeste landen werken mee aan terugkeer mits vaststaat dat het werkelijk om een van hun onderdanen gaat. Dat geldt ook voor de herkomstlanden van de mensen die verblijven in deze kraakpanden. Zij kunnen terugkeren maar doen er alles aan om hun identiteit verborgen te houden. Sommige landen van herkomst stellen nog een voorwaarde om mee te werken aan terugkeer: de onderdaan moet terug willen keren. Ook dat weten de bewoners van vluchtkerk of vluchtgarage. De overheid steekt veel energie, tijd en geld in het bewegen van herkomstlanden om gedwongen terugkeer te accepteren. Maar Nederland kan andere landen niet altijd dwingen tot medewerking. De vreemdelingen in de vluchtlocaties gebruiken die situatie om de overheid onder druk te zetten en zo alsnog verblijf af te dwingen. Intussen zijn naar Somalië sinds begin vorig jaar meer dan vijftig uitgeprocedeerde asielzoekers teruggekeerd. Het probleem is dus niet dat de mensen in de vluchtkerk niet terug kúnnen, maar dat ze niet terug wíllen keren en alle ruimhartige (financiële) vertrekondersteuning van de overheid weigeren.

Van alle tijden
Deze problematiek is structureel, internationaal en van alle tijden. Dat betekent echter niet dat een rechtsstaat kan of moet berusten in een situatie waarin uitgeprocedeerde asielzoekers die niet uitgezet kunnen worden zich ongevoelig tonen voor rechterlijke uitspraken. Dat zou immers betekenen dat de overheid zich met belastinggeld blijft ontfermen over mensen die zichzelf boven de wet stellen. Dit ondermijnt het draagvlak voor het migratiebeleid en kan op den duur ook schadelijk zijn voor de integratie van migranten in de Nederlandse maatschappij.

De beste oplossing is dat uitgeprocedeerde asielzoekers zelf gaan inzien dat een negatieve uitkomst van eindeloze procedures niet anders kan betekenen dan dat hun toekomst niet in Nederland ligt. Dit inzicht is even belangrijk voor die gemeenten, belangenorganisaties en asieladvocaten die asielzoekers blijven steunen in hun strijd om een verblijfsvergunning. Asielzoekers klampen zich in hun wanhoop vast aan valse verlokkingen. En bij het aantreden van een nieuw kabinet klinkt vervolgens de roep vanuit gemeenten en belangengroepen om een nieuwe pardonregeling als oplossing voor langdurig in Nederland verblijvende asielzoekers.

Vrijwilligers die uit oogpunt van medemenselijkheid de bewoners van vluchtkerken, - havens of -markten zorg bieden, verdienen respect en zelfs bewondering. Maar de problematiek van de vluchtkerk is niet gebaat bij een discussie die gevoerd wordt op basis van twijfel aan de legitimiteit van het asielbeleid. De mensen in de vluchtlocaties staan niet boven de wet. Daar veranderen ook actievoerders niets aan.

Rhodia Maas is algemeen directeur en Joost van Lammeren is coördinerend/specialistisch adviseur van de Dienst Terugkeer en Vertrek.

Volg en lees meer over:

Reacties (0)

U hebt javascript nodig om een reactie achter te laten.
Plaats een reactie Nog 600 tekens