Een theater op Sicilië.
Een theater op Sicilië. © EPA

'Iedereen mocht zijn eigen goden eren in de oudheid'

In de Volkskrant van 9 mei spreekt Paul Schermers zeer negatief en zonder kennis over Griekse goden. Griekse goden zouden een menselijke uitvinding zijn, maar dan zou God ook een menselijke vinding zijn, aangezien het allemaal goden zijn. Wanneer wij godsdiensthistorisch naar God kijken, blijkt God echter ook een van vele goden geweest te zijn.

Door de evolutie van het denken is het polytheïsme langzaam ontwikkeld naar henotheïsme, tot er uiteindelijk met veel moeite een monotheïstisch idee ontstond, waarvan men zich kan afvragen of dit toch niet stiekem polytheïstisch is: 'Alle machten en krachten...'

Schermers heeft duidelijk geen kennis van geschiedenis of religie, aangezien talloze hoogstaande beschavingen zoals Mesopotamië, Egypte, de Griekse en Romeinse wereld allemaal polytheïstisch waren en andere religies, zoals jodendom en christendom, tolereerden.

Het monotheïsme is bij uitstek het instrument om mensen onder de duim te houden met heilige boeken, geschreven door mensen. Antieke beschavingen kenden dit niet, op Echnaton in Egypte na. Iedereen mocht de goden aanbidden die hij wilde.

Allang is aangetoond dat er talloze innovaties plaatsvonden tijdens de Middeleeuwen

Daarnaast wijst Schermers op de christelijke Middeleeuwen, waarbij hij vergeet te zeggen dat het kersteningsproces van Europa eeuwen duurde, waarbij de Germaanse en Noorse goden nog lange tijd werden aanbeden en er ook syncretistische vormen bestonden zoals Hercules Magusanus of Christus Sotêr.

Ook kent Schermers de Middeleeuwen een pejoratieve notie toe, terwijl allang is aangetoond door onder anderen Peter Raedts en Patricia Clare Ingham dat er talloze innovaties plaatsvonden tijdens de Middeleeuwen.

Tot slot haalt Schermers religie en mythologie door elkaar. Mythen gaan vaak over wispelturige goden, net zoals God trouwens die dan iemand botkanker geeft of een Tweede Wereldoorlog laat ontstaan, terwijl antieke religie gaat over rituelen, die bedoeld zijn om de goden te aanbidden en te vragen om bijvoorbeeld gezondheid (Hygieia en Asklepios), geluk (Tyche) of een goed huwelijk (Hera).

Ook aan God worden dit soort dingen gevraagd via rituelen zoals gebed. De christelijke mythologie kan men in de Bijbel teruglezen. Ondertussen worden de Griekse goden vanaf 2005 weer volop vereerd en neemt het geloof in God af, gezien de cijfers. Wellicht is een studie religiegeschiedenis op zijn plaats.

Mark Beumer, oudhistoricus, Kekerdom

De ingezonden brief van Paul Schermers

De atheïst Stephen Fry heeft God beledigd. Voor de wispelturige goden uit de Griekse oudheid koestert hij bewondering, maar met de christelijke God heeft Stephen Fry minder op. Hij noemde die christelijke God een 'baarlijke maniak, volstrekt egoïstisch'.

Hem wacht mogelijk strafrechtelijke vervolging wegens godslastering in Ierland. Er is geen bewijs voor het bestaan van goden. Goden zijn een creatie van mensenbreinen, in het bijzonder van machthebbers, om het volk onder de duim te houden. Ik dacht dat we de christelijke middeleeuwen voorbij waren. Niet dus.

Paul Schermers