Voorzitter Hendrik Steenhuis van de Amsterdamse rechtbank, 16 november.
Voorzitter Hendrik Steenhuis van de Amsterdamse rechtbank, 16 november. © ANP

'Dit is een parodie op de strafrechtspleging'

Met zijn 'minder Marokkanen'-uitspraken heeft Geert Wilders zich schuldig gemaakt aan groepsbelediging en aanzetten tot discriminatie. De rechters stellen in hun uitspraak in het proces tegen de PVV-leider dat Wilders zich niet kan verschuilen achter de vrijheid voor meningsuiting. Een straf werd echter niet opgelegd. Wat vinden deskundigen van deze uitspraak?

Afshin Ellian, hoogleraar encyclopedie van de rechtswetenschap:

Op veel Marokkanen zal dit overkomen als klassenjustitie

Begrijp me goed, ik was en ben tegen de vervolging van Wilders in deze zaak. Maar als je vindt dat hij wel vervolgd had moeten worden, en als je de strafbare feiten bewezen acht, moet je ook een straf opleggen.

Deze uitspraak - schuldigverklaring zonder strafoplegging - zal contraproductief werken. Ze is namelijk niet uit te leggen. En ze toont aan dat de hele zaak-Wilders een parodie op de strafrechtspleging is. Bedenk goed dat deze delicten - groepsbelediging en aanzetten tot discriminatie en/of haat - misdrijven zijn. Andere mensen die hieraan schuldig worden bevonden worden wel gestraft. Op veel Marokkanen zal dit overkomen als klassenjustitie: als wij homo's beledigen, worden we wel gestraft, maar Wilders wordt niet gestraft.

Wat de rechter met deze uitspraak zegt, is: 'Ik vind het ook heel erg wat Wilders heeft gezegd.' Het is zuiver en alleen een uiting van morele verontwaardiging. Maar daar is het strafrecht niet voor. In een strafgeding moet worden bewezen of iemand een strafbaar feit heeft gepleegd en, als dat zo is, moet hij of zij worden bestraft. Daarom zal deze uitspraak vanuit het perspectief van de veroordeelde, namelijk Wilders, als een politiek en moreel oordeel overkomen. Hierdoor wankelt de legitimiteit van de uitspraak.

De rechter zegt dat Wilders' uitspraken ten aanzien van belediging en discriminatie opruiend waren, maar dat is kennelijk niet het geval voor aanzetten tot haat. Dat is onbegrijpelijk: zijn ze nou opruiend of niet? Opruiing betekent het oproepen tot het plegen van enig strafbaar feit (art. 131 Sr.). Wilders heeft simpelweg niet opgeruid tot het plegen van strafbare feiten, ook wordt dat niet zo opgevat door de toehoorders.

Dit alles betekent dat we de betreffende wetsartikelen, art. 137 c en d wat de belediging betreft moeten afschaffen. En wat discriminatie betreft, dat moeten we terugbrengen tot feitelijke discriminatie. Het is aan de Kamer om die wetten zo spoedig mogelijk te hervormen.

Gerard Spong, advocaat:

In tegenstelling tot de snoeiharde verwijten aan Wilders'adres staat de schuldigverklaring zonder strafoplegging

'Het is een terechte en snoeiharde veroordeling. Omdat de rechtbank in scherpe bewoordingen heeft gezegd dat Wilders zich schuldig heeft gemaakt aan opruiende en opzwepende uitlatingen. En gehandeld heeft als een politicus onwaardig. Die woorden vond ik snoeihard. Minder snoeihard, en wat mij betreft in tegenstelling tot deze snoeiharde verwijten aan zijn adres, is de toepassing van artikel 9a, schuldig verklaring zonder oplegging van straf.'

'Dat kan op drie gronden. De eerste grond is vanwege de geringe ernst van het feit. De tweede grond is vanwege de persoonlijke omstandigheden van de verdachte. De derde grond is vanwege de omstandigheden waaronder het feit is gepleegd. Dat zijn de drie gronden die de wet noemt. Als je dan 9a toepast, staat dat in tegenstelling tot de scherpte van de bewezen verklaring. Dat is mijn enige kritiek op het vonnis.' In de Marokkaanse gemeenschap zal men dit onbegrijpelijk vinden.

'Het is geen politiek vonnis. De zaak is wel politiek gekleurd maar de rechtbank heeft zich zeer overeenkomstig de rechtspraak en de wetgever uitgesproken. Het was goed dat de rechtbank zich uitsprak over de uitlatingen van Wilders dat het 'een neprechtbank' zou zijn. Het is een regelrecht met de grondwet strijdende belediging aan het adres van de rechtbank. In het Engelse recht zou zoiets 'minachting van de rechter' heten. Dat is een misdrijf waar iemand gevangenisstraf voor zou krijgen. Goed dat de rechtbank hem ook op dit punt te verstaan heeft gegeven dat hij uit de bocht is gevlogen.'

Paul Cliteur, hoogleraar encyclopedie van de rechtswetenschap en getuige in het proces-Wilders

Ik had het beter gevonden wanneer de Nederlandse staat door middel van de Nederlandse rechtbank een duidelijk signaal had afgegeven dat we een ruime opvatting van de vrijheid van meningsuiting koesteren in Nederland en dat we niet van plan zijn die in te leveren

'Ik vind het niet bevredigend dat Wilders veroordeeld is. Er wordt geen straf opgelegd maar de straf die de rechtbank in gedachte had, was van een geringe betekenis voor Wilders. Wilders wordt in feite gestraft voor het feit dat hij in een heel penibele situatie verkeert als doelwit van internationaal terrorisme. Ik had het beter gevonden wanneer de Nederlandse staat door middel van de Nederlandse rechtbank een duidelijk signaal had afgegeven dat we een ruime opvatting van de vrijheid van meningsuiting koesteren in Nederland en dat we niet van plan zijn die in te leveren. Dat was een beter signaal geweest naar de internationale wereld van terroristen. Dat hebben we dus niet gedaan.

'Wilders heeft nu ook een strafblad, hij krijgt nu allemaal gedoe met landen die hem niet willen ontvangen. Dat vind ik zorgwekkend voor een politicus van zijn statuur en zeker met zo'n grote aanhang in de Nederlandse samenleving. Dus nee, ik ben niet blij met dit vonnis.

'Daarnaast vrees ik voor polarisatie tussen de rechterlijke macht en de Nederlandse bevolking. Dat hadden we graag buiten de deur gehouden.

Farid Azarkan, kandidaat Kamerlid Denk en voormalig voorzitter Samenwerkingsverband Marokkaanse Nederlanders:

Het gaat mij om de beperking van wat je tegen een bevolkingsgroep kunt zeggen

'Ik ben heel blij met de uitspraak. De rechter gaf een helder onderbouwing. De advocaat van Wilders, Geert-Jan Knoops, had eerder een heel ingewikkeld betoog. De rechter veegde dit binnen een half uur van tafel. In de straf ben ik niet zo geïnteresseerd. Of het nou een euro of vijfduizend euro is. Het gaat mij om de beperking van wat je tegen een bevolkingsgroep kunt zeggen. De rechtbank heeft nu gezegd: tot hier en niet verder. Wilders heeft de rechtbank beledigd en eigenlijk net zo weggezet als de Marokkaanse gemeenschap. Hij moet zich daar diep voor schamen.'