Opinie

Zzp'ers? Komt het door de zzp'ers dat de loongroei achterblijft?

Het spel en de knikkers

En nu zegt ook het Internationaal Monetair Fonds (IMF), deze week in Nederland op bezoek voor het jaarlijkse welgemeende advies aan de regering, dat de lonen wel wat sneller omhoog mogen. Andere instituten gingen het IMF voor. Als een loonstijging volgens vele deskundigen zo verstandig is, waarom gebeurt dat dan niet?

Laten we proberen daar een verklaring voor te zoeken. Maar vooraf even dit.

De arbeidsmarkt is traditioneel de sloomste van het stel, het tegenovergestelde van de kanarie in de kolenmijn. Pas als de economie al jaren in volle vaart groeit, gaan de lonen hard omhoog. En omgekeerd geldt ook: als de economie al op apegapen ligt, stijgen de lonen nog stevig door. In de eerste crisisjaren, terwijl de wereldeconomie stond te schudden op z'n grondvesten, in 2008 en 2009, noteerden de brutolonen bijvoorbeeld een plus van 2,5 respectievelijk 2,9 procent.

De ontwikkeling van de brutolonen begint, nu de Nederlandse economie al een tijdje op stoom is, ook eindelijk momentum te krijgen. 2016: 0,4 procent. 2017: 2,1 procent. Dit jaar (naar verwachting van het Centraal Planbureau): 3,3 procent erbij. Komend jaar nog zo'n dikke procent er bovenop en de loongroei is stevig te noemen.

Bij het nadenken over verklaringen voor de achterblijvende loongroei moeten we dus oppassen dat we geen gelegenheidsargumentatie gaan verzinnen voor iets wat al decennialang een vast patroon is. Prijsvorming op de arbeidsmarkt is sloom, in slechte én in goede tijden.

Maar de vakbonden dan? Is het de afkalvende macht van de vakbonden waardoor de lonen niet stijgen? Dat is deze week een populair onderwerp, omdat Het Financieele Dagblad uitrekende dat de FNV cao-marktaandeel verliest aan andere vakcentrales, het CNV voorop. Het onbevredigende aan deze verklaring is dat die veronderstelt dat de FNV beter kan onderhandelen dan het CNV en de andere bonden. Daar is geen bewijs voor.

Zzp'ers? Komt het door de zzp'ers dat de loongroei achterblijft? Dit snijdt meer hout. Het speelveld tussen mensen in loondienst (verplicht sociaal verzekerd, verplicht meedoen met pensioen, beschermd tegen ontslag door boetes) en zzp'ers (die deze verplichtingen niet hebben en ook geen ontslagbescherming, maar wel fiscaal voordeel) is ongelijk. Daarom groeit het aandeel flexibel werkenden op de arbeidsmarkt veel sneller dan het aantal mensen in loondienst.

Waar lonen van werknemers traag reageren op veranderingen in vraag en aanbod, passen uurtarieven van zzp'ers zich sneller aan. En de prijsvorming op de zzp-markt beïnvloedt ook de loonvorming, want werk- en opdrachtgevers kunnen kiezen op welke markt ze hun arbeid inkopen. In de afgelopen jaren was die invloed negatief: lage zzp-tarieven duwden de lonen omlaag.

Als deze verklaring opgeld doet - zzp-tarieven zijn de loonvorming gaan beïnvloeden - , kunnen we binnenkort een loongolfje verwachten. De flextarieven zullen door schaarste snel stijgen (veel sneller dan lonen ooit doen) en dit zal zich dan ook vertalen in hogere lonen en meer vraag naar mensen in loondienst.

De zzp-verklaring helpt ook om te begrijpen waarom prijzen op de arbeidsmarkt nu nog iets slomer reageren dan voorheen. Pas als de zzp'er is 'volgeboekt' verhoogt hij zijn prijzen en dat is pas het geval als de economie echt goed draait.

Waarom groeien de lonen niet sneller nu de economie lekker draait? Het hoofdantwoord moet zijn: lonen zijn altijd traag. Maar die slome arbeidsmarkt wordt deze keer wel extra opgehouden door de zzp-markt. Eerst gaan de zzp-tarieven omhoog, dan pas de lonen.

Reageren? frank@argumentenfabriek.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.