Zwolle is een modelstad voor tweewielers, in Delft is het een zooitje op fietsgebied: zo gaan de steden om met de fiets

Gemeenten maken het verschil

Zwolle staat steevast in de toptien van beste fietssteden. Alle partijen koesteren er de fietsers. Maar in Delft vindt ook iedereen fietsers belangrijk en toch bungelt de stad ergens onderaan. Hoe komt dat?

Op de fietsrotonde in Zwolle, de eerste in Nederland, hebben fietsers voorrang en moeten de auto's wachten. Foto Marcel van den Bergh

Zwolle: Een modelstad voor tweewielers, waar fietsen in het dna zit

Op de kruising van de Vondelkade met de Wipstrikkerallee knijpt Edwin Koster in de remmen van zijn grijze Gazelle om een van de verworvenheden van het fietsbeleid van Zwolle te laten zien. Op dit punt kruist een drukbereden fietsroute een doorgaande weg voor auto's.

In plaats van een oversteek te maken met stoplichten voor fietsers, heeft het gemeentebestuur ervoor gekozen hier een fietsrotonde aan te leggen - de eerste in Nederland. Fietsers hebben voorrang; auto's moeten wachten.

Voor de rotonde er lag, waren op deze kruising regelmatig aanrijdingen tussen auto's en fietsers, vertelt Koster, voorzitter van de lokale afdeling van de Fietsersbond. Nu niet meer. 'Ik heb hier vorig jaar met een paar Amerikanen gestaan. Die vonden dit fantastisch.'

Regensensor

De rotonde is een van de voorbeelden van hoe Zwolle zijn fietsers koestert, laat Koster zien op een rondgang per fiets. Fietspaden lopen als rode lopers door de stad, op kruisingen met uitvalswegen zijn fietsviaducten aangebracht. Bij het fietsersstoplicht op de hoek bij de Sassenpoortenbrug is zelfs een regensensor geplaatst: bij nat weer hebben fietsers langer groen. Koster lacht. 'Dat vinden wij wel mooi.'

Zwolle is een modelstad voor tweewielers. De hoofdstad van Overijssel scoort bovengemiddeld hoog in een recent mobiliteitsonderzoek van de ANWB: 85 procent van de fietsers voelt zich veilig, 94 procent is tevreden. Op het lijstje beste fietssteden van de Fietsersbond staat Zwolle steevast in de toptien.

Fietsen zit in het dna van Zwolle, zegt Michiel van Willigen, als wethouder namens de Christen Unie verantwoordelijk voor het fietsbeleid en zelf een enthousiast fietser. Hij woont aan de Zwarteweg, een van de elf fietsstraten van Zwolle.

Profiel Zwolle

- Gemeente met ruim 125 duizend inwoners. Het is de hoofdstad van de provincie Overijssel.
- Coalitie: ChristenUnie, PvdA, D66 en VVD. De burgemeester is Henk Jan Meijer (VVD).

Alle partijen

Zwolle plukt de vruchten van een beleid dat in de vorige eeuw al is ingezet, aldus Van Willigen. Bij de stadsuitbreiding naar Zwolle-Zuid is er destijds bewust voor gekozen om goede fietsverbindingen aan te leggen tussen de nieuwe wijken en het centrum. 'Daar is het begonnen en vandaaruit is het organisch gegroeid.' Het resultaat daarvan is dat je nu vanuit Zwolle-Noord sneller in Zuid bent met de fiets dan met de auto. Van het woon-werkverkeer in Zwolle gaat 50 procent met de fiets.

Een politiek beladen onderwerp is het volgens Van Willigen niet. Zwolle is een stad waarin van oudsher partijen als PvdA, CDA, VVD en Christen Unie (CU) groot zijn. Het huidige college wordt gevormd door PvdA, D66, VVD en CU. Natuurlijk legt een partij als de VVD meer nadruk op auto's. 'Maar het fietsbeleid wordt door alle partijen gedragen. Geen enkele partij zal zich anti-fiets noemen.'

Gemeenten maken het verschil

In de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van 21 maart gaat het veel over landelijke politiek. Maar waar gaan de gemeenten wél over? Aflevering 3: fietsen.
Lees hier aflevering 1 en aflevering 2 terug.

Geen apart budget

Het is ook niet zo dat fietsvoorzieningen alleen aan fietsers ten goede komen, benadrukt de wethouder. 'Door de aanleg van fietstunnels onder doorgaande wegen kan ook het autoverkeer beter doorstromen.' Dat vindt de VVD ook fijn.

Ook in het nieuwe mobiliteitsplan voor de komende jaren krijgt de fiets ruim baan. Zo wordt het netwerk van fietssnelwegen uitgebouwd om de verbindingen tussen stad en regio te verbeteren. Zwolle heeft de ambitie om het gebruik van de fiets met 25 procent te verhogen in 2027.

Een apart budget voor fietsbeleid is er niet; het is onderdeel van het totale mobiliteitsbeleid. Maar Zwolle geeft naar eigen schatting jaarlijks 3- tot 4 miljoen euro uit aan fietsvoorzieningen. Zoals de bouw van een overdekte en bewaakte fietsenstalling aan het Gasthuisplein, in het hart van de binnenstad. 'Met toilet', benadrukt Koster.

Rommeltje

De voorman van de Zwolse Fietsersbond beaamt dat alle partijen in zijn stad de fietser een warm hart toedragen. 'De fiets is knuffelbaar.' Maar verschillen zijn er wel degelijk. In een vergelijking die de Fietsersbond heeft gemaakt van partijprogramma's kwam D66 naar voren als meest fietsvriendelijke partij, gevolgd door PvdA en GroenLinks. De VVD scoort minder goed, het CDA nog slechter.

Er valt voor de fietser dus best wat te kiezen. En ondanks de zegeningen die de stad telt voor de fietser, kan het altijd beter, vindt Koster. Zo is het in de binnenstad hier en daar nog een rommeltje met fietsparkeerplekken. 'Er mag van ons nog wel een tandje bij.'


Delft: Overvolle paden, te weinig stallingen: 'We hebben te maken met vijftien jaar stilstand'

We zijn het station van Delft nog maar net uit, of het eerste probleem dient zich al aan. In de prestigieuze nieuwe Spoorzone is een grachtje aangelegd, het fietspad loopt er pal naast. Het oogt fraai, beamen Marien Vermeer en Tanno Verburg. Maar ze hadden toch liever een hek gezien tussen het fietspad en het water.

Nu kunnen fietsers zomaar in het water belanden. Dat is ook gebeurd, beweert Vermeer. 'Ik weet dat er al zeker vier mensen in het water terecht zijn gekomen.' Maar een hekje plaatsen mocht niet van de architect, zegt Verburg. 'Dat zou de beleving van het water weghalen.'

Lees verder onder de afbeelding.

Profiel Delft

- Gemeente in Zuid-Holland met 101 duizend inwoners.
- Coalitie: D66, PvdA, GroenLinks, VVD en STIP (studentenpartij). De burgemeester is Marja van Bijsterveldt (CDA).

Tijdens de ochtendspits in Delft is het op weg naar de TU dringen op de fietspaden. Foto Marcel van den Bergh

Klagen

Verburg en Vermeer zijn vertegenwoordigers van de Delftse afdeling van de Fietsersbond. En ze hebben veel te klagen. Want Delft doet het niet best op fietsgebied. Op de ranglijst van beste fietssteden van de Fietsersbond bungelt de stad rond de vijftigste plaats. In een recent ANWB-onderzoek zei 37 procent van de fietsers zich onveilig te voelen, 10 procentpunt meer dan het landelijk gemiddelde.

Op een fietstocht door de stad laten Verburg en Vermeer zien waar dat aan ligt. De route voert over hier en daar slecht onderhouden en smalle fietspaden langs knelpunten waar tijdens de ochtendspits duizenden fietsers op weg naar de TU in de knel raken met het autoverkeer.

Financiële afgrond

Delft was veertig jaar geleden koploper op het gebied van fietsbeleid. Sindsdien is de gemeente links en rechts ingehaald, staat in een rapport dat de Fietsersbond maakte in de aanloop naar de verkiezingen. Fietspaden zijn overvol tijdens de spits, fietsers voelen zich onveilig, in de binnenstad zijn te weinig stallingen.

Het laatste Fietsplan van Delft dateert al uit 2005, benadrukt Verburg. Sindsdien is er nauwelijks nog geïnvesteerd. 'We hebben te maken met vijftien jaar stilstand.'

Dat er te weinig is geïnvesteerd klopt, zegt VVD-wethouder Lennart Harpe, zelf overigens meer een wandelaar dan een fietser. Maar aan hem ligt het niet. 'Ik denk dat iedereen in Delft vindt dat fietsers belangrijk zijn.' Maar Delft had de afgelopen jaren geen cent te makken. Al het geld ging naar de vernieuwing van het stationsgebied, de bodemloze put die Delft tot het randje van de financiële afgrond bracht.

Accentverschillen

Maar vanaf nu wordt het anders, belooft Harpe. Delft heeft een college van D66, GroenLinks, PvdA, VVD en studentenpartij STIP; een meerderheid van partijen die de fietser een warm hart toedragen. Er wordt gewerkt aan een nieuw mobiliteitsplan waarin veel aandacht is voor de fiets. Zo is voorzien in twee nieuwe fietsbruggen over de Schie om de fietsroutes naar de TU te ontlasten.

Alle partijen in Delft omarmen de fiets. Maar natuurlijk zijn er wel accentverschillen, zegt Harpe. Zo wil zijn partij de parkeertarieven voor auto's verlagen en het centrum niet helemaal afsluiten voor autoverkeer.

Ondertussen staat de oude binnenstad op zaterdag vol met fietsen omdat er te weinig stallingsplaatsen zijn, zegt Vermeer. 'Voor auto's zijn overal parkeergarages gebouwd. Voor fietsers is er maar één stalling.' En die is ook nog betaald.

Bloembakken

In de binnenstad is een tekort aan twee- tot drieduizend fietsenstallingsplaatsen, beaamt Harpe. Maar een oplossing is nog niet zo simpel. 'Haal parkeerplaatsen voor auto's weg zodat daar fietsen kunnen staan, zegt GroenLinks dan. Maar dat doe ik alleen als ik een fatsoenlijk alternatief kan bieden voor de autoparkeerders.'

De Fietsersbond pleit voor een investering van minimaal 3 miljoen per jaar in fietsvoorzieningen. Harpe heeft het plan gelezen. 'Er zitten veel dingen in die ik ook wil. Maar niet in hetzelfde tempo. Het worden van fietsstad van het jaar is voor ons geen doel op zich.'

Langs de gracht bij het station zijn trouwens op strategische plekken bloembakken geplaatst, laat Harpe zien vanuit zijn raam. De fietsers die erin zijn gereden waren volgens hem vaak 'in kennelijke staat'. 'Daar helpt geen hek tegen.'


Wie is het beste raadslid van Nederland?

In de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen organiseren de Volkskrant, campagnebureau BKB en omroep WNL de verkiezing van het beste gemeenteraadslid van Nederland. Stemmen op de twaalf overgebleven kandidaten kan hier.